ਖੇਤਾਂ ‘ਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪੈਰਾਕੁਆਟ ਡਾਈਕਲੋਰਾਈਡ ਇਨਸਾਨਾਂ ਲਈ ਕਿੰਨਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ? ਜਾਣੋ
ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜਾਨਲੇਵਾ ਨਦੀਨਨਾਸ਼ਕ 'ਪੈਰਾਕੁਆਟ ਡਾਈਕਲੋਰਾਈਡ' ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ, ਆਯਾਤ ਅਤੇ ਵਿਕਰੀ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ 70 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬੈਨ ਇਹ ਕੈਮੀਕਲ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਐਂਟੀਡੋਟ ਦੇ ਇਨਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਘਾਤਕ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਵੱਡਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵੱਡੀ ਖ਼ਬਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬੇਹੱਦ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਅਤੇ ਜਾਨਲੇਵਾ ਕੈਮੀਕਲ ‘ਪੈਰਾਕੁਆਟ ਡਾਈਕਲੋਰਾਈਡ’ ‘ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਐਲਾਨ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਸ ਨਦੀਨਨਾਸ਼ਕ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ, ਆਯਾਤ, ਵਿਕਰੀ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤਿਬੰਧਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੱਸ ਦੇਈਏ ਕਿ ਮੈਡੀਕਲ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਪੈਰਾਕੁਆਟ ਡਾਈਕਲੋਰਾਈਡ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੇਹੱਦ ਘਾਤਕ ਅਤੇ ਜਾਨਲੇਵਾ ਰਸਾਇਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ 70 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬੈਨ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਕੈਮੀਕਲ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਲਗਾਤਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਤੋੜ ਯਾਨੀ ਐਂਟੀਡੋਟ ਤਿਆਰ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਕੈਮੀਕਲ ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਇਹ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਖ਼ਰ ਪੈਰਾਕੁਆਟ ਡਾਈਕਲੋਰਾਈਡ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਇਨਸਾਨਾਂ ਲਈ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਜਾਨਲੇਵਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਾਨਲੇਵਾ ਪੈਰਾਕੁਆਟ ਡਾਈਕਲੋਰਾਈਡ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਜੇਕਰ ਇਸ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਆਸਾਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪੈਰਾਕੁਆਟ ਡਾਈਕਲੋਰਾਈਡ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤੇਜ਼ ਨਦੀਨਨਾਸ਼ਕ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਗਣ ਵਾਲੀ ਫਾਲਤੂ ਘਾਹ ਅਤੇ ਨਦੀਨਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਖੇਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰੇ ਖੇਤ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।
ਇਸ ਕੈਮੀਕਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਾਸ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਫਾਲਤੂ ਨਦੀਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਇਸ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਇੱਕ ਪੌਦੇ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੰਸਲੇਸ਼ਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਪੌਦੇ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਹੋਣ ਜਾਂ ਤਣਾ, ਹਰ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਇਸ ਰਸਾਇਣ ਦੇ ਅਸਰ ਨਾਲ ਝੁਲਸ ਕੇ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਬੇਹੱਦ ਤੇਜ਼ ਅਸਰ ਅਤੇ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਕੈਮੀਕਲ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਜੇਕਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਫਾਇਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਬੈਨ ਕਿਉਂ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ?
ਹੁਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇਸ ਕੈਮੀਕਲ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਫਾਇਦਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਕਿਉਂ ਪਈ? ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਜਿਹਾ ਜਵਾਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਰਸਾਇਣ ਦਾ ਮਾਰੂ ਅਸਰ ਸਿਰਫ਼ ਨਦੀਨਾਂ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪੈਰਾਕੁਆਟ ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬੇਸ਼ੱਕ ਅਸਰਦਾਰ ਹੈ, ਪਰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇਨਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਅਤਿਅੰਤ ਜਾਨਲੇਵਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਕੈਮੀਕਲ ਦਾ ਕੋਈ ਐਂਟੀਡੋਟ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਵੀ ਜਾਨਲੇਵਾ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ 70 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਸ ਤੋਂ ਸਬਕ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ਇਹ ਕੈਮੀਕਲ ਇਨਸਾਨ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜਾਨਲੇਵਾ?
ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਸਲਾਂ ‘ਤੇ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਕੈਮੀਕਲ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਕਿਨ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਜਾਂ ਸਾਹ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਕਰਨਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਅਕਸਰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਸਾਵਧਾਨੀ ਦੇ ਇਸ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਵੀ ਇਸ ਕੈਮੀਕਲ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਮਾਤਰਾ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵੀ ਜਾਨ ਲੈ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਕਲੀਵਲੈਂਡ ਕਲੀਨਿਕ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਸ ਕੈਮੀਕਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਘਾਤਕ ਅਸਰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਹਾਰਨਾਲ ਅਤੇ ਰੈਸਪੀਰੇਟਰੀ ਸਿਸਟਮ ‘ਤੇ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਸੋਜ ਹੋਣਾ, ਡਾਇਰੀਆ, ਨੱਕ ਵਿੱਚੋਂ ਖੂਨ ਆਉਣਾ, ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਲਾਲੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣਾ, ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਦਰਦ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਖੂਨ ਦੀ ਉਲਟੀ ਆਉਣ ਵਰਗੇ ਗੰਭੀਰ ਲੱਛਣ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਦੇ ਕੁਝ ਹੀ ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਆਉਣਾ, ਦੌਰੇ ਪੈਣਾ, ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਦਾ ਅਚਾਨਕ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਣਾ, ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਕਲੀਫ਼ ਹੋਣੀ ਵਰਗੇ ਲੱਛਣ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕੈਮੀਕਲ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਤੇ ਬੁਰਾ ਅਸਰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਦਿਲ, ਕਿਡਨੀ, ਲਿਵਰ ਅਤੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ‘ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਨੋਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ
ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੈਮੀਕਲ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਦਾ ਪਤਾ ਕਿਵੇਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ?
ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਸ ਜਾਨਲੇਵਾ ਰਸਾਇਣ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਬਲੱਡ ਟੈਸਟ, ਯੂਰਿਨ ਟੈਸਟ, ਸੀਟੀ ਸਕੈਨ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਕਾਰਡੀਓਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਂਚਾਂ ਕਰਵਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਕੈਮੀਕਲ ਦਾ ਕੋਈ ਸਹੀ ਅਤੇ ਸਟੀਕ ਇਲਾਜ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਡਾਕਟਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਜਿਸ ਹਿੱਸੇ ਜਾਂ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਸਮੱਸਿਆ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਪਾਬੰਦੀ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਐਕਟ, 1968 ਦੀ ਧਾਰਾ 27 ਦੇ ਤਹਿਤ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ 13 ਜੁਲਾਈ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 30 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਿਆਦ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਵੀ ਇੱਛੁਕ ਪੱਖ ਇਸ ਫ਼ੈਸਲੇ ‘ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਇਤਰਾਜ਼ ਜਾਂ ਸੁਝਾਅ ਦਰਜ ਕਰਵਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੋਈ ਠੋਸ ਇਤਰਾਜ਼ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਤਾਂ 30 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ‘ਪੈਰਾਕੁਆਟ ਡਾਈਕਲੋਰਾਈਡ’ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤਿਬੰਧਿਤ ਨਦੀਨਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
