ਗਲੋਬਲ ਟੈਂਸ਼ਨ, ਲੋਕਲ ਇੰਪੈਕਟ: ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਸੰਕਟ ਨੇ ਰੋਕੀ LPG ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ; ਖਪਤ ‘ਚ ਆਈ 13% ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ
ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਐਲਪੀਜੀ ਦੀ ਖਪਤ 'ਚ 13 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ 'ਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਟਕਰਾਅ ਨੇ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਊਰਜਾ ਕੀਮਤਾਂ 'ਚ ਅਸਥਿਰਤਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਮੰਗ 'ਚ ਇਹ ਗਿਰਾਵਟ ਵਧਦੀ ਲਾਗਤ ਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਰਤੋਂ 'ਚ ਕਮੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਮਾਰਚ ‘ਚ, ਭਾਰਤ ‘ਚ ਰਸੋਈ ਗੈਸ (ਐਲਪੀਜੀ) ਦੀ ਖਪਤ ‘ਚ 13 ਫ਼ੀਸਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇਖੀ ਗਈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ‘ਚ ਵਧਦਾ ਤਣਾਅ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਪਲਾਈ ‘ਚ ਵਿਘਨ ਪਿਆ ਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਘਰੇਲੂ ਤੇ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਗੈਸ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ। ਮਾਰਚ ‘ਚ ਐਲਪੀਜੀ ਦੀ ਖਪਤ 2.379 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਰਹੀ, ਜੋ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੀ ਇਸੇ ਮਿਆਦ ਦੌਰਾਨ ਖਪਤ ਹੋਏ 2.729 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 12.8 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਘੱਟ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਆਪਣੀਆਂ ਐਲਪੀਜੀ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਦਾ ਲਗਭਗ 60 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਆਯਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ‘ਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸ਼ਿਪਮੈਂਟ ਸਟ੍ਰੇਟ ਆਫ਼ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਤੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੁਆਰਾ ਈਰਾਨ ਵਿਰੁੱਧ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਮਲਿਆਂ ਤੇ ਈਰਾਨ ਦੁਆਰਾ ਬਾਅਦ ‘ਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਜਵਾਬੀ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਰੂਟ ਲਗਭਗ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਤੋਂ ਸਪਲਾਈ ‘ਚ ਵਿਘਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਘਰੇਲੂ ਘਰਾਂ ਲਈ ਰਸੋਈ ਗੈਸ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਉਪਲਬਧਤਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ‘ਚ ਵਪਾਰਕ ਅਦਾਰਿਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੋਟਲਾਂ ਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਐਲਪੀਜੀ ਅਲਾਟਮੈਂਟ ‘ਚ ਕਟੌਤੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਥੋਕ ਐਲਪੀਜੀ ਵਿਕਰੀ ‘ਚ ਗਿਰਾਵਟ
ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਪੈਟ੍ਰੋਲੀਅਮ ਪਲਾਨਿੰਗ ਐਂਡ ਐਨਾਲਿਸਿਸ ਸੈੱਲ (ਪੀਪੀਏਸੀ) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਾਰਚ ‘ਚ ਘਰੇਲੂ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚੇ ਗਏ ਐਲਪੀਜੀ ਸਿਲੰਡਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ‘ਚ 8.1 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ, ਜੋ ਕੁੱਲ 2.219 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਰਹੀ, ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਗੈਰ-ਘਰੇਲੂ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚੇ ਗਏ ਸਿਲੰਡਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ‘ਚ ਲਗਭਗ 48 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਕਮੀ ਆਈ। ਥੋਕ ਐਲਪੀਜੀ ਵਿਕਰੀ ‘ਚ 75.5 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਭਾਰੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਪੀਪੀਏਸੀ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੇ ਖਪਤ ‘ਚ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਐਲਪੀਜੀ ਸਪਲਾਈ ਆਮ ਰਹੀ ਤੇ ਘਰੇਲੂ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਘਾਟ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰਿਫਾਇਨਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਪੈਟਰੋ ਕੈਮੀਕਲ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਫੀਡਸਟਾਕ ਨੂੰ ਐਲਪੀਜੀ ਆਉਟਪੁੱਟ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵੱਲ ਮੋੜਨ। ਪੀਪੀਏਸੀ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਉਪਾਅ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਮਾਰਚ ‘ਚ ਘਰੇਲੂ ਐਲਪੀਜੀ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧ ਕੇ 1.4 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ 1.1 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਸੀ।
ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ ‘ਚ ਵਾਧਾ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਪੂਰੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2025-26 (ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 ਤੋਂ ਮਾਰਚ 2026) ਲਈ ਐਲਪੀਜੀ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧ ਕੇ 13.1 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲਾਂ ‘ਚ 12.8 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਪਵਾਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ, ਮਾਰਚ 2026 ‘ਚ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਲਈ ਐਲਪੀਜੀ ਦੀ ਖਪਤ ‘ਚ ਅਜੇ ਵੀ 6 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ 33.212 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਐਲਪੀਜੀ ਦੀ ਖਪਤ ‘ਚ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ‘ਚ ਇੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਧੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੱਖ ਚਾਲਕ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਲੱਕੜ ਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣਕਾਰੀ ਊਰਜਾ ਸਰੋਤਾਂ ਵਰਗੇ ਈਂਧਨ ਦੇ ਸਾਫ਼ ਵਿਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਹਵਾਈ ਖੇਤਰ ਬੰਦ ਹੋਣ ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਟਕਰਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਉਡਾਣਾਂ ਦੀ ਮੁਅੱਤਲੀ ਕਾਰਨ, ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ ਜੈੱਟ ਫਿਊਲ (ਏਟੀਐਫ) ਦੀ ਖਪਤ ‘ਚ ਲਗਭਗ ਕੋਈ ਵਾਧਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਇਹ 807,000 ਟਨ ਰਿਹਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਕਰੀ 801,000 ਟਨ ਸੀ।
ਪੈਟਰੋਲ ਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ‘ਚ ਵਾਧਾ
ਪੈਟਰੋਲ ਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ‘ਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਾਧਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਪੈਟਰੋਲ ਦੀ ਵਿਕਰੀ 7.6 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵਧ ਕੇ 3.78 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਹੋ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਡੀਜ਼ਲ ਦੀ ਖਪਤ 8.1 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵਧ ਕੇ 8.727 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਹੋ ਗਈ। ਪੂਰੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਲਈ, ATF ਦੀ ਵਿਕਰੀ 2 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵਧ ਕੇ 9.161 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਹੋ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੈਟਰੋਲ ਦੀ ਖਪਤ 6.5 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵਧ ਕੇ 42.586 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਹੋ ਗਈ। ਡੀਜ਼ਲ ਦੀ ਖਪਤ 3.6 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵਧ ਕੇ 94.705 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਹੋ ਗਈ। ਉਦਯੋਗਿਕ ਈਂਧਨ ਨੈਫਥਾ ਤੇ ਫਿਊਲ ਆਇਲ ‘ਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 9.9 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੇ 1.4 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਸੜਕ ਨਿਰਮਾਣ ‘ਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬਿਟੂਮਨ ਦੀ ਖਪਤ ‘ਚ 2025-26 ‘ਚ 3 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ 8.84 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
