Instagram-Facebook ‘ਤੇ ਅਸ਼ਲੀਲ ਕੰਟੈਂਟ ਦੇਖਣ ਦੇ ਚੱਕਰ ‘ਚ ਨਾ ਕਰੋ ਇਹ ਗਲਤੀ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਅਲਰਟ
Instagram: ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ Facebook ਅਤੇ Instagram 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਯੂਜ਼ਰਾਂ ਨੂੰ ਅਸ਼ਲੀਲ ਕੰਟੈਂਟ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ APK ਫਾਈਲ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਲਈ ਉਕਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਐਂਡਰਾਇਡ ਫੋਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਸਾਈਬਰ ਸਿਕਿਊਰਿਟੀ ਅਲਰਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ Facebook ਅਤੇ Instagram ‘ਤੇ ਅਸ਼ਲੀਲ ਕੰਟੈਂਟ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਕੁਝ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਐਪ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਐਪ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਆਮ ਐਡਲਟ ਕੰਟੈਂਟ ਐਪ ਵਰਗੇ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਫੋਨ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟਾਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬੈਂਕਿੰਗ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਚੇਤਾਵਨੀ ਇੰਡੀਅਨ ਸਾਈਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਕੋਆਰਡੀਨੇਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ (I4C) ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਈਬਰਕ੍ਰਾਈਮ ਥ੍ਰੈਟ ਐਨਾਲਿਟਿਕਸ ਯੂਨਿਟ (NCTAU) ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਐਡਵਾਈਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ Night Play, Reloop, Kyss, Vimo, Rivo, Nexo ਅਤੇ Vixa ਵਰਗੀਆਂ ਐਪਸ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਖੇਡ
ਸਰਕਾਰ ਮੁਤਾਬਕ, ਸਾਈਬਰ ਠੱਗੀ ਦਾ ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਜਾਂ ਲਿੰਕਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। Facebook ਜਾਂ Instagram ‘ਤੇ ਯੂਜ਼ਰ ਨੂੰ ਅਸ਼ਲੀਲ ਕੰਟੈਂਟ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਕੋਈ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ‘ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਜ਼ਰ ਅਜਿਹੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀਡੀਓ ਜਾਂ ਕੰਟੈਂਟ ਦੇਖਣ ਲਈ ਐਂਡਰਾਇਡ ਐਪ ਦੀ APK ਫਾਈਲ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖ਼ਤਰਾ ਇਸ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ APK ਫਾਈਲਾਂ Google Play Store ਤੋਂ ਬਾਹਰੋਂ ਡਾਊਨਲੋਡ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਆਮ ਐਪ ਸਟੋਰ ਵਾਂਗ ਸੁਰੱਖਿਆ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਐਪ ਇੰਸਟਾਲ ਕਰਦੇ ਹੀ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ ਖ਼ਤਰਾ
ਫੋਨ ਵਿੱਚ APK ਇੰਸਟਾਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਇੱਕ ਹੋਰ ਐਪ ਨੂੰ ਅਪਡੇਟ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਇੰਸਟਾਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਪ ਯੂਜ਼ਰ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਮਿਸ਼ਨਾਂ ਮੰਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਪਰਮਿਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ Accessibility Access ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਵਿਧਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦਿਵਿਆਂਗ ਯੂਜ਼ਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਗਲਤ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਣ ‘ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਪਰਮਿਸ਼ਨ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧੀ ਫੋਨ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ, ਬੈਕਗ੍ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਚਲਾਉਣ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਐਪ ਫੋਨ ਵਿੱਚ VPN ਵੀ ਇੰਸਟਾਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਫੋਨ ਦਾ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਵਾਲੇ ਸਰਵਰ ਰਾਹੀਂ ਲੰਘ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੀਕ ਹੋਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਐਪ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਮੁਸ਼ਕਲ
ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਐਪ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਫੋਨ ਤੋਂ ਹਟਾਉਣਾ ਆਸਾਨ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਲਈ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਅਣਜਾਣ ਐਪ ਨੂੰ ਇੰਸਟਾਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫੋਨ ਵਿੱਚ ਅਜੀਬ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਜਾਓ। ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਹੈ ਕਿ ਐਪ ਹਮੇਸ਼ਾ Google Play Store ਵਰਗੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਐਪ ਸਟੋਰ ਤੋਂ ਹੀ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰੋ। ਕਿਸੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ, ਅਣਜਾਣ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਜਾਂ ਸ਼ੱਕੀ ਲਿੰਕ ਤੋਂ ਮਿਲੀ APK ਫਾਈਲ ਨੂੰ ਫੋਨ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟਾਲ ਨਾ ਕਰੋ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਣਜਾਣ ਐਪ ਨੂੰ Accessibility Access ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਚੋ ਅਤੇ ਫੋਨ ਵਿੱਚ Google Play Protect ਚਾਲੂ ਰੱਖੋ। ਐਂਡਰਾਇਡ ਦਾ ਨਵਾਂ ਅਪਡੇਟ ਵੀ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਇੰਸਟਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ਬੈਂਕ ਅਤੇ UPI ਟ੍ਰਾਂਜ਼ੈਕਸ਼ਨ ‘ਤੇ ਰੱਖੋ ਨਜ਼ਰ
ਅਜਿਹੇ ਐਪ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਸਿਰਫ਼ ਫੋਨ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਐਪ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਪਰਮਿਸ਼ਨ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਬੈਂਕਿੰਗ ਅਤੇ UPI ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਵੀ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਅਤੇ UPI ਟ੍ਰਾਂਜ਼ੈਕਸ਼ਨ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਚੈੱਕ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਟ੍ਰਾਂਜ਼ੈਕਸ਼ਨ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਬੈਂਕ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ।
ਫੋਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕੀ ਐਪ ਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰੀਏ?
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕੀ ਐਪ ਆਮ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਡਿਲੀਟ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਫੋਨ ਨੂੰ Safe Mode ਵਿੱਚ ਰੀਸਟਾਰਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ Settings ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ Apps ਦੀ ਲਿਸਟ ਵਿੱਚ ਅਣਜਾਣ ਐਪ ਨੂੰ ਲੱਭ ਕੇ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਮੱਸਿਆ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਡਾਟਾ ਦਾ ਬੈਕਅੱਪ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫੋਨ ਨੂੰ Factory Reset ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਅਪਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਸਾਈਬਰ ਫਰਾਡ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕੀ ਐਪ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ 1930 ਹੈਲਪਲਾਈਨ ‘ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ National Cybercrime Reporting Portal ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Source:TV9Hindi.com
