ਲਿੰਕ ਅਸਲੀ ਜਾਂ ਨਕਲੀ? ਐਪ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਣੋ ਆਨਲਾਈਨ ਫਰਾਡ ਫੜਨ ਦੇ ਇਹ ਤਰੀਕੇ
Online Fraud: ਫਰਜ਼ੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਐਪਸ ਰਾਹੀਂ ਸਾਈਬਰ ਠੱਗ ਤੁਹਾਡੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਚੋਰੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। URL, ਆਫ਼ਰ, ਐਪ ਦੀਆਂ ਪਰਮਿਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਰਿਵਿਊਜ਼ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਕੇ ਆਨਲਾਈਨ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਆਨਲਾਈਨ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਕਈ ਵਾਰ ਅਜਿਹੇ ਆਫ਼ਰ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਐਪ ਲਾਭਦਾਇਕ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਲੋਕ ਬਿਨਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੋਚੇ ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਤੁਹਾਡੀ ਇਹੀ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਸਾਈਬਰ ਠੱਗਾਂ ਲਈ ਮੌਕਾ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਠੱਗ ਕਈ ਵਾਰ ਨਾਮੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਦਿਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫਰਜ਼ੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਅਤੇ ਐਪਸ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਪਾਸਵਰਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਿੱਜੀ ਵੇਰਵੇ ਚੋਰੀ ਕਰਨਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਵੀ ਆਰਥਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਅਣਜਾਣ ਲਿੰਕ ‘ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰਨ ਜਾਂ ਨਵੀਂ ਐਪ ਇੰਸਟਾਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਝ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਫਰਜ਼ੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਐਪਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹੜੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਫਰਜ਼ੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ?
ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦੇ URL ਦੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕਰੋ ਜਾਂਚ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ‘ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜਾਂ ਬੈਂਕਿੰਗ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੇ URL ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖੋ। ਕਈ ਵਾਰ ਠੱਗ ਅਸਲੀ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੱਖਰ ਬਦਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵਾਧੂ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਲਿੰਕ ਅਸਲੀ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ‘ਤੇ ਫ਼ਰਕ ਸਮਝ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਮੈਸੇਜ ਜਾਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪੋਸਟ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਲਿੰਕ ‘ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਬਿਹਤਰ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦਾ ਪਤਾ ਖ਼ੁਦ ਟਾਈਪ ਕਰੋ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਵੈਰੀਫਾਈਡ ਅਕਾਊਂਟ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਲਿੰਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ।
ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿਓ
ਨਕਲੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ‘ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀਆਂ, ਅਜੀਬ ਭਾਸ਼ਾ, ਧੁੰਦਲੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਜਾਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਖ਼ਾਮੀਆਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਿਰਫ਼ ਵਧੀਆ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੇਖ ਕੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਠੱਗ ਕਈ ਵਾਰ ਅਸਲੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਦਿਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹੋਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨਾ ਵੀ ਓਨਾ ਹੀ ਅਹਿਮ ਹੈ।
ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਸਤੇ ਆਫ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚੋ
ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਮਹਿੰਗੇ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਡਕਟ ਦੀ ਕੀਮਤ ਅਚਾਨਕ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਜਾਓ। ਕਈ ਫਰਜ਼ੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੁਭਾਉਣ ਲਈ ਅਜਿਹੇ ਆਫ਼ਰ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੁਣੇ ਖਰੀਦੋ, ਆਫ਼ਰ ਕੁਝ ਹੀ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਜਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਕਾਊਂਟਡਾਊਨ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਆ ਕੇ ਪੇਮੈਂਟ ਨਾ ਕਰੋ। ਪਹਿਲਾਂ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ‘ਤੇ ਕੀਮਤ ਅਤੇ ਆਫ਼ਰ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਲਓ।
ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸੰਪਰਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਖੋ
ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ‘ਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਪਤਾ, ਕਸਟਮਰ ਕੇਅਰ ਨੰਬਰ ਜਾਂ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਤਰੀਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਜਿਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਗਾਇਬ ਹੈ ਜਾਂ ਅਧੂਰੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤੋ। ਸਿਰਫ਼ ਈਮੇਲ ਐਡਰੈੱਸ ਜਾਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ‘ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਨਾ ਮੰਨੋ।
ਨਕਲੀ ਐਪ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਜਾਂਚ ਕਰੀਏ?
ਐਪ ਦੀਆਂ ਪਰਮਿਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਰਿਵਿਊਜ਼ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹੋ
ਕੋਈ ਵੀ ਐਪ ਇੰਸਟਾਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਖੋ ਕਿ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਫ਼ੋਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮੰਗ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਐਪ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ Contacts ਜਾਂ Call Log ਦੀ ਪਰਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਐਪ ਦੇ ਰਿਵਿਊਜ਼, ਡਾਊਨਲੋਡ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਪਲਬਧ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਵੀ ਜਾਂਚ ਕਰੋ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਿਰਫ਼ ਚੰਗੀ ਰੇਟਿੰਗ ਦੇਖ ਕੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਝ ਰਿਵਿਊਜ਼ ਨਕਲੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
Google Play Protect ਚਾਲੂ ਰੱਖੋ
Android ਫ਼ੋਨਾਂ ਵਿੱਚ Google Play Protect ਸੰਭਾਵੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਐਪਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਚਾਲੂ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਐਪ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤੋ।
Source: TV9Hindi.com
