Pakistan: ਕੀ ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਨਿਯਮ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ?
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਲਗਾਤਾਰ ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਕਾਸਿਮ ਖਾਨ ਨੇ ਤਾਂ ਸਬੂਤ ਵੀ ਮੰਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹਨ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਕੀ ਨਿਯਮ ਹਨ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ ਇਸ ਸਮੇਂ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਬਾਰੇ ਅਫਵਾਹਾਂ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਗਈ ਜਦੋਂ ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਾਸਿਮ ਖਾਨ ਨੇ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ 73 ਸਾਲਾ ਪੀਟੀਆਈ ਸੰਸਥਾਪਕ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪੋਸਟ ਵਿੱਚ, ਕਾਸਿਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਅਸੀਂ ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਬੂਤ ਮੰਗਦੇ ਹਾਂ।”
ਮੁਲਾਕਾਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਭੰਬਲਭੂਸਾ
ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ, ਵਕੀਲ ਜਾਂ ਪਾਰਟੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਨੂੰ ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਦੀ ਅਦਿਆਲਾ ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਸਨੂੰ ਕੁਝ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ, ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਆਓ ਜਾਣੀਏ ਕਿ ਇੱਕ “ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੈਦੀ” ਲਈ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਬਾਰੇ ਨਿਯਮ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ?
ਸਰਕਾਰ ਕੀ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ?
ਡਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ ਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ “ਸੰਭਾਵੀ ਸਹੂਲਤਾਂ” ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਕੈਬਨਿਟ ਮੈਂਬਰ ਨੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸੋਹੇਲ ਅਫਰੀਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਮੈਨੂਅਲ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਕੇ ਖਾਨ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਪੀਟੀਆਈ ਨੇ ਸੂਚਨਾ ਮੰਤਰੀ ਅੱਤਾ ਤਰਾਰ ਦੇ ਬਿਆਨ ‘ਤੇ ਤਿੱਖੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦਿੱਤੀ।
ਨਿਯਮ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ?
ਆਓ ਇਸ ਸਵਾਲ ‘ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੀਏ: ਜੇਲ੍ਹ ਮੈਨੂਅਲ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ? ਡਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ੋਨ ਕਾਲਾਂ ਕੈਦੀ ਦੇ “ਚੰਗੇ ਵਿਵਹਾਰ” ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ਡਾਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: “ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਅਤੇ ਫ਼ੋਨ ਕਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਵਿਵਹਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਜੇਲ੍ਹ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਨੂੰ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਦੇਣ ਜਾਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।” ਮੌਜੂਦਾ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਜੇਲ੍ਹ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਡਾਨ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੈਦੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੈਦੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਨੂੰ:
ਵਕੀਲਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਤੀ ਹਫ਼ਤੇ ਪੰਜ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੈ
ਪ੍ਰਤੀ ਹਫ਼ਤੇ 30 ਮਿੰਟ ਫ਼ੋਨ ਸਮਾਂ
ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੈਦੀ ਵੀ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਵਕੀਲਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ
ਅਦਿਆਲਾ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਖੇ ਜਨਤਕ ਕਾਲ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ 30 ਮਿੰਟ ਫ਼ੋਨ ਸਮਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਡਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੈੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਡਾਕਟਰੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਉਹ ਸਿਹਤਮੰਦ ਹਨ।
ਜੇਲ੍ਹ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਨਿਯਮ ਸਖ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਹ ਨਿਯਮ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਕੈਦੀ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ “ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ” ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੰਭੀਰ ਦੋਸ਼ – ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅੱਤਵਾਦ ਜਾਂ ਰਾਜ ਵਿਰੋਧੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ – ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਇੱਕ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਡਾਨ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਵਕੀਲਾਂ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਜੇਲ੍ਹ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਕੈਦੀ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ “ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ” ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਜਾਂ ਕਾਲਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਭੈਣਾਂ, ਪੀਟੀਆਈ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸੋਹੇਲ ਅਫਰੀਦੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਅਦਿਆਲਾ ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਬਾਹਰ ਡੇਰਾ ਲਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਉਸਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਪੁੱਤ ਨੇ ਮੰਗੇ ਸਬੂਤ
ਕਾਸਿਮ ਖਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। “ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ 845 ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਛੇ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਕੋਠੜੀ ਵਿੱਚ ਇਕਾਂਤਵਾਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਦਾਲਤੀ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੋਈ ਫ਼ੋਨ ਕਾਲ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਮੁਲਾਕਾਤ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਦਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਪਰਕ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ।”
“ਅਸੀਂ ਸਬੂਤ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੈ,” ਕਾਸਿਮ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ ਨੂੰ 2023 ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
