Budget 2026: ਭਾਰਤ ਵਿਸਤਾਰ AI ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦਾ ਐਲਾਨ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇਗੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਸਮਾਰਟ ਸਲਾਹ
Budget 2026: ਕੇਂਦਰੀ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਨਿਰਮਲਾ ਸੀਤਾਰਮਨ ਨੇ ਬਜਟ 2026 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਡਿਜੀਟਲ ਕਦਮ ਚੁੱਕਦੇ ਹੋਏ 'ਭਾਰਤ ਵਿਸਤਾਰ' ਨਾਮਕ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AI) ਆਧਾਰਿਤ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਕੇਂਦਰੀ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਨਿਰਮਲਾ ਸੀਤਾਰਮਨ ਨੇ ਬਜਟ 2026 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਡਿਜੀਟਲ ਕਦਮ ਚੁੱਕਦੇ ਹੋਏ ‘ਭਾਰਤ ਵਿਸਤਾਰ’ ਨਾਮਕ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AI) ਆਧਾਰਿਤ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਭਾਸ਼ਾਈ (Multi-lingual) ਟੂਲ ਹੈ।
ਜੋ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਫਸਲਾਂ, ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਿਹਤ, ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੀਮਾਂ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਟੀਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਲਾਹ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਨੂੰ ‘ਐਗਰੀ ਸਟੈਕ’ ਅਤੇ ICAR ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਡੇਟਾ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸਹੀ, ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਜੋਖਮ ਰਹਿਤ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ।
ਕੀ ਹੈ ‘ਭਾਰਤ ਵਿਸਤਾਰ’ ਪਲੇਟਫਾਰਮ?
ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਜਟ ਭਾਸ਼ਣ ਦੌਰਾਨ ‘ਭਾਰਤ ਵਿਸਤਾਰ’ ਨੂੰ ਇੱਕ ਓਪਨ ਅਤੇ ਫੈਡਰੇਟਿਡ ਡਿਜੀਟਲ ਨੈੱਟਵਰਕ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ‘ਵਰਚੁਅਲੀ ਇੰਟੀਗ੍ਰੇਟਿਡ ਸਿਸਟਮ ਟੂ ਐਕਸੈਸ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸੋਰਸਿਜ਼’ (VISTAAR) ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਹ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਐਗਰੀ-ਸਟੈਕ ਪੋਰਟਲ ਅਤੇ ICAR ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਖੇਤੀ ਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ AI ਸਿਸਟਮ ਨਾਲ ਜੋੜੇਗਾ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖਿੰਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਅਤੇ ਖੇਤਰ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਲਾਹ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਖੇਤੀ ਦੇ ਨਿਰਣੇ ਡੇਟਾ ਅਤੇ ਖੋਜ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਲਏ ਜਾ ਸਕਣ।
ਫਸਲ, ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ‘ਤੇ AI ਆਧਾਰਿਤ ਸਲਾਹ
ਇਹ ਆਧੁਨਿਕ AI ਟੂਲ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਪੈਟਰਨ, ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਮੌਸਮ ਦੇ ਰੁਝਾਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦਾ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਕੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਝਾਅ ਦੇਵੇਗਾ। ਸਰਕਾਰ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ਵੱਖ-ਵੱਖ ‘ਐਗਰੋ-ਕਲਾਈਮੈਟਿਕ ਜ਼ੋਨ’ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਤਾਂ ਜੋ ਸੁਝਾਅ ਸਥਾਨਕ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹੋਣ। ਇਸ ਦਾ ਟੀਚਾ ਖੇਤੀ ਦੇ ਜੋਖਮਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪੈਦਾਵਾਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਹੈ। ਸਹੀ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਲਾਗਤ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲੇਗੀ।
ਕਿਸਾਨ ਕਾਲ ਸੈਂਟਰ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੀਮਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸੰਪਰਕ
‘ਭਾਰਤ ਵਿਸਤਾਰ’ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨ ਕਾਲ ਸੈਂਟਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨ ਸਿੱਧੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛ ਸਕਣਗੇ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਸਮਾਧਾਨ ਪਾ ਸਕਣਗੇ। ਰੀਅਲ-ਟਾਈਮ ਮੌਸਮ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ API ਰਾਹੀਂ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਕਿਸਾਨ ਇਸੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਰਾਹੀਂ ਸਰਕਾਰੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈਣ, ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਅਤੇ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣਗੇ। ‘ਵਾਧਵਾਨੀ AI’ ਦਾ ਕੰਵਰਸੇਸ਼ਨਲ ਚੈਟਬੋਟ ਕਿਸਾਨ ਕਾਲ ਸੈਂਟਰ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸੰਵਾਦ ਸੰਭਵ ਬਣਾਏਗਾ। ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿਸਟਮ ਲੱਖਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋਵੇਗਾ।
ਚੈਟਬੋਟ, ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਗਰਾਊਂਡ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ
ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਰ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 4,000 ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ ਵਰਕਰ AI ਆਧਾਰਿਤ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ਚੈਟਬੋਟ ਰਾਹੀਂ ਖੇਤੀ ਸਲਾਹ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ। ‘ਡਿਜੀਟਲ ਗ੍ਰੀਨ’ ਨੇ ‘ਭਾਸ਼ਿਣੀ’ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਚੈਟਬੋਟ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦੀ, ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵੀ ਜੋੜੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ।
ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਹਾਰਕ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਵੀ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ‘ਸਮਗ੍ਰ’ ਦਾ ਐਗਰੀ ਚੈਟਬੋਟ ਟੈਕਸਟ ਅਤੇ ਵੌਇਸ ਦੋਵਾਂ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਲਈ ‘ਇਮੇਜ ਰਿਕੋਗਨੀਸ਼ਨ’ ਫੀਚਰ ‘ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ‘ਇਕਸਟੈਪ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ’ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੈੱਟਵਰਕ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡਿਜੀਟਲ ਸਲਾਹ ਵਿਕਲਪ ਮਿਲ ਸਕਣ।
