ਪੰਜਾਬ ‘ਚ ਹੜ੍ਹ ਰੋਕਣ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਰਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਜੀਓਟਿਊਬ ਤਕਨੀਕ ਕੀ ਹੈ? ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੱਕੇ ਹੱਲ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਧੁਨਿਕ 'ਜੀਓਟਿਊਬ' ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਾਲ 2025 ਵਰਗੀ ਤਬਾਹੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਜਲ ਸਰੋਤ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਇਹ ਮਜ਼ਬੂਤ ਟਿਊਬਾਂ ਵਿਛਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਤਕਨੀਕ ਰਵਾਇਤੀ ਧੁੱਸੀ ਬੰਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਬਦਲ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਟਾਲਣ ਅਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਖ਼ਬਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਬੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਧੁਨਿਕ ‘ਜੀਓਟਿਊਬ’ ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਲ ਸਰੋਤ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਨਵੀਂ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਲਹਾਲ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਸਸਰਾਲੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਜੀਓਟਿਊਬ ਵਿਛਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਜੰਗੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਜਾਰੀ ਹੈ।
2025 ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰਕਾਰ ਸਖ਼ਤ
ਸਾਲ 2025 ਵਿੱਚ ਆਏ ਭਿਆਨਕ ਹੜ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਿੰਡ ਡੁੱਬ ਗਏ ਸਨ, ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਜਾਨ-ਮਾਲ ਸਹਿਤ ਪਸ਼ੂ ਧਨ ਦਾ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅਜਿਹੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦੁਬਾਰਾ ਨਾ ਵਾਪਰੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੰਭੀਰ ਹੈ। ਇਸੇ ਦੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਜਲ ਸਰੋਤ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਖੋਜ ਟੀਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੀਓਟਿਊਬ ਵੀ ਇਸੇ ਰਿਸਰਚ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਸਤਲੁਜ ‘ਤੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਾਇਲਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ
ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਦੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੀਓਟਿਊਬਾਂ ਨੂੰ ਵਿਛਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਕਿਨਾਰੇ ਹਨ ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਹੜ੍ਹ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਬਹਾਅ ਕਾਰਨ ਟੁੱਟ ਗਏ ਸਨ। ਜੇਕਰ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ‘ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਹ ਪਾਇਲਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸਫ਼ਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਵੀ ਅਤੇ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਬੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸੇ ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਧੁੱਸੀ ਬੰਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਦਲ
ਇਹ ਜੀਓਟਿਊਬ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ‘ਤੇ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰਵਾਇਤੀ ਧੁੱਸੀ ਬੰਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਦਲ ਬਣਨਗੇ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਬੋਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੇਤ ਭਰ ਕੇ ਧੁੱਸੀ ਬੰਨ੍ਹ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪਾਣੀ ਦਾ ਬਹਾਅ ਤੇਜ਼ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਇਹ ਬੋਰੇ ਰਿਸ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਲਗਭਗ 20 ਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਅਤੇ 3 ਮੀਟਰ ਵਿਆਸ ਵਾਲੀ ਜੀਓਟਿਊਬ ਨੂੰ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ‘ਤੇ ਵਿਛਾ ਕੇ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਕਨੀਕ ਰਾਹੀਂ ਦਰਿਆ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਹੀ ਰੇਤ ਕੱਢ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਢੱਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਤਾਂ ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਨਾ ਪਵੇ।
ਕੀ ਹੈ ਜੀਓਟਿਊਬ ਦੀ ਖ਼ਾਸੀਅਤ?
ਦਰਿਆਈ ਕਟੌਤੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲੇ ਇਹ ਜੀਓਟਿਊਬ ਬੈਗ ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਪੋਲੀਮਰ, ਪੋਲੀਪ੍ਰੋਪਾਈਲੀਨ ਅਤੇ ਪੋਲੀਐਸਟਰ ਤੋਂ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹਲਕੇ ਪਰ ਬੇਹੱਦ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਸਾਇਣਾਂ ਜਾਂ ਐਸਿਡ ਦਾ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਖਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪਾਣੀ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਸੜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਗਲਦੇ ਹਨ। ਮਾਹਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਟਿਊਬਾਂ 20 ਤੋਂ 30 ਸਾਲ ਤੱਕ ਭਾਰੀ ਦਬਾਅ ਝੱਲਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
