ਵੇਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਭੂਚਾਲ: ਭੂਚਾਲ ਕਾਰਨ ਵੇਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਰਾਕਾਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਿਉਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਬਾਹੀ? ਜਾਣੋ ਵਜ੍ਹਾ

ਵੇਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧਵਾਰ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਮਹਿਜ਼ 40 ਸੈਕੰਡਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਏ ਦੋ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਭੂਚਾਲਾਂ ਨੇ ਭਾਰੀ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾਈ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਜੀਓਲੌਜੀਕਲ ਸਰਵੇ (USGS) ਮੁਤਾਬਕ, ਪਹਿਲਾ ਭੂਚਾਲ 7.2 ਤੀਬਰਤਾ ਅਤੇ ਦੂਜਾ 7.5 ਤੀਬਰਤਾ ਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤ ਵਿੱਚ 10 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦਾ ਖ਼ਦਸ਼ਾ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਰਾਕਾਸ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਇਮਾਰਤਾਂ ਜ਼ਮੀਨਦੋਜ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਮਿੱਟੀ-ਘੱਟੇ ਦਾ ਗੁਬਾਰ ਛਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਕਰਾਕਾਸ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੀ ਛੱਤ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਸਹਿਮ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਹੈ। ਹੁਣ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਉੱਠ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਆਖਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਬਾਹੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਰਾਕਾਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਿਉਂ ਹੋਈ ਹੈ।

ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਇਸ ਵੱਡੇ ਨੁਕਸਾਨ ਪਿੱਛੇ ਕਈ ਅਹਿਮ ਕਾਰਨ ਦੱਸੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭੂਚਾਲ ਮਾਹਿਰ ਲੂਸੀ ਜੋਨਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਹਾਦਸਾ ਇਸ ਲਈ ਇੰਨਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇੰਨੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਇੱਕੋ ਜਗ੍ਹਾ ‘ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਵੇਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਘਣੀ ਆਬਾਦੀ ਕਰਾਕਾਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਪੱਧਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰਿਹਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਹੀ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਇਸ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪੱਖ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਕਹਾਣੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕਰਾਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਬਾਹੀ ਦੀ ਅਸਲੀ ਵਜ੍ਹਾ

‘ਸਾਇੰਸ ਡਾਇਰੈਕਟ’ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਰਾਕਾਸ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ (ਲੋਕੇਸ਼ਨ) ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਜ਼ੋਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਕੈਰੀਬੀਅਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕੀ ਟੈਕਟੋਨਿਕ ਪਲੇਟਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਰਗਰਮ ਸੀਮਾ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ‘ਸੈਨ ਸੇਬੇਸਟੀਅਨ’ ਅਤੇ ‘ਟਕਾਗੁਆ-ਐਲ ਐਵਿਲਾ’ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਫਾਲਟ ਸਿਸਟਮ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੇਹੱਦ ਸੰਘਣੀ ਆਬਾਦੀ, ਨਮੀ ਵਾਲੀ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਭੂਚਾਲ-ਰੋਧੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਬਣਿਆ ਕਮਜ਼ੋਰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਇਸ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਤਬਾਹੀ ਦੀ ਮੁੱਖ ਵਜ੍ਹਾ ਬਣਿਆ।

ਕਰਾਕਾਸ ਦੇ ‘ਲੌਸ ਪਾਲੋਸ ਗ੍ਰਾਂਡੇਸ’ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੁਕਸਾਨੀ ਹੋਈ ਇਮਾਰਤ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕਈ ਇਮਾਰਤਾਂ ਢਹਿ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਖਮੀਆਂ ਦੀ ਸਹੀ ਗਿਣਤੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ ਹੈ।

ਭੂਚਾਲ ਦੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਦਾ ਅਸਰ 2 ਤੋਂ 5 ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ

ਕਰਾਕਾਸ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਐਲੂਵੀਅਲ ਵੈਲੀ ਵਿੱਚ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਬਹੁਤ ਮੁਲਾਇਮ ਅਤੇ ਨਰਮ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਮਿੱਟੀ ‘ਤੇ ਭੂਚਾਲ ਦੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਆਮ ਨਾਲੋਂ 2 ਤੋਂ 5 ਗੁਣਾ ਤੱਕ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਵ, ਜਿਹੜੇ ਸ਼ਹਿਰ ਠੋਸ ਚੱਟਾਨਾਂ ‘ਤੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇੱਥੇ ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਝਟਕੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਿੱਖੇ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

CNN ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸਟ੍ਰਕਚਰਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਰਾਕਾਸ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੋਂ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਇੰਨੇ ਭਾਰੀ ਭੂਚਾਲ ਨੂੰ ਝੱਲਣ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਕਾਬਲ ਨਹੀਂ ਸਨ।

ਵੇਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਦਾ ਕੰਮ ਬਿਲਕੁਲ ਠੱਪ ਸੀ। ਸਾਲ 2025 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਰ 500 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੀ ਪਾਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਆਮ ਲੋਕ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਵੱਲ ਕੋਈ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਢਾਂਚੇ ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਝਟਕੇ ਲੱਗਦਿਆਂ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਹੋ ਗਏ।

ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਵਿੱਚ ਆਏ ਭੂਚਾਲ ਦੀ ਤਸਵੀਰ।

ਇਹ ਆਮ ਭੂਚਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ‘ਡਬਲੈਟ ਭੂਚਾਲ’ ਸੀ

ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਨ ‘ਡਬਲੈਟ ਭੂਚਾਲ’ ਦਾ ਆਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਭੂਚਾਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਿਸੇ ਭੂਚਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਦੂਜਾ ਝਟਕਾ (ਆਫਟਰਸ਼ੌਕ) ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਡਬਲੈਟ ਭੂਚਾਲ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਝਟਕਾ ਪਹਿਲੇ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਵੇਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾ ਝਟਕਾ 7.2 ਤੀਬਰਤਾ ਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ‘ਤੇ ਦੂਜਾ ਝਟਕਾ 7.5 ਤੀਬਰਤਾ ਦਾ ਆਇਆ। ਜਦੋਂ ਇੰਨੀ ਉੱਚੀ ਤੀਬਰਤਾ ਦੇ ਦੋ ਭੂਚਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗਾਤਾਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਡਬਲੈਟ ਭੂਚਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਲਣ ਜਾਂ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੂਜਾ ਝਟਕਾ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਇਮਾਰਤਾਂ ‘ਤੇ ਵਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਮਹਾਂ-ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ।