AQI
TV9 NETWORK LOGO
User Image
Sign In

By signing in or creating an account, you agree with Associated Broadcasting Company's Terms & Conditions and Privacy Policy.

ਪੰਜਾਬਸ਼ਾਰਟ ਵੀਡੀਓਜ਼ਦੇਸ਼ਦੁਨੀਆਟ੍ਰੈਂਡਿੰਗਮਨੋਰੰਜਨਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼ਖੇਡਾਂਧਰਮਵੀਡੀਓਲਾਈਫਸਟਾਈਲਕਾਰੋਬਾਰਟੈਕਨੋਲਜੀਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀਚੋਣਾਂ 2026

Raksha Bandhan 2026: ਸੱਜੇ ਹੱਥ ‘ਤੇ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਕੀ ਹੈ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ?

Raksha Bandhan 2026: ਰੱਖੜੀ 'ਤੇ, ਭੈਣ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਗੁੱਟ 'ਤੇ ਰਕਸ਼ਾ ਸੂਤਰ ਜਾਂ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੱਖੜੀ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੱਜੇ ਗੁੱਟ 'ਤੇ ਬੰਨ੍ਹੀ ਜਾਵੇ। ਆਓ ਇਸ ਪ੍ਰਥਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝੀਏ।

tv9-punjabi
TV9 Punjabi | Published: 21 Aug 2026 18:25 PM IST
Share
Raksha Bandhan 2026: ਰੱਖੜੀ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਭਰਾ ਅਤੇ ਭੈਣ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਸ਼ਰਵਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ (ਪੂਰਨਿਮਾ) ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਸਾਲ ਰੱਖੜੀ ਸ਼ਨੀਵਾਰ, 28 ਅਗਸਤ, 2026 ਨੂੰ ਮਨਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ, ਭੈਣ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਗੁੱਟ 'ਤੇ ਰਕਸ਼ਾ ਸੂਤਰ ਜਾਂ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੱਖੜੀ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੱਜੇ ਗੁੱਟ 'ਤੇ ਬੰਨ੍ਹੀ ਜਾਵੇ। ਆਓ ਇਸ ਪ੍ਰਥਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝੀਏ।

Raksha Bandhan 2026: ਰੱਖੜੀ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਭਰਾ ਅਤੇ ਭੈਣ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਸ਼ਰਵਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ (ਪੂਰਨਿਮਾ) ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਸਾਲ ਰੱਖੜੀ ਸ਼ਨੀਵਾਰ, 28 ਅਗਸਤ, 2026 ਨੂੰ ਮਨਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ, ਭੈਣ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਗੁੱਟ 'ਤੇ ਰਕਸ਼ਾ ਸੂਤਰ ਜਾਂ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੱਖੜੀ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੱਜੇ ਗੁੱਟ 'ਤੇ ਬੰਨ੍ਹੀ ਜਾਵੇ। ਆਓ ਇਸ ਪ੍ਰਥਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝੀਏ।

1 / 6
ਰੱਖੜੀ ਸਿਰਫ਼ ਸੱਜੇ ਗੁੱਟ 'ਤੇ ਹੀ ਕਿਉਂ ਬੰਨ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? : ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹੁਨਰ, ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਰੱਖੜੀ, ਜੋ ਕਿ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਸੱਜੇ ਹੱਥ 'ਤੇ ਬੰਨ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਰੱਖੜੀ ਸਿਰਫ਼ ਸੱਜੇ ਗੁੱਟ 'ਤੇ ਹੀ ਕਿਉਂ ਬੰਨ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? : ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹੁਨਰ, ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਰੱਖੜੀ, ਜੋ ਕਿ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਸੱਜੇ ਹੱਥ 'ਤੇ ਬੰਨ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

2 / 6
ਆਯੁਰਵੇਦ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਊਰਜਾ ਚੈਨਲ ਹਨ: ਇੜਾ, ਪਿੰਗਲਾ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ। ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਪਿੰਗਲਾ ਚੈਨਲ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸੂਰਜੀ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਹੱਥ 'ਤੇ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਨਾਲ ਇਹ ਊਰਜਾ ਜਾਗਦੀ ਹੈ।

ਆਯੁਰਵੇਦ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਊਰਜਾ ਚੈਨਲ ਹਨ: ਇੜਾ, ਪਿੰਗਲਾ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ। ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਪਿੰਗਲਾ ਚੈਨਲ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸੂਰਜੀ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਹੱਥ 'ਤੇ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਨਾਲ ਇਹ ਊਰਜਾ ਜਾਗਦੀ ਹੈ।

3 / 6
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਦਾਨ ਵਰਗੇ ਸਾਰੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਵਿੱਤਰ ਨਰਾਤੇ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਗੁੱਟ 'ਤੇ ਵੀ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ, ਉਸੇ ਹੱਥ 'ਤੇ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਦਾਨ ਵਰਗੇ ਸਾਰੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਵਿੱਤਰ ਨਰਾਤੇ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਗੁੱਟ 'ਤੇ ਵੀ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ, ਉਸੇ ਹੱਥ 'ਤੇ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

4 / 6
ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਭੈਣ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਰੱਖੜੀ ਸੂਤਰ ਬੰਨ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਸਰੀਰ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਹੱਥ 'ਤੇ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਨਾਲ ਭਰਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਊਰਜਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਭੈਣ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਰੱਖੜੀ ਸੂਤਰ ਬੰਨ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਸਰੀਰ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਹੱਥ 'ਤੇ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਨਾਲ ਭਰਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਊਰਜਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

5 / 6
ਰੱਖੜੀ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਦੇ ਬੰਧਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭਤਾ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ, ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਭਰਾ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਟਿੱਕਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਰਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਠਿਆਈਆਂ ਖੁਆਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਮਾਰੋਹ ਦੌਰਾਨ "ਓਮ ਯੰਤਰਾਣੀ ਰਕਸ਼ਾ ਸੂਤਰਮ ਬਧਨਾਮੀ" ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਰੱਖੜੀ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਦੇ ਬੰਧਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭਤਾ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ, ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਭਰਾ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਟਿੱਕਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਰਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਠਿਆਈਆਂ ਖੁਆਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਮਾਰੋਹ ਦੌਰਾਨ "ਓਮ ਯੰਤਰਾਣੀ ਰਕਸ਼ਾ ਸੂਤਰਮ ਬਧਨਾਮੀ" ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

6 / 6
Follow Us
Latest Photos Business Technology
Latest Stories
ਖੰਡ-ਸਰੋਂ ਦੇ ਭਾਅ ਅਸਮਾਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਖਪਤਕਾਰ ਬੋਲੇ - ਸਰਕਾਰ ਕਰੇ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਰਹਿਮ
ਖੰਡ-ਸਰੋਂ ਦੇ ਭਾਅ ਅਸਮਾਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਖਪਤਕਾਰ ਬੋਲੇ - ਸਰਕਾਰ ਕਰੇ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਰਹਿਮ...
ਮੋਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਬੇਸਮੈਂਟ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਹਾਦਸਾ, 2 ਦੀ ਮੌਤ, 2 ਜਖ਼ਮੀ
ਮੋਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਬੇਸਮੈਂਟ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਹਾਦਸਾ, 2 ਦੀ ਮੌਤ, 2 ਜਖ਼ਮੀ...
ਸਾਬਕਾ ਸੀਐਮ ਚਰਨਜੀਤ ਚੰਨੀ ਨੇ PU 'ਚ ਦਿੱਤੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ, ਕਹੀ ਇਹ ਗੱਲ
ਸਾਬਕਾ ਸੀਐਮ ਚਰਨਜੀਤ ਚੰਨੀ ਨੇ PU 'ਚ ਦਿੱਤੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ, ਕਹੀ ਇਹ ਗੱਲ...
ਹਿਮਾਚਲ 'ਚ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਰੀ ਹੈ ਮੀਂਹ ਦਾ ਕਹਿਰ, ਸੈਂਕੜੇ ਸੜਕਾਂ ਬੰਦ, ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਲੈਂਡਸਲਾਈਡ
ਹਿਮਾਚਲ 'ਚ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਰੀ ਹੈ ਮੀਂਹ ਦਾ ਕਹਿਰ, ਸੈਂਕੜੇ ਸੜਕਾਂ ਬੰਦ, ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਲੈਂਡਸਲਾਈਡ...
ਧੀ ਦੇ ਵਿਆਹ 'ਚੋਂ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਚੁੱਕਿਆ ਪਿਓ, ਮੋਟਰਾਂ-ਟ੍ਰਾਂਸਫਾਰਮਰ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਆਰੋਪ
ਧੀ ਦੇ ਵਿਆਹ 'ਚੋਂ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਚੁੱਕਿਆ ਪਿਓ, ਮੋਟਰਾਂ-ਟ੍ਰਾਂਸਫਾਰਮਰ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਆਰੋਪ...
ਜਲੰਧਰ 'ਚ Bikaner Sweets & Bakers ਤੋਂ 92,000 ਦੀ ਨਕਦੀ ਅਤੇ ਸਾਮਾਨ ਲੈ ਕੇ ਚੋਰ ਫਰਾਰ
ਜਲੰਧਰ 'ਚ Bikaner Sweets & Bakers ਤੋਂ 92,000 ਦੀ ਨਕਦੀ ਅਤੇ ਸਾਮਾਨ ਲੈ ਕੇ ਚੋਰ ਫਰਾਰ...
ਚੋਣਾਂ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੇ ਹੀ BJP ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਤਿਆਰੀ...ਸਤੇਂਦਰ ਜੈਨ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ 'ਤੇ ਹਮਲਾਵਰ AAP
ਚੋਣਾਂ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੇ ਹੀ BJP ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਤਿਆਰੀ...ਸਤੇਂਦਰ ਜੈਨ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ 'ਤੇ ਹਮਲਾਵਰ AAP...
ਖਨੌਰੀ ਬਾਰਡਰ 'ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕਠ, ਕੱਲ੍ਹ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ 'ਚ ਮਾਰਚ ਦੀ ਤਿਆਰੀ
ਖਨੌਰੀ ਬਾਰਡਰ 'ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕਠ, ਕੱਲ੍ਹ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ 'ਚ ਮਾਰਚ ਦੀ ਤਿਆਰੀ...
ਮੰਤਰੀ ਬੈਂਸ ਨੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਟੇਟਸ ਰਿਪੋਰਟ... ਗਿਣਵਾਈਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ
ਮੰਤਰੀ ਬੈਂਸ ਨੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਟੇਟਸ ਰਿਪੋਰਟ... ਗਿਣਵਾਈਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ...