ਸ਼ਾਹਨਸ਼ਾਹ, ਖਲੀਫ਼ਾ, ਹੁਣ ਖਾਮੇਨੇਈ… ਇਮਾਮ ਰਜ਼ਾ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ‘ਚ ਕੌਣ-ਕੌਣ ਦਫ਼ਨ ਹੈ?
Imam Reza Shrine: ਈਰਾਨ ਦੇ ਮਸ਼ਹਦ ਵਿੱਚ ਇਮਾਮ ਰਜ਼ਾ ਦਰਗਾਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇਮਾਮ ਰਜ਼ਾ ਦੇ ਦਫ਼ਨਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਹਾਰੂਨ ਅਲ-ਰਸ਼ੀਦ ਅਤੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਰਾਇਸੀ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਵੇਖੋ ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ
ਈਰਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਮਸ਼ਹਦ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਮਾਮ ਰਜ਼ਾ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਤਿਹਾਸ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੰਗਮ ਵੀ ਹੈ। ਮੱਧ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਇੱਥੇ ਦਫ਼ਨਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਈਰਾਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸੁਪਰੀਮ ਕਮਾਂਡਰ, ਅਯਾਤੁੱਲਾ ਖਾਮੇਨੇਈ ਨੂੰ 9 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਈਰਾਨੀ ਸਰਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਆਓ ਇਸ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਦਫ਼ਨਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹੋਰ ਈਰਾਨੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣੀਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਕੀ ਸਨ?
ਕਿਉਂ ਖਾਸ ਹੈ ਮਸ਼ਹਦ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਗਾਹ?
ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮਸ਼ਹਦ ਸ਼ਹਿਰ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਸ਼ੀਆ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਮਸ਼ਹਦ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ “ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਸਥਾਨ”। ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਇਮਾਮ ਰਜ਼ਾ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਦਰਗਾਹ ਕੰਪਲੈਕਸ ਨੂੰ ਖੇਤਰਫਲ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਮਸਜਿਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ 30 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇਸ ਦਰਗਾਹ ‘ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ, ਇਹ ਸਥਾਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਵਧਿਆ-ਫੁੱਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿਮੁਰਿਦ, ਸਫਾਵਿਦ ਅਤੇ ਕਾਜਾਰ ਸ਼ਾਸਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਇਮਾਮ ਰਜ਼ਾ ਦੀ ਕਬਰ
ਇਮਾਮ ਰਜ਼ਾ, ਦਰਗਾਹ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਰਪ੍ਰਸਤ
ਦਰਗਾਹ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਅਲੀ ਇਬਨ ਮੂਸਾ ਅਲ-ਰਜ਼ਾ ਦੀ ਕਬਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਮਾਮ ਰਜ਼ਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ੀਆ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਇਮਾਮ ਸਨ। ਇਮਾਮ ਰਜ਼ਾ ਆਪਣੀ ਸਿਆਣਪ, ਉਦਾਰਤਾ ਅਤੇ ਸਬਰ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹੋਏ, ਅੱਬਾਸੀ ਖਲੀਫ਼ਾ ਅਲ-ਮਾਮੂਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਰਾਸਾਨ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ 818 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਨਾਬਾਦ ਦਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਮਸ਼ਹਦ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਇਮਾਮ ਰਜ਼ਾ ਦੀ ਕਬਰ ਉੱਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਗੁੰਬਦ ਪੂਰੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਹੈ।
ਖਲੀਫ਼ਾ ਹਾਰੂਨ ਅਲ-ਰਸ਼ੀਦ: ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ
ਇਮਾਮ ਰਜ਼ਾ ਦੀ ਕਬਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੱਬਾਸੀ ਖਲੀਫ਼ਾ ਹਾਰੂਨ ਅਲ-ਰਸ਼ੀਦ ਦੀ ਕਬਰ ਹੈ। ਹਾਰੂਨ ਅਲ-ਰਸ਼ੀਦ ਦਾ ਨਾਮ ਅਲ-ਲੈਲਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਇੱਥੇ 809 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਮਾਮ ਰਜ਼ਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 10 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਹਾਰੂਨਿਆਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਹੈ ਕਿ ਅੱਬਾਸੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਖਲੀਫ਼ਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਮਾਮਾਂ ‘ਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਕੀਤੇ, ਨੂੰ ਉਸੇ ਜਗ੍ਹਾ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਮਾਮ ਰਜ਼ਾ ਨੂੰ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ਕਾਜਰ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਕ੍ਰਾਊਨ ਪ੍ਰਿੰਸ ਅੱਬਾਸ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੂੰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਫੋਟੋ: ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ
ਪ੍ਰਿੰਸ ਅੱਬਾਸ ਮਿਰਜ਼ਾ: ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦਾ ਮੋਢੀ
ਕਾਜਰ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਕ੍ਰਾਊਨ ਪ੍ਰਿੰਸ ਅੱਬਾਸ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨੀ ਫੌਜ ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰੂਸੋ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਲੜਿਆ। ਅੱਬਾਸ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੂੰ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਰਾਜਾ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਕੱਦ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਕਬਰ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ੇਖ ਬਹਾਈ: ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਦਾ ਸੰਗਮ
ਇਸ ਦਰਗਾਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਕਬਰਾ ਬਹਾ ਅਲ-ਦੀਨ ਅਲ-ਆਮਿਲੀ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਸ਼ੇਖ ਬਹਾਈ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਦੀ ਹੈ। ਉਹ 16ਵੀਂ-17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ, ਗਣਿਤ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਫਾਵਿਦ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਇਸਫਾਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸੂਫੀ ਸੰਤ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਰਗਾਹ ਦੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ ਜਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਵੀ, ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਬਰ ‘ਤੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਬਰਾਹਿਮ ਰਾਇਸੀ। ਫੋਟੋ: X/@raisi_com
ਇਬਰਾਹਿਮ ਰਾਇਸੀ: ਇਮਾਮ ਰਜ਼ਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ‘ਤੇ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ
ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਇਬਰਾਹਿਮ ਰਾਇਸੀ ਦਾ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਇਸੀ ਦੀ ਮਈ 2024 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਦੁਖਦਾਈ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਮਸ਼ਹਦ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਰਗਾਹ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਮਾਮ ਰਜ਼ਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ‘ਤੇ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ ਭਰ ਤੋਂ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਬਰ ਨੂੰ ਹੁਣ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਖਾਮੇਨੇਈ ਸਮਰਥਕ
ਅਯਾਤੁੱਲਾ ਅਲੀ ਖ਼ਾਮੇਨੇਈ : ਮਸ਼ਹਦ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਇੱਥੇ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ
ਈਰਾਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ, ਅਯਾਤੁੱਲਾ ਅਲੀ ਖ਼ਾਮੇਨੇਈ ਨੇ ਵੀ ਇਮਾਮ ਰਜ਼ਾ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਦਰਗਾਹ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਖ਼ਾਮੇਨੇਈ ਦਾ ਜਨਮ ਮਸ਼ਹਦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਡੂੰਘਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ ਦਾ ਦਫ਼ਨਾਉਣਾ ਈਰਾਨ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਲਈ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਤੈਮੂਰ ਅਤੇ ਸਫਾਵਿਦ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ
ਤੈਮੂਰ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਗਾਹ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਹੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਣੀ ਗੌਹਰਸ਼ਾਦ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੌਹਰਸ਼ਾਦ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸ਼ਾਹੀ ਮਕਬਰੇ ਵੀ ਹਨ। ਸਫਾਵਿਦ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਜਦੋਂ ਸ਼ੀਆ ਧਰਮ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰਤ ਧਰਮ ਬਣ ਗਿਆ, ਕਈ ਸਫਾਵਿਦ ਸ਼ਾਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਜ਼ੀਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਕਬਰਿਆਂ ‘ਤੇ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ ਕਮਾਲ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਯੁੱਗ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
ਇਮਾਮ ਰਜ਼ਾ ਦੀ ਕਬਰ
ਗੌਹਰਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ: ਕਲਾਵਾਂ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤ
ਗੌਹਰਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਬਰਾ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹੇਰਾਤ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮਸ਼ਹਦ ਦੇ ਦਰਗਾਹ ਦੇ ਹਰ ਪੱਥਰ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਮਸਜਿਦ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦਫ਼ਨ ਹਨ। ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਜੇ ਵੀ ਦਰਗਾਹ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਝਲਕਦਾ ਹੈ।
ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ
ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੈਂਕੜੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਮੌਲਵੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਲਾਮੀ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ। 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਈਰਾਨ-ਇਰਾਕ ਯੁੱਧ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਮਾਂਡਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਬਰਸਤਾਨ ਦੇ ਛੋਟੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਈਰਾਨ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵੀ ਹੈ।
ਦਰਗਾਹ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵ
ਇਮਾਮ ਰਜ਼ਾ ਦੇ ਦਰਗਾਹ ‘ਤੇ ਦਫ਼ਨ ਹੋਣਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਈਰਾਨੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਮਾਮ ਰਜ਼ਾ ਆਪਣੇ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਏ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕਰਨਗੇ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਖਲੀਫ਼ਾ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਤੱਕ, ਹਰ ਕੋਈ ਇੱਥੇ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਗਾਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਈਰਾਨ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਜੀਵਤ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤੀ, ਇਸਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੀਨਾਰ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਦਫ਼ਨਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਰ ਸੈਲਾਨੀ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
Source:TV9Hindi.com
