ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਦੀ ਆਈਟੀ ਤੱਕ, ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ ਕਿੱਥੇ ਹਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੇ ਮੌਕੇ?
Women Employment: ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਅਜੇ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੂਰੀ ਰਿਪੋਰਟ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਨੌਕਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਥੇ ਵਧੀਆ ਤਨਖ਼ਾਹ, ਆਧੁਨਿਕ ਦਫ਼ਤਰ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਮਿਲਣਗੇ। ਪਰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਰਿਪੋਰਟ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਅੱਜ ਵੀ ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੀਮਤ ਹਨ।
ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਅਜੇ ਵੀ ਸੀਮਤ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਖ਼ਾਸ ਖੇਤਰਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸਿਮਟੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੂਰਤ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਫੈਕਟਰੀਆਂ, ਜਦਕਿ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਅਤੇ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਆਈਟੀ ਸੈਕਟਰ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਮੌਕੇ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ ਅਤੇ ਪਟਨਾ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀਆਂ-ਲਿਖੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ ਅਧਿਆਪਨ (ਟੀਚਿੰਗ) ਹੀ ਮੁੱਖ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਹੈ। ਨਿਰਮਾਣ (Construction) ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ (Transport) ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਲਗਭਗ ਨਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ 65% ਕੰਮਕਾਜੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਫਾਰਮਲ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਜੇ ਨੌਕਰੀ ਚਲੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਹੋਰ ਵਿਕਲਪ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਬਚਦੇ ਹਨ।
ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਲੇਬਰ ਮਾਰਕੀਟ ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਇਨ ਮਿਲੀਅਨ ਪਲੱਸ ਸਿਟੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ 46 ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਹੱਦ ਅੰਦਰ ਆਬਾਦੀ 10 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਲੇਬਰ ਫੋਰਸ ਭਾਗੀਦਾਰੀ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੀ ਕਿਸਮ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਲਈ ਕਈ ਮੌਕੇ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ ਉਹੀ ਮੌਕੇ ਕਈ ਵਾਰ ਘੱਟ, ਅਸਥਾਈ ਜਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਅਤੇ ਆਈਟੀ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਵੱਧ ਮੌਕੇ
ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ 22% ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 20% ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਫਰਕ ਘੱਟ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤਸਵੀਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ 48% ਕੰਮਕਾਜੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦਕਿ 56% ਪੁਰਸ਼ ਵੀ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਸੈਕਟਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ 55% ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ ਵੱਧ ਹਨ। ਇੰਦੌਰ, ਰਾਜਕੋਟ ਅਤੇ ਫਰੀਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਕਾਫ਼ੀ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਰਾਂਚੀ, ਪਟਨਾ, ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ ਅਤੇ ਕੋਟਾ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਅਤੇ ਗਾਰਮੈਂਟ ਉਦਯੋਗ ਨੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਪਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਮੈਟਲ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਆਈਟੀ, ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ (Financial Services), ਰੀਅਲ ਐਸਟੇਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਸਰਵਿਸਜ਼ ਉਹ ਖੇਤਰ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਤੁਲਿਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ 20% ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 19% ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਆਈਟੀ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ 23% ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਅਤੇ 20% ਪੁਰਸ਼ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਣੇ, ਚੇਨਈ ਅਤੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਮੌਕੇ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ਕੰਸਟਰਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਪਿੱਛੇ
ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਕੰਸਟਰਕਸ਼ਨ ਸੈਕਟਰ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਲਈ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ। ਧਨਬਾਦ, ਜਬਲਪੁਰ, ਵਿਸਾਖਾਪਟਨਮ, ਵਡੋਦਰਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਸਟਰਕਸ਼ਨ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਲਗਭਗ ਨਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਅਤੇ ਸਟੋਰੇਜ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਾਲਾਤ ਕੁਝ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਨ। ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ, ਨਾਈਟ ਸ਼ਿਫਟਾਂ, ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਭਰਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੋਚ ਵਰਗੇ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਅਜੇ ਵੀ ਸੀਮਤ ਹੈ।
ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ ਬਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਹਾਰੇ
ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਸੈਕਟਰ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ ਅਜੇ ਵੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਵਿਕਲਪ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ 12% ਕੰਮਕਾਜੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਕਰੀਬ 2% ਹੈ। ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ 45% ਕੰਮਕਾਜੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਸੈਕਟਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਪਟਨਾ, ਲਖਨਊ ਅਤੇ ਮੇਰਠ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀਆਂ-ਲਿਖੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ ਅਧਿਆਪਨ (Teaching) ਕਈ ਵਾਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵੱਲੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਵਿਕਲਪ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਕਾਫ਼ੀ ਚੰਗੀ ਹੈ।
ਘਰੇਲੂ ਕੰਮਕਾਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੱਧ ਹੈ। ਕਰੀਬ 13% ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮ, ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣ, ਸਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਦੇਖਭਾਲ ਵਰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਅਸਲ ਗਿਣਤੀ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੰਮ ਗੈਰ-ਸੰਗਠਿਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੋਲਕਾਤਾ, ਪੁਣੇ ਅਤੇ ਨਾਗਪੁਰ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ 25% ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੰਮਕਾਜੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਲਈ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮਕਾਜ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ।
ਨੌਕਰੀ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਕੋਲ ਬਚਦੇ ਹਨ ਘੱਟ ਵਿਕਲਪ
ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਕੰਮਕਾਜੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਰੀਬ 65% ਨਿਯਮਿਤ ਤਨਖ਼ਾਹ ਵਾਲੀਆਂ (Regular salary) ਨੌਕਰੀਆਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੰਕੜਾ 56% ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਕਰ ਪਾਪੂਲੇਸ਼ਨ ਰੇਸ਼ੋ ਸਿਰਫ਼ 25.5% ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਰਸਮੀ (Formal) ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰਸ਼ੁਦਾ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫਾਰਮਲ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵੱਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ-ਤਿਵੇਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਨਵੇਂ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫਾਰਮਲ ਨੌਕਰੀਆਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਜਾਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਵੀ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰਸ਼ ਲੋੜ ਪੈਣ ‘ਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸੈਕਟਰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਲੱਭ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਵੱਧ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਇੰਨਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੇਕਰ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਫਾਰਮਲ ਨੌਕਰੀ ਚਲੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਅਕਸਰ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਹੀ ਵਿਕਲਪ ਬਚਦੇ ਹਨ— ਜਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਅਸਥਾਈ ਅਤੇ ਘੱਟ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਗੈਰ-ਸੰਗਠਿਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੇਬਰ ਫੋਰਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਜਾਣ।
ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਨਵੇਂ ਉਦਯੋਗ ਲਿਆਉਣਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸੁਰੱਖਿਆ, ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੰਮ ਦੇ ਘੰਟੇ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਹੂਲਤਾਂ, ਸਪੱਸ਼ਟ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਸਮਝੌਤੇ (Contract) ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਕੰਮਕਾਜੀ ਮਾਹੌਲ ਵਰਗੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਪਰ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਹੂਲਤਾਂ ਇਹ ਤੈਅ ਕਰਨਗੀਆਂ ਕਿ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੌਕਰੀ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ ਜਾਂ ਫਿਰ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦੇਣਗੀਆਂ।
