ਪੰਜਾਬ ‘ਚ ਬਦਲਿਆ ਨਸ਼ਾ ਤਸਕਰੀ ਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਛੋਟੇ ਤਸਕਰਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਬਣਿਆ ਹਾਈਟੈਕ ਨੈੱਟਵਰਕ; BSF ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਚੌਕਸ
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਾ ਤਸਕਰੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਤਰੀਕਾਕਾਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਗਲੀ-ਮੁਹੱਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਛੋਟੇ ਨਸ਼ਾ ਵੇਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਹੁਣ ਕਈ ਪਰਤਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸੰਗਠਿਤ ਨੈੱਟਵਰਕ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਾ ਤਸਕਰੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਤਰੀਕਾਕਾਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਗਲੀ-ਮੁਹੱਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਛੋਟੇ ਨਸ਼ਾ ਵੇਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਹੁਣ ਕਈ ਪਰਤਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸੰਗਠਿਤ ਨੈੱਟਵਰਕ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਤੋਂ ਡਰੋਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੈਰੋਇਨ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖੇਪਾਂ ਭੇਜੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਪ੍ਰਤੀਬੰਧਿਤ ਅਤੇ ਨਸ਼ੀਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਆਧੁਨਿਕ ਡਿਜੀਟਲ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਵੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਵੀ ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ, ਨਾਰਕੋਟਿਕਸ ਕੰਟਰੋਲ ਬਿਊਰੋ (NCB), ਐਨਫੋਰਸਮੈਂਟ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ (ED), ਬਾਰਡਰ ਸਕਿਓਰਿਟੀ ਫੋਰਸ (BSF) ਅਤੇ ਡਰੱਗ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਸ਼ਾ ਤਸਕਰੀ ਹੁਣ ਕੇਵਲ ਸਰਹੱਦ ਤੋਂ ਖੇਪ ਲਿਆਉਣ ਜਾਂ ਸੜਕਾਂ ‘ਤੇ ਨਸ਼ਾ ਵੇਚਣ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਵਿੱਤੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ, ਫਾਰਮਾ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ, ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਪੱਧਰੀ ਸਪਲਾਈ ਨੈੱਟਵਰਕ ਤੱਕ ਫੈਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੈਡਲਰਾਂ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਤਮ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਣਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਫੋਕਸ ਸਿਰਫ਼ ਤਸਕਰ ਨੂੰ ਫੜਨ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਸਪਲਾਈ ਨੈੱਟਵਰਕ, ਫੰਡਿੰਗ, ਮਨੀ ਟ੍ਰੇਲ (ਪੈਸੇ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ) ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਕਨੈਕਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ‘ਤੇ ਹੈ।
ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਜਾਂਚ ਹੁਣ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਡਰੋਨ ਨੈੱਟਵਰਕ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ, ਬੈਂਕ ਖਾਤਿਆਂ, ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕੀ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਫ਼ੈਸਲਾਕੁੰਨ ਜਿੱਤ ਉਦੋਂ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਪੂਰੇ ਤਸਕਰੀ ਤੰਤਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਲੌਜਿਸਟਿਕ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ‘ਤੇ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
ਪੰਜਾਬ ‘ਚ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਸਰਕਾਰੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਜ਼ਾਹਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਾਈਮ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਬਿਊਰੋ (NCRB) ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਲ 2024 ਵਿੱਚ ਡਰੱਗ ਓਵਰਡੋਜ਼ ਕਾਰਨ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ 106 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤਾ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ (AIIMS) ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕਰਵਾਏ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਕਿ 18 ਤੋਂ 75 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ 34 ਫ਼ੀਸਦੀ यानी ਲਗਭਗ 73.31 ਲੱਖ ਲੋਕ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ 14.23 ਫ਼ੀਸਦੀ (30.68 ਲੱਖ) ਲੋਕ ਕੈਨਾਬਿਸ (ਭੰਗ/ਗਾਂਜਾ), 9.91 ਫ਼ੀਸਦੀ (21.36 ਲੱਖ) ਓਪੀਓਇਡਜ਼ (ਅਫ਼ੀਮ, ਪੋਸਤ, ਹੈਰੋਇਨ ਆਦਿ), 4.61 ਫ਼ੀਸਦੀ ਨੀਂਦ ਜਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ, 0.87 ਫ਼ੀਸਦੀ ਇਨਹੇਲੈਂਟ, 0.69 ਫ਼ੀਸਦੀ ਕੋਕੀਨ ਅਤੇ 0.63 ਫ਼ੀਸਦੀ ਲੋਕ ਐਮਫੇਟਾਮਾਈਨ ਵਰਗੇ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਈ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਬਣਾ ਰਹੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ
ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਸਰਗਰਮ ਤਸਕਰ ਹੁਣ ਸਰਹੱਦੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਹੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਸਿਆਂ ਦਾ ਲਾਲਚ ਦੇ ਕੇ ਛੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਕੰਮ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਰੋਨ ਰਾਹੀਂ ਸਰਹੱਦ ‘ਤੇ ਸੁੱਟੀ ਗਈ ਖੇਪ ਚੁੱਕ ਕੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਟਸਐਪ ਕਾਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਡ੍ਰੌਪ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਐਂਟੀ-ਨਾਰਕੋਟਿਕਸ ਟਾਸਕ ਫੋਰਸ (ANTF) ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਖ਼ੁਲਾਸਾ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਏ.ਆਈ.ਜੀ. ਗੁਰਿੰਦਰਬੀਰ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂਹਰਸਹਾਏ ਖੇਤਰ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਵਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ 12 ਕਿੱਲੋ ਹੈਰੋਇਨ ਸਮੇਤ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਕਿ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਤਸਕਰ ਵੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ‘ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਡਰੋਨ, ਡੈੱਡ ਡ੍ਰੌਪ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੀ ਤਸਕਰੀ
ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਤੋਂ ਨਸ਼ਾ ਤਸਕਰੀ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਤਸਕਰ ਜੀ.ਪੀ.ਐਸ. (GPS) ਆਧਾਰਿਤ ਡਰੋਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਘੱਟ ਵਿਜ਼ੀਬਿਲਟੀ (ਧੁੰਦ/ਹਨ੍ਹੇਰੇ) ਦੌਰਾਨ ਹੈਰੋਇਨ ਦੀ ਖੇਪ ਭਾਰਤੀ ਸਰਹੱਦ ਅੰਦਰ ਸੁੱਟਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੀ.ਪੀ.ਐਸ. ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਸਾਂਝੀ ਕਰਕੇ ਖੇਤਾਂ, ਨਾਲਿਆਂ ਜਾਂ ਤਾਰਬੰਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੁੱਟੇ ਗਏ ਪੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਮਾਡਿਊਲ ਰਾਹੀਂ ਚੁੱਕਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੁਝ ਸਥਾਨਕ ਸੰਪਰਕਾਂ ਨੂੰ ਪੈਸਿਆਂ ਦਾ ਲਾਲਚ ਦੇ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਖੇਪ ਚੁੱਕਣ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਾਲ ਛੋਟੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਟਰੱਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੂਜੇ ਰਾਜਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਸ.ਐਸ.ਪੀ. ਗਗਨ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ ਐਂਟੀ-ਡਰੋਨ ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਨਾਈਟ ਪੈਟਰੋਲਿੰਗ (ਰਾਤ ਦੀ ਗਸ਼ਤ) ਅਤੇ ਖ਼ੁਫ਼ੀਆ ਤੰਤਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬੀ.ਐਸ.ਐਫ. (BSF) ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਾਂਝੇ ਅਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਗਾਤਾਰ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਮਾਰਗ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ
ਸਰਹੱਦੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਾ ਤਸਕਰੀ ਲਈ ਤਸਕਰ ਸਥਾਨਕ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੁਲਿਸ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਤਸਕਰ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਨਗਰੀ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਨਸ਼ਾ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਡਰੋਨ ਰਾਹੀਂ ਹੈਰੋਇਨ ਮੰਗਵਾਉਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਤਸਕਰ ਆਪਸੀ ਰਾਬਤੇ ਲਈ ਵਟਸਐਪ ਕਾਲਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨ ਲਈ ‘ਡੈੱਡ ਡ੍ਰੌਪ’ ਪੱਧਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਡਰੋਨ ਤੋਂ ਸੁੱਟੀ ਗਈ ਖੇਪ ਖੇਤਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀ-ਨਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜਿਓਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅੱਗੇ ਪਹੁੰਚਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਮਿਆਲ ਚੌਂਕੀ ਇੰਚਾਰਜ ਏ.ਐਸ.ਆਈ. ਬਲਕਾਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਬੀ.ਐਸ.ਐਫ. ‘ਸੈਕੰਡ ਲਾਈਨ ਆਫ਼ ਡਿਫ਼ੈਂਸ’ ‘ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਰੱਖ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਹੱਦੀ ਮਾਰਗਾਂ ‘ਤੇ ਸਾਂਝੀ ਚੈਕਿੰਗ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
2026 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਰਹੱਦ ‘ਤੇ 60 ਤੋਂ ਵੱਧ ਡਰੋਨ, 260 ਕਿੱਲੋ ਹੈਰੋਇਨ ਬਰਾਮਦ
ਸਾਲ 2026 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਰਹੱਦੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਐਸ.ਐਫ., ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕਮਿਸ਼ਨਰੇਟ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਿਹਾਤੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਸਾਂਝੀ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾ ਕੇ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਤੋਂ ਨਸ਼ਾ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਤਸਕਰੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਾਕਾਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। 31 ਜੁਲਾਈ ਤੱਕ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ 60 ਤੋਂ ਵੱਧ ਡਰੋਨ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਜਾਂ ਡੇਗ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।
ਕਾਰਵਾਈ ਦੌਰਾਨ 260 ਕਿੱਲੋ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈਰੋਇਨ, 11 ਕਿੱਲੋ ਆਈ.ਸੀ.ਈ. 10 ਕਿੱਲੋ ਅਫ਼ੀਮ, ਚਰਸ, ਗਾਂਜਾ, ਨਸ਼ੀਲੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ 250 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਿਸਤੌਲਾਂ, ਇੱਕ ਏ.ਕੇ.-47 (AK-47), 10 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਰ ਰਾਈਫ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਰਿਵਾਲਵਰ, 45 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੈਗਜ਼ੀਨ, 800 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਰਤੂਸ ਅਤੇ ਚਾਰ ਹੈਂਡ ਗ੍ਰੇਨੇਡ ਬਰਾਮਦ ਹੋਏ। ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਤਸਕਰੀ ਵਿੱਚ ਡਰੋਨ ਹੁਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਾਧਿਅਮ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦਾ ਫੋਕਸ ਵੀ ਉਸੇ ‘ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ।
ਆਖ਼ਰ ਤਸਕਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਤਰੀਕੇ ਕਿਉਂ ਬਦਲ ਰਹੇ ਹਨ?
ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਕਾਰਵਾਈ ਨੇ ਨਸ਼ਾ ਤਸਕਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਣਨੀਤੀ ਬਦਲਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰਾ ਨੈੱਟਵਰਕ ਛੋਟੇ ਪੈਡਲਰਾਂ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਚੱਲਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਲਗਾਤਾਰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਧਣ ਨਾਲ ਇਹ ਮਾਡਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਤਸਕਰਾਂ ਨੇ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਨੂੰ ਕਈ ਪਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਤੋਂ ਡਰੋਨ ਰਾਹੀਂ ਖੇਪ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਾਨਕ ਮਾਡਿਊਲ ਚੁੱਕ ਕੇ ਅੱਗੇ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਡਿਜੀਟਲ ਪੇਮੈਂਟ, ਐਨਕ੍ਰਿਪਟਡ ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਐਪਸ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਕਾਲਿੰਗ ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਛੁਪਾਉਣਾ ਵੀ ਆਸਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ, ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਡਰੱਗਜ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬੰਧਿਤ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ ਤਸਕਰਾਂ ਦਾ ਝੁਕਾਅ ਇਸ ਪਾਸੇ ਵਧਿਆ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਨੈੱਟਵਰਕ ਕਈ ਪਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀਆਂ ਲਈ ਪੂਰੇ ਗਿਰੋਹ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਔਖਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅੱਗੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ: ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੀ ਹਰ ਕੜੀ ‘ਤੇ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਵਾਰ
ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਖੇਪ ਫੜਨਾ ਹੀ ਚੁਣੌਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਸਲ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਉਸ ਪੂਰੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਥਾਨਕ ਵੰਡ (ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਸ਼ਨ) ਤੱਕ ਸਰਗਰਮ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਡਰੋਨ ਰਾਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ ਤਸਕਰੀ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰੋਕ, ਡਿਜੀਟਲ ਭੁਗਤਾਨ ਅਤੇ ਐਨਕ੍ਰਿਪਟਡ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ, ਪ੍ਰਤੀਬੰਧਿਤ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ‘ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਨਜ਼ਰ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕੀ ਵਿੱਤੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਜਾਂਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਰਹੱਦੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸੂਚਨਾ ਤੰਤਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਵੀ ਅਹਿਮ ਹੋਵੇਗਾ। ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਲਿਸ, BSF, NCB, ED ਅਤੇ ਡਰੱਗ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚਕਾਰ ਬਿਹਤਰ ਤਾਲਮੇਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮਨੀ ਟ੍ਰੇਲ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬਦਲਦੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ‘ਤੇ ਫ਼ੈਸਲਾਕੁੰਨ ਚੋਟ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।
ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਤਸਕਰੀ ‘ਤੇ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਟੁੱਟੇਗੀ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਕਮਰ
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ 553 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਹੱਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਸ਼ਾ ਤਸਕਰ ਲਗਾਤਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਵੱਡੀ ਖੇਪ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਪੰਜਾਬ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਨਸ਼ਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਰਾਜਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਤੱਕ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਤਸਕਰੀ ਰੋਕਣ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਤਸਕਰ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਤਰੀਕੇ ਅਪਣਾ ਕੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਡੀ.ਜੀ.ਪੀ. (DGP) ਏ.ਪੀ. ਪਾਂਡੇ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਛੋਟੇ ਤਸਕਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸੌਦਾਗਰਾਂ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਗਿਰੋਹ ‘ਤੇ ਫ਼ੈਸਲਾਕੁੰਨ ਕਾਰਵਾਈ ਹੋਵੇਗੀ, ਤਦ ਹੀ ਇਸ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰੋਕ ਲੱਗ ਸਕੇਗੀ।
