Diwali 2026: ਚੀਨ ਜਾਂ ਭਾਰਤ, ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਟਾਕਾ ਬਾਜ਼ਾਰ? ਕੌਣ ਹੈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਪਲਾਇਰ?
Diwali 2026: ਜਦੋਂ ਵੀ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦਾ ਸ਼ਿਵਕਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦਾ ਲਿਯੂਯਾਂਗ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।
ਦੀਵਾਲੀ ਆ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਲੋਕ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਵਾਰ ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਪਟਾਕੇ ਘਰ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣਗੇ। ਆਓ, ਇਸ ਮੌਕੇ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਜਾਂ ਚੀਨ, ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਟਾਕਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ? ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ, ਭਾਰਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਚੀਨ, ਕਿੰਨੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਟਾਕੇ ਐਕਸਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦਾ ਆਕਾਰ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੈ?
ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕੀ ਹੈ? ਇਸ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਵਿਕਰੀ, ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਐਕਸਪੋਰਟ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀ ਕਾਰਨ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਮੰਗ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕੇਂਦਰ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦਾ ਸ਼ਿਵਕਾਸ਼ੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਚੀਨ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਹੁਨਾਨ ਸੂਬੇ ਦਾ ਲਿਯੂਯਾਂਗ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਐਕਸਪੋਰਟ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੌਰਾਨ ਘਰੇਲੂ ਖਪਤ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮੌਜੂਦਗੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਲ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਕੀ ਹੈ ਅਹਿਮੀਅਤ?
ਸ਼ਿਵਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਟਾਕਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕੇਂਦਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਕਣ ਵਾਲੇ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਇਸੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇੰਡਸਟਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਸੈਂਕੜੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਇਸੈਂਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਇਕਾਈਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਹੀ ਗਿਣਤੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੋਤਾਂ ਅਤੇ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ਸ਼ਿਵਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਸਿਰਫ਼ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੈਕੇਜਿੰਗ, ਛਪਾਈ, ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵੀ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਇੰਡਸਟਰੀਅਲ ਕਲੱਸਟਰ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਉਦਯੋਗ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿਵਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਟਾਕਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕੇਂਦਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੋਟੋ: PTI
ਸ਼ਿਵਕਾਸ਼ੀ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦਾ ਗੜ੍ਹ?
ਸ਼ਿਵਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮਾਚਿਸ ਉਦਯੋਗ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਥਾਨਕ ਕਾਰੋਬਾਰੀਆਂ ਨੇ ਪਟਾਕੇ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨਾਲ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਇਸ ਕੰਮ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਅਤੇ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਨੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਖੁਸ਼ਕ ਮੌਸਮ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਇੱਕ ਵਜ੍ਹਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਟਾਕੇ ਬਣਾਉਣ ਦੌਰਾਨ ਨਮੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਟੋਰੇਜ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਿਰਫ਼ ਮੌਸਮ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪੁਰਾਣਾ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਤਜਰਬਾ, ਹੁਨਰਮੰਦ ਕਾਮੇ, ਸਪਲਾਇਰਾਂ ਦਾ ਨੈੱਟਵਰਕ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਵੀ ਓਨੇ ਹੀ ਅਹਿਮ ਹਨ। ਸ਼ਿਵਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਮੂਹ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪਟਾਕੇ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਆਸਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭਾਰਤ 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਟਾਕੇ ਐਕਸਪੋਰਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫੋਟੋ: PTI
ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ
ਚੀਨ ਦਾ ਲਿਯੂਯਾਂਗ ਸ਼ਹਿਰ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਚੀਨ ਦਾ ਉਦਯੋਗ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਐਕਸਪੋਰਟ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਆਧਾਰ ਘਰੇਲੂ ਮੰਗ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਦੀਵਾਲੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਹਰ ਪੈਮਾਨੇ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਘਰੇਲੂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸਪਲਾਈ ਅਤੇ ਐਕਸਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ। ਹਾਲ ਹੀ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਦੀ ਐਕਸਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਵਧਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਕੱਢਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਐਕਸਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਕਿਹੜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਟਾਕੇ?
ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦਾ ਐਕਸਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਪਲਬਧ ਵਪਾਰਕ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦਾ ਆਕਾਰ ਘਰੇਲੂ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਛੋਟਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਟਾਕਾ ਐਕਸਪੋਰਟ ਦੀ ਕੀਮਤ ਲਗਭਗ 7.57 ਲੱਖ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀਅਤਨਾਮ, ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਰਜ ਹਨ। ਕੁਝ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਪਟਾਕੇ 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀ ਕਾਰਨ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਫੋਟੋ: PTI
ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੈ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ?
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੇ ਕੁੱਲ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਆਕਾਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਆਕਾਰ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਦਾਜ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਕੀਮਤ, ਥੋਕ ਵਿਕਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿਕਰੀ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਇਸ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਦੀਵਾਲੀ ਇਸ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਸੀਜ਼ਨ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਦੀਵਾਲੀ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੁਝ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੋਰ ਤਿਉਹਾਰਾਂ, ਵਿਆਹਾਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਐਕਸਪੋਰਟ ਵਧਾਉਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵੀ ਇਸ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਸ਼ਿਵਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਿਸ਼ਵ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹੁੰਚ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਦੀਵਾਲੀ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਫੋਟੋ: PTI
ਪਟਾਕਾ ਉਦਯੋਗ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਹਨ?
ਪਟਾਕਾ ਉਦਯੋਗ ‘ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ, ਸਟੋਰੇਜ ਅਤੇ ਵਿਕਰੀ ਦੌਰਾਨ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਦੀ ਲਾਗਤ ਵੀ ਇਸ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਧਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਜਾਂ ਵਰਤੋਂ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਨਿਯਮ ਸੂਬੇ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ।
Green Crackers ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਚਰਚਾ ਵਧੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਪਛਾਣ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵਿਕਰੇਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪਟਾਕੇ ਖਰੀਦਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਬੰਧੀ ਹਦਾਇਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀ ਕਾਰਨ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਤਪਾਦਨ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਿਵਕਾਸ਼ੀ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਉਦਯੋਗ ਪੁਰਾਣੇ ਤਜਰਬੇ, ਹੁਨਰਮੰਦ ਕਾਮਿਆਂ, ਸਹਾਇਕ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਮੰਗ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਚੀਨ ਦਾ ਲਿਯੂਯਾਂਗ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਐਕਸਪੋਰਟ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ ਐਕਸਪੋਰਟ ਵਧਾਉਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਜਾਰੀ ਹਨ, ਪਰ ਉਪਲਬਧ ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਫਿਲਹਾਲ ਭਾਰਤੀ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦਾ ਐਕਸਪੋਰਟ ਘਰੇਲੂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਾਫ਼ੀ ਛੋਟਾ ਹੈ। ਘਰੇਲੂ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਮੰਗ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਬੇਹੱਦ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਐਕਸਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਰਹੀ ਹੈ।
Source: TV9Hindi.com
