ਚੀਨ, ਭਾਰਤ ਜਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਦੁਨੀਆ ‘ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਣਕ ਉਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?
Wheat Production: ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 107 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਣਕ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਕਣਕ ਦਾ ਗੜ੍ਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੂਬਾ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੈ। ਜਾਣੋ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਦੇਸ਼ ਕਣਕ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੈ।
ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਣਕ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਖਪਤ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਖਾਣਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿਤੇ ਦਲੀਆ ਬਣਾ ਕੇ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਣਕ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ‘ਤੇ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ ‘ਤੇ ਚੀਨ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਾਂਗ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਕਣਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਤਪਾਦਕ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਰ ਸਾਲ 137 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਣਕ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਨੂਡਲਜ਼, ਡੰਪਲਿੰਗਜ਼, ਸਟੀਮਡ ਬਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਾਣੇ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਾਣੋ, ਚੀਨ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਕਿਉਂ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਸੂਬਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਣਕ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਣਕ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼
ਵਰਲਡ ਪਾਪੂਲੇਸ਼ਨ ਰਿਵਿਊ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 137 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਕਣਕ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਨਾਲ ਚੀਨ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ ‘ਤੇ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ‘ਤੇ ਭਾਰਤ, ਤੀਜੇ ਨੰਬਰ ‘ਤੇ ਰੂਸ, ਚੌਥੇ ਨੰਬਰ ‘ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਪੰਜਵੇਂ ਨੰਬਰ ‘ਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਹੈ।
ਕਣਕ ਦੀ ਵਧੀਆ ਪੈਦਾਵਾਰ ਲਈ ਕੁਝ ਖਾਸ ਹਾਲਾਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਿਜਾਈ ਦੇ ਸਮੇਂ ਠੰਢਾ ਤਾਪਮਾਨ (10°C ਤੋਂ 15°C) ਅਤੇ ਪੱਕਣ ਦੇ ਸਮੇਂ 21°C ਤੋਂ 26°C ਤਾਪਮਾਨ ਕਣਕ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਣਕ ਦੀ ਫਸਲ ਲਈ 50 ਤੋਂ 75 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਵਰਖਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੀਂਹ ਵੀ ਫਸਲ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫਸਲ ਪੱਕਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੇਜ਼ ਧੁੱਪ ਪੈਦਾਵਾਰ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਕਣਕ ਦਾ ਗੜ੍ਹ?
ਕਣਕ ਦੀ ਖੇਤੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਦਾ ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਇਸ ਫਸਲ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਕਣਕ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਣਕ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
1- ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼: ਗੰਗਾ-ਯਮੁਨਾ ਦੋਆਬ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲੀ ਜਲੋੜ ਮਿੱਟੀ, ਨਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਟਿਊਬਵੈੱਲਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਨੈੱਟਵਰਕ ਇੱਥੇ ਦੀ ਕਣਕ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
2- ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼: ਕਣਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ‘ਤੇ ਹੈ। ਕਣਕ ਦੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਠੰਢੀਆਂ ਸਰਦੀਆਂ ਆਦਰਸ਼ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕਣਕ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦਾ ਰਕਬਾ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।
3- ਪੰਜਾਬ: ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਆਤਮਨਿਰਭਰਤਾ, ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਵਿਗਾੜਾਂ (Western Disturbances) ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਕਣਕ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
4- ਹਰਿਆਣਾ: ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕਣਕ ਦੀ ਵਧੀਆ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਵੀ ਹੈ।
5- ਰਾਜਸਥਾਨ: ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨਹਿਰ ਕਾਰਨ ਕਣਕ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੰਚਿਤ ਖੇਤਰ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਕਣਕ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੋਜਨ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੁੱਖ ਭੋਜਨ ਹੈ, ਜੋ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਕਣਕ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ, ਪ੍ਰੋਟੀਨ, ਆਇਰਨ ਅਤੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ਬੀ-1 ਤੇ ਬੀ-2 ਵਰਗੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਤੁਲਿਤ ਆਹਾਰ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਵੱਡੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਨਾਲ ਨਿਰਯਾਤ ਦੇ ਮੌਕੇ ਵੀ ਵਧਦੇ ਹਨ।
ਕਿੰਨੇ ਦੇਸ਼ ਖਰੀਦ ਰਹੇ ਹਨ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਕਣਕ?
ਭਾਰਤ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਨੇਪਾਲ, ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ (UAE) ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਨੂੰ ਕਣਕ ਅਤੇ ਕਣਕ ਤੋਂ ਬਣੇ ਉਤਪਾਦ (ਜਿਵੇਂ ਆਟਾ) ਨਿਰਯਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਿਰਯਾਤ ‘ਤੇ ਲੱਗੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕੋਟਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਿਸਰ ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਰਗੇ ਨਵੇਂ ਖਰੀਦਦਾਰ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਕਣਕ ਲਈ ਵੱਡਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ।
Source:TV9Hindi.com
