ਡੇਢ ਪੰਨਿਆਂ ‘ਚ 14 ਸ਼ਰਤਾਂ… ਈਰਾਨ-ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਅਸਲ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ?
ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਏ ਸਮਝੌਤੇ ਦਾ ਅਸਲ ਟੈਕਸਟ ਅਜੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਪਰ ਅਮਰੀਕੀ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜੇਡੀ ਵੈਂਸ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਬਿਆਨਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸਲ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਗੱਲਬਾਤ ਟੀਮ ਦੇ ਮੁਖੀ ਜੇਡੀ ਵੈਂਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਡੇਢ ਪੰਨਿਆਂ ਦਾ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਇਸ ‘ਤੇ ਡਿਜੀਟਲੀ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ (19 ਜੂਨ) ਤੋਂ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਵਿੱਚ 14 ਸ਼ਰਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਈਰਾਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਅੱਬਾਸ ਅਰਾਘਚੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਲੇਬਨਾਨ ਤੇ ਈਰਾਨ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਚਾਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਇਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਢਹਿ ਜਾਵੇਗਾ।
ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਅਸਲ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ?
1. ਅੱਬਾਸ ਅਰਾਘਚੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਇੱਕ ਅਸਥਾਈ ਸਮਝੌਤਾ ਹੈ ਜੋ 60 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਲਾਗੂ ਰਹੇਗਾ। ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਲੇਬਨਾਨ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਹਮਲਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਹੋਰ ਧਿਰ ਹਨ।
2. ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਸਮਝੌਤਾ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਹੱਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਪਹਿਲੀ ਮੀਟਿੰਗ ਜੇਨੇਵਾ ਵਿੱਚ ਤਹਿ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਸਥਾਈ ਸਮਝੌਤੇ ਦਾ ਪਾਠ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜੇਨੇਵਾ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
3. ਜੇ.ਡੀ. ਵੈਂਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਈਰਾਨ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਵਿਕਸਤ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਈਰਾਨ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਐਨਪੀਟੀ ਉਪਬੰਧਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। 2021 ਵਿੱਚ, ਈਰਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕੀਤਾ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
4. ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਈਰਾਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਤਹਿਰਾਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਵੇਗਾ। ਇਸ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਈਰਾਨ ਦੇ ਸੰਸ਼ੋਧਿਤ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਲਈ ਈਰਾਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨਗੇ।
5. ਸੀਐਨਐਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਈਰਾਨ ਅਗਲੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਸੰਸ਼ੋਧਨ 3.67 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਵਧਾਏਗਾ। ਇਹ ਰਿਆਇਤ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਊਰਜਾ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
6. ਜੇ.ਡੀ. ਵੈਂਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਸਮਝੌਤਾ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇਗਾ, ਈਰਾਨ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਦੇਵੇਗਾ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਕੋਈ ਟੋਲ ਨਹੀਂ ਵਸੂਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਈਰਾਨ ਜਲਡਮਰੂ ਰਾਹੀਂ ਟੋਲ ਵਸੂਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
7. ਈਰਾਨ ‘ਤੇ ਲਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਆਰਥਿਕ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਇਸਦੇ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਫੰਡ ਵੀ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ, ਈਰਾਨ ਨੂੰ 24 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਮਿਲਣਗੇ।
8. ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਅਗਲੇ 60 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਈਰਾਨ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਈਰਾਨ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣਾ ਤੇਲ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਵੇਚ ਸਕਦਾ ਹੈ।
9. ਈਰਾਨ 300 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦਾ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਜੇ.ਡੀ. ਵੈਂਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਰਕਮ ਈਰਾਨ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਸੰਸ਼ੋਧਨ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
10. ਈਰਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਮਝੌਤੇ ‘ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜਾਂ ਈਰਾਨ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਅਤੇ ਓਮਾਨ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਵਾਧੂ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜਾਂ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਣਗੀਆਂ।
11. ਵਿਚੋਲਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਗੇ। ਇਸਨੂੰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿਧੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12. ਸਥਾਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ, ਅਮਰੀਕਾ ਈਰਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਖਲ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗਾ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਮਰੀਕਾ ਹੁਣ ਤਖ਼ਤਾਪਲਟ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਉੱਥੋਂ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਦਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
13. ਅਮਰੀਕਾ ਓਮਾਨ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਵੀ ਹਟਾ ਦੇਵੇਗਾ। ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਓਮਾਨ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ 10,000 ਸੈਨਿਕ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਲਈ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
14. ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਤਿਮ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ (UNSC) ਦੁਆਰਾ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਤਾਂ ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਇਸਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕ ਸਕੇ।
