AI ਨੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਤਸਵੀਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲੱਭੀ ਮਲਬੇ ਹੇਠਾਂ ਦੱਬੀ ਬਸਤੀ, ਜਿਓਲੋਜਿਸਟ ਤੋਂ ਸਮਝੋ ਕਿਵੇਂ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਰੈਸਕਿਊ ਆਪਰੇਸ਼ਨ
Cyclone Arnab: ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਗੰਜਾਮ ਵਿੱਚ ਸਾਈਕਲੋਨ ਅਰਨਬ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਏ ਲੈਂਡਸਲਾਈਡ ਕਾਰਨ ਕਈ ਘਰ ਮਲਬੇ ਹੇਠਾਂ ਦੱਬ ਗਏ। ਰਾਹਤ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ AI, ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਇਮੇਜਰੀ ਅਤੇ GPR ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਨੇ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਹੇਠਾਂ ਦੱਬੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲੀ।
Cyclone Arnab: ਸਾਈਕਲੋਨ ਅਰਨਬ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਗੰਜਾਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਆਏ ਲੈਂਡਸਲਾਈਡ ਕਾਰਨ ਕਈ ਘਰ ਮਲਬੇ ਹੇਠਾਂ ਦੱਬ ਗਏ। ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਰੈਸਕਿਊ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਆਰਟੀਫਿਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AI), ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਇਮੇਜਰੀ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਊਂਡ ਪੇਨੇਟ੍ਰੇਟਿੰਗ ਰਡਾਰ (GPR) ਵਰਗੀਆਂ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਪਹਾੜੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਲੈਂਡਸਲਾਈਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ, ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਪੱਥਰਾਂ ਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਹੇਠਾਂ ਘਰਾਂ ਦਾ ਨਾਮੋ-ਨਿਸ਼ਾਨ ਤੱਕ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਰੈਸਕਿਊ ਟੀਮ ਸਾਹਮਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਇਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਖੁਦਾਈ ਕਿੱਥੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਗੰਜਾਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਗਿਡੀਪਾਬਾਲੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਹੋਇਆ।
ਸਾਈਕਲੋਨ ਅਰਨਬ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈ ਭਾਰੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਨੇ ਪਹਾੜੀ ਬਸਤੀ ਨੂੰ ਮਲਬੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਰੈਸਕਿਊ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਲਈ ਆਰਟੀਫਿਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AI), ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਇਮੇਜਰੀ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਊਂਡ ਪੇਨੇਟ੍ਰੇਟਿੰਗ ਰਡਾਰ (GPR) ਵਰਗੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਗਈ।
AI ਨੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਭੀ ਬਸਤੀ
ਵਾਤਾਵਰਣ ਮਾਹਿਰ ਅਤੇ ਜਿਓਲੋਜਿਸਟ ਰਾਜੇਸ਼ ਸਾਲਮਨ ਪਾਲ ਨੇ ਇਸ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਲਈ NDRF ਦੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਤਕਨੀਕੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਈ। IIT ਤਿਰੂਪਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਿਡੀਪਾਬਾਲੀ ਬਸਤੀ ਦੀ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਘਰਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ।
ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ AI ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਇਮੇਜਰੀ ਵਿੱਚ ਬਸਤੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਜਾਂਚ ਕਰਕੇ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਝੌਂਪੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਿਤ ਲੋਕੇਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। Google Earth ਦੀ ਦਸੰਬਰ 2023 ਦੀ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਤਸਵੀਰ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਹਾਊਸਿੰਗ ਕਲੱਸਟਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੁਆਇੰਟਾਂ ਵਜੋਂ ਮਾਰਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਇਸ ਮੈਪਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਬਸਤੀ ਦੇ 17 ਘਰਾਂ ਦੇ ਸੈਂਟਰੌਇਡ ਯਾਨੀ ਹਰੇਕ ਘਰ ਦੇ ਜਿਓਮੈਟ੍ਰਿਕ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਸ ਨਾਲ ਰੈਸਕਿਊ ਟੀਮ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਸੀ ਕਿ ਹਾਦਸੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਸਤੀ ਵਿੱਚ ਘਰ ਕਿਹੜੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ ਅਤੇ ਮਲਬੇ ਹੇਠਾਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਸੰਭਾਵਿਤ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਘਰ ਦੱਬੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
GPR ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ ਹੇਠਾਂ ਦੱਬੇ ਘਰ ਦੀ ਕੀਤੀ ਪਛਾਣ
ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਇਮੇਜਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ‘ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮਲਬੇ ਹੇਠਾਂ ਕੀ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣਨ ਲਈ ਵੱਖਰੀ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ GPR ਯਾਨੀ ਗ੍ਰਾਊਂਡ ਪੇਨੇਟ੍ਰੇਟਿੰਗ ਰਡਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ।
GPR ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਤਰੰਗਾਂ ਭੇਜਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਮੀਨ ਹੇਠਾਂ ਮੌਜੂਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਪਰਤਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਿਗਨਲਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਕੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੌਜੂਦ ਢਾਂਚਿਆਂ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੱਬੇ ਹੋਏ ਢਾਂਚਿਆਂ, ਪਾਈਪਲਾਈਨਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੌਜੂਦ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਰਾਜੇਸ਼ ਪਾਲ ਮੁਤਾਬਕ, IIT ਤਿਰੂਪਤੀ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ GPR ਸਰਵੇ ਰਾਹੀਂ ਮਲਬੇ ਹੇਠਾਂ ਦੱਬੇ ਇੱਕ ਘਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਘਰ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜ ਲਾਸ਼ਾਂ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ NDRF ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਰਿਪੋਰਟ ਆਉਣੀ ਬਾਕੀ ਹੈ।
AI ਦੀਆਂ ਵੀ ਹਨ ਕੁਝ ਸੀਮਾਵਾਂ
ਇਸ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਗੱਲ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ AI ਨੇ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਲਬੇ ਹੇਠਾਂ ਦੱਬੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹਾਦਸੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਸਤੀ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਘਰਾਂ ਦੀ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਸਮਝਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਘਰਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਜਾਂਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ GPR ਵਰਗੀ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਹੇਠਾਂ ਮੌਜੂਦ ਢਾਂਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਰਾਜੇਸ਼ ਪਾਲ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਪਲਬਧ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਇਮੇਜਰੀ ਦਸੰਬਰ 2023 ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਜਿਓਮੈਟਰੀ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਘਟਨਾ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਨਵੀਂ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਉਹ ਘਰਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਮੈਪਿੰਗ ਦੀ ਮੁੜ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਗਿਡੀਪਾਬਾਲੀ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ 13 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲਾਪਤਾ ਹੋਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। 11 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਸੱਤ ਲਾਸ਼ਾਂ ਬਰਾਮਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਕੀ ਛੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਲ ਰੋਕ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਹਾਦਸੇ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਹਤ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਹੀ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਡੇਟਾ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕ ਵੀ ਕਿੰਨੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
AI, ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਮੈਪਿੰਗ ਅਤੇ GPR ਦਾ ਇਹ ਸੁਮੇਲ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਲੈਂਡਸਲਾਈਡ, ਹੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਭੂਚਾਲ ਵਰਗੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰਚ ਐਂਡ ਰੈਸਕਿਊ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸਟੀਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Source: TV9Hindi.com


