ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੱਡਾ ਖੁਲਾਸਾ, 30 ਸਾਲਾਂ ‘ਚ 15 ਵਾਰ ਝੁਕਿਆ ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ
Bhakra Dam: ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ 'ਤੇ ਬਣੇ ਭਾਖੜਾ ਬਾਂਧ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸਾਲ 1948 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ 1963 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸੂਬਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਪਾਣੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ (ਲਗਭਗ 226 ਮੀਟਰ) ਕੰਕਰੀਟ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ ਵੱਧਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਦਬਾਅ ਕਾਰਨ 30 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 15 ਵਾਰ ਝੁਕ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2025 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੜ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਣੀ ਆਉਣ ਕਾਰਨ ਇਹ 0.03 ਇੰਚ ਤੱਕ ਝੁਕ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਡੈਮ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, ਇਸ ਡੈਮ ਦੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਲੁਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਨੇਡਾ ਸਮੇਤ ਕਈ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮਾਹਰਾਂ ਦੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਇੱਥੇ ਦੌਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਜਲ ਸਰੋਤ ਮੰਤਰੀ ਬਰਿੰਦਰ ਗੋਇਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਝੁਕਾਅ ਕਾਰਨ ਡੈਮ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖਤਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਡੈਮ ਦਾ ਮਾਮੂਲੀ ਖਿਸਕਾਅ ਉਸ ਦੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦਾ ਹੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪਾਣੀ ਦਾ ਦਬਾਅ ਵੱਧਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਡੈਮ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਝੁਕਦਾ ਅਤੇ ਸਰਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਬਾਅ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
2025 ਵਿੱਚ ਫੈਲੀਆਂ ਸਨ ਅਫਵਾਹਾਂ
ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਲ 2025 ਦੀ ਹੜ ਦੌਰਾਨ ਇਸੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅਫਵਾਹਾਂ ਫੈਲ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵਿਭਾਗੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਡੈਮ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਹਰਾਇਆ ਕਿ ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਗਾਦ ਨਹੀਂ ਕੱਢੀ ਗਈ, ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ 26 ਫੀਸਦੀ ਘਟੀ
ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ ਦੇ ਗੋਬਿੰਦ ਸਾਗਰ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਗਾਦ (ਸਿਲਟ) ਨਹੀਂ ਕੱਢੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਗਾਦ ਡੈਮ ਦੀ ਕੰਧ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 12 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪਿੱਛੇ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਦੀ ਪਾਣੀ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਲਗਭਗ 26 ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ ਘੱਟ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਗਾਦ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਦੀ ਪਾਣੀ ਸਟੋਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਗਾਦ ਹਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਬੀਬੀਐਮਬੀ ਨੂੰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ
ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਭਾਖੜਾ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਗਾਦ ਕੱਢਣ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਦੇਰੀ ਲਈ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਭਾਖੜਾ ਬਿਆਸ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਬੋਰਡ (ਬੀਬੀਐਮਬੀ) ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਹੈ। ਜਲ ਸਰੋਤ ਮੰਤਰੀ ਬਰਿੰਦਰ ਗੋਇਲ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਪੱਤਰ ਲਿਖ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬੀਬੀਐਮਬੀ ਵੀ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ। ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੇਕਰ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਗਾਦ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਪਾਣੀ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਧੇਗੀ ਅਤੇ ਹੜ ਦੇ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਮਿਲੇਗੀ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
