ਨਾ ਤਾਂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦਾ ਸਬਰ ਟੁੱਟਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਹੌਂਸਲਾ… ਮਿਲ ਕੇ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਦਾ ਪਹਾੜ
Uttarkashi Tunnel Rescue: ਉੱਤਰਕਾਸ਼ੀ ਸੁਰੰਗ ਵਿੱਚ 17 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ ਬਚਾਅ ਮਿਸ਼ਨ ਸਫ਼ਲ ਰਿਹਾ। ਸਿਲਕਿਆਰਾ ਸੁਰੰਗ 'ਚ ਫਸੇ ਸਾਰੇ 41 ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੰਗ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਰਾਹਤ ਟੀਮ ਨੇ ਇੰਨੇ ਦਿਨ ਅਣਥੱਕ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਆਈਆਂ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਰੁਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਪਰ ਰਾਹਤ ਟੀਮ ਨੇ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਹਾਰੀ। ਵਰਕਰਾਂ ਨੇ ਧੀਰਜ ਰੱਖ ਕੇ ਪੂਰਾ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਫਿਰ ਜਿੱਤ ਗਈ।
ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਕਮਰੇ ਦੇ ਗੇਟ ਨੂੰ ਬਾਹਰੋਂ ਤਾਲਾ ਲੱਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ 10 ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰ ਫਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਕੀ ਹਾਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਤਾਲਾ ਲੱਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਜੇਕਰ ਉਹ 10 ਮਿੰਟ 17 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਣ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ? ਜ਼ਰਾ ਸੋਚੋ ਕਿ ਉੱਤਰਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਸੁਰੰਗ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਹਾਲਤ ਕੀ ਹੋਵੇਗੀ? ਬੇਸ਼ੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਬੱਲੇ, ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇਖਣ ਲਈ ਮੋਬਾਈਲ ਫ਼ੋਨ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਪਰ ਕੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਬਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਸੀ?
ਉੱਤਰਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਸੁਰੰਗ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਧੀਰਜ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 17 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਇਸ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਨੂੰ ਪਾਸ ਕੀਤਾ। ਸੁਰੰਗ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੇ ਸਮੇਂ ਸਾਰੇ 41 ਵਰਕਰਾਂ ਦੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਚਿਹਰੇ ਇਸ ਜਿੱਤ ਦੇ ਗਵਾਹ ਸਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰ ਪਲ ਮੌਤ ਨਾਲ ਲੜ ਕੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਲਾਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ 17 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਅਣਥੱਕ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ। ਸਾਹਮਣੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਦਾ ਪਹਾੜ ਸੀ, ਹਰ ਪਲ ਔਕੜਾਂ ਸਨ, ਪਰ ਨਾ ਤਾਂ ਹਿੰਮਤ ਹਾਰੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹਿੰਮਤ ਹਾਰੀ ਅਤੇ ਰਲ ਕੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ 41 ਜਾਨਾਂ ਬਚਾਈਆਂ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਮੌਤ ਵਿਚਕਾਰ 70 ਮੀਟਰ ਦੀ ਕੰਧ
ਸੁਰੰਗ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਮੌਤ ਵਿਚਕਾਰ 70 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੀਵਾਰ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਦਰਅਸਲ ਸਿਲਕਿਆਰਾ ਸੁਰੰਗ ਦੇ ਅੰਦਰ 200 ਮੀਟਰ ਤੱਕ ਸੁਰੰਗ ਧਸ ਗਈ ਸੀ, ਇਹ ਹਿੱਸਾ ਕੱਚਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ 12 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਦੂਰ ਫਸ ਗਏ ਤਾਂ 60 ਮੀਟਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਦੀ ਸੁਰੰਗ ਢਹਿ ਗਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਰਾਹਤ ਟੀਮ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਮਲਬਾ ਹਟਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਸੁਰੰਗ ਦਾ 10 ਮੀਟਰ ਹੋਰ ਡੁਬ ਗਿਆ। ਰਾਹਤ ਟੀਮ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕੁੱਲ ਦੂਰੀ 70 ਮੀਟਰ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਰਾਹਤ ਟੀਮ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਈਪ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਪਰ ਚੁਣੌਤੀ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਤੱਕ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾਵੇ।
ਸੁਰੰਗ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਸਨ ?
ਰਾਹਤ ਟੀਮ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਹਰ ਵਿਕਲਪ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਅੰਦਰਲੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਬੇਚੈਨ ਸਨ, ਅੰਦਰ ਢਾਈ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਮੀ ਸੁਰੰਗ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਫਸੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ ਰੈਟ ਮਾਈਨਰਾਂ ਨੇ ਖੁਦ ਦੱਸਿਆ। ਇੱਥੇ ਪੁੱਜੇ ਨਾਸਿਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਢਾਈ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਗੇੜੇ ਵਿੱਚ ਸੈਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘਾਇਆ। ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਦੂਰ ਪੈਦਲ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੌਣ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਪਖਾਨੇ ਆਦਿ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਬੈਠਣ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਜੋ ਬਾਹਰੋਂ ਜੋ ਵੀ ਬਚਾਅ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਅੰਦਰੋਂ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਉਮੀਦ ਦੀ ਕਿਰਨ ਫਿਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ
ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 13 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਦੀ ਕਿਰਨ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਦੋਂ ਰਾਹਤ ਟੀਮ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਾਕੀ-ਟਾਕੀ ਰਾਹੀਂ ਸੰਪਰਕ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਸਾਰੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸਿਹਤਮੰਦ ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਮਿਲਣ ‘ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਈਪ ਰਾਹੀਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਔਗਰ ਮਸ਼ੀਨ ਨਾਲ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਏਅਰਫੋਰਸ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਔਗਰ ਮਸ਼ੀਨ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ ਜਿਸ ਨੇ ਦਿਨ ਰਾਤ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 17 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ 24 ਮੀਟਰ ਡ੍ਰਿਲਿੰਗ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਪਰ ਫਿਰ ਮਸ਼ੀਨ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਰਾਹਤ ਕਾਰਜ ਠੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਸ਼ੀਨ ਮੰਗਵਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਕੰਮ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
20 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਖਾਣਾ ਮਿਲਿਆ
ਹੁਣ ਤੱਕ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਕੇ ਮੇਵੇ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, 20 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਖਿਚੜੀ ਅਤੇ ਦਲੀਆ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 22 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਵਰਕਰ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਣਗੇ, ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਅਗਰ ਮਸ਼ੀਨ ਲਗਾਤਾਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, 25 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਮਸ਼ੀਨ ਪਾਈਪ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਈ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ‘ਤੇ ਪਾਣੀ ਫਿਰ ਗਿਆ। ਪਰ ਰਾਹਤ ਟੀਮ ਨੇ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਹਾਰੀ। ਉਸੇ ਦਿਨ ਇੱਕ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਛੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਲੰਬਕਾਰੀ ਡ੍ਰਿਲੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਤੋਂ ਪਲਾਜ਼ਮਾ ਕਟਰ ਮੰਗਵਾ ਕੇ ਫਸੀ ਹੋਈ ਅਗਰ ਮਸ਼ੀਨ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਅੱਗੇ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਹੱਥੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ਵਰਕਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬੈਟ ਬਾਲ ਭੇਜੀਆ
ਸੁਰੰਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਾਫ਼ੀ ਥਾਂ ਸੀ, ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਰਾਹਤ ਟੀਮ ਨੇ ਬੈਟ ਬਾਲ ਅਤੇ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਭੇਜੇ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮ ਖੇਡ ਸਕਣ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇਖ ਸਕਣ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਅਭਿਆਸ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਹੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਬਰ ਦਾ ਬੰਨ੍ਹ ਨਾ ਟੁੱਟੇ। ਬਾਹਰੋਂ ਫੌਜ ਬੁਲਾਈ ਗਈ। ਔਗਰ ਮਸ਼ੀਨ ਦੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਨੂਅਲ ਡਰਿਲਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਚੂਹਾ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਲਗਾਤਾਰ 28 ਘੰਟੇ ਖੁਦਾਈ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। 18 ਮੀਟਰ ਤੱਕ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਖੁਦਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਹਤ ਟੀਮ ਨੂੰ ਆਖਰਕਾਰ ਮੰਜ਼ਿਲ ਮਿਲ ਗਈ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਮਿਲਿਆ।
ਇਨਪੁਟ: ਅੰਬਰ ਬਾਜਪਾਈ
