ਸੋਨਮ ਵਾਂਗਚੁਕ… ਮਰੀਜ਼ ਇਲਾਜ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰੇ ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ?

ਮਰੀਜ਼ ਇਲਾਜ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰੇ ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ?

ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ ‘ਤੇ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆਵਿਦ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਸੋਨਮ ਵਾਂਗਚੁਕ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਸੋਨਮ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਸੋਨਮ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸੋਨਮ ਵਾਂਗਚੁਕ ਦੀ ਪਤਨੀ ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਤੋਂ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਸੋਨਮ ਵਾਂਗਚੁਕ ਨੂੰ ਸਫਦਰਜੰਗ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਬਜਾਏ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਨਿੱਜੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਫਟ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਫਦਰਜੰਗ ਹਸਪਤਾਲ ‘ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਆਓ, ਸੋਨਮ ਵਾਂਗਚੁਕ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਰੀਜ਼ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਮੈਡੀਕਲ ਕਨਸੈਂਟ (Medical Consent) ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕੀ ਹਨ।

ਕੀ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਇਲਾਜ ਦੌਰਾਨ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਮਰੀਜ਼ ਵਿਚਕਾਰ ਭਰੋਸਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਡਾਕਟਰ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਰੀਜ਼ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਡਾਕਟਰ ਕਿਸੇ ਆਪਰੇਸ਼ਨ, ਦਵਾਈ, ਟੈਸਟ ਜਾਂ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਇਲਾਜ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਮਰੱਥ ਵਯਸਕ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਇਲਾਜ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਧਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮੈਡੀਕਲ ਕਨਸੈਂਟ (Medical Consent) ਜਾਂ ਚਿਕਿਤਸਕ ਸਹਿਮਤੀ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਖਾਸ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਾਦਸਾ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ, ਮਾਨਸਿਕ ਸਮਰੱਥਾ ਦੀ ਕਮੀ ਜਾਂ ਜਾਨਲੇਵਾ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸਥਿਤੀ।

ਮੈਡੀਕਲ ਕਨਸੈਂਟ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਮੈਡੀਕਲ ਕਨਸੈਂਟ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਇਲਾਜ ਲਈ ਮਰੀਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਮਨਜ਼ੂਰੀ। ਇਹ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰ ਦੇਣਾ ਹੀ ਕਨਸੈਂਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਹੀ ਕਨਸੈਂਟ ਲਈ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਬਿਮਾਰੀ ਜਾਂ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ। ਕਿਹੜਾ ਇਲਾਜ ਸੁਝਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਲਾਜ ਦਾ ਮਕਸਦ ਕੀ ਹੈ। ਇਲਾਜ ਨਾਲ ਕੀ ਫਾਇਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਲਾਜ ਦੇ ਕੀ ਖਤਰੇ ਜਾਂ ਸਾਈਡ ਇਫੈਕਟ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਲਾਜ ਨਾ ਕਰਵਾਉਣ ‘ਤੇ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਿਕਲਪ ਉਪਲਬਧ ਹੈ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਦਾ ਸੰਭਾਵਿਤ ਖਰਚਾ ਕਿੰਨਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਰੀਜ਼ ਇਹ ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਲਈ ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਇਨਫਾਰਮਡ ਕਨਸੈਂਟ (Informed Consent) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸੋਨਮ ਵਾਂਗਚੁਕ

ਕੀ ਮਰੀਜ਼ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਇੱਕ ਵਯਸਕ ਮਰੀਜ਼, ਜੋ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਇਲਾਜ ਕਰਵਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦਵਾਈ, ਸਰਜਰੀ, ਟੈਸਟ, ਖੂਨ ਚੜ੍ਹਾਉਣ, ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮੈਡੀਕਲ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਵੀ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਰੀਜ਼ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਗਲਤ ਜਾਂ ਜੋਖਮ ਭਰਿਆ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਫਾਇਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜੇਕਰ ਮਰੀਜ਼ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਰੀਜ਼ ਨੇ ਆਪਣਾ ਫੈਸਲਾ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿਆ ਹੈ।

ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?

ਮਰੀਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਇਲਾਜ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਡਾਕਟਰ ਦਾ ਕੰਮ ਸਿਰਫ਼ ਇਲਾਜ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਡਾਕਟਰ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਹੜਤਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੱਧ ਗਿਆ ਹੈ।

1- ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਨੂੰ ਸੌਖੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਮਝਾਉਣਾ

ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਿਮਾਰੀ ਕੀ ਹੈ, ਇਲਾਜ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਇਲਾਜ ਨਾਲ ਕੀ ਫਾਇਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਨਾ ਕਰਵਾਉਣ ‘ਤੇ ਕੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਮੈਡੀਕਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਕਾਰਨ ਮਰੀਜ਼ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਸੌਖੀ ਅਤੇ ਸਮਝ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

2- ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਸਮਝ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨਾ

ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਰੀਜ਼ ਗੱਲ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਮਰੀਜ਼ ਡਰ, ਦਰਦ, ਤਣਾਅ, ਨਸ਼ੇ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਤੰਤਰ ਜਾਂ ਸਮਝਦਾਰੀ ਭਰਿਆ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਡਾਕਟਰ ਮਰੀਜ਼ ਤੋਂ ਪੁੱਛ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਕੀ ਸਮਝਿਆ ਹੈ।

3- ਵਿਕਲਪਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣਾ

ਕਈ ਇਲਾਜਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਲਪ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਉਪਲਬਧ ਸਾਰੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੂਜੀ ਦਵਾਈ, ਘੱਟ ਜੋਖਮ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਰਾਏ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਲੱਛਣਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ। ਮਰੀਜ਼ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੈਕੰਡ ਓਪੀਨਿਅਨ (Second Opinion) ਵੀ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਯੋਗ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਸਲਾਹ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।

4- ਜੋਖਮ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣਾ

ਜੇਕਰ ਮਰੀਜ਼ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਵਿਤ ਖਤਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਬਿਮਾਰੀ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਦਰਦ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਅੰਗ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਗੰਭੀਰ ਸਥਿਤੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਹੀ ਅਤੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

5- ਲਿਖਤੀ ਰਿਕਾਰਡ ਰੱਖਣਾ

ਡਾਕਟਰ ਜਾਂ ਹਸਪਤਾਲ ਮਰੀਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਇਲਾਜ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮੈਡੀਕਲ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਰੀਜ਼ ਤੋਂ ਰਿਫਿਊਜ਼ਲ ਆਫ ਟ੍ਰੀਟਮੈਂਟ (Refusal of Treatment) ਜਾਂ ਇਲਾਜ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਫਾਰਮ ‘ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਇਲਾਜ, ਉਸ ਦੇ ਜੋਖਮ ਅਤੇ ਉਪਲਬਧ ਵਿਕਲਪਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮਰੀਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਨਾ ਲੈਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮਰੀਜ਼ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਵੀ ਰਿਕਾਰਡ ਤਿਆਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਲੋੜ ਪੈਣ ‘ਤੇ ਗਵਾਹ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਡਾਕਟਰ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਇਲਾਜ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ?

ਆਮ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਕਿਸੇ ਸਮਰੱਥ ਵਯਸਕ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਇਲਾਜ ਦੇਣਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਫੈਸਲਾ ਮਰੀਜ਼ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਖਾਸ ਅਪਵਾਦ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹਰ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਕਈ ਵਾਰ ਮਰੀਜ਼ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੋਲਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੇਕਰ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੋਣ ਨਾਲ ਜਾਨ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਜਿਹੀ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਜੀਵਨ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਇਲਾਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਸਹਿਮਤੀ (Implied Consent) ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਮਰੀਜ਼ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਇਲਾਜ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ।

ਨਾਬਾਲਿਗ ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਫੈਸਲਾ ਕੌਣ ਕਰਦਾ ਹੈ?

ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਭਿਭਾਵਕ ਇਲਾਜ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਡਾਕਟਰ ਬੱਚੇ ਦੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਸਮਝ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਦੀ ਰਾਏ ਵੀ ਪੁੱਛ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਬੱਚੇ ਦੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਖ਼ਤਰਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਅਭਿਭਾਵਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਸਥਿਤੀ ਜਟਿਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਜਾਂ ਬਾਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਮਦਦ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?

ਪਰਿਵਾਰ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸਹਾਰਾ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਇਲਾਜ ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਸਮਰੱਥ ਵਯਸਕ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਥਾਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਥੋਪ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਜੇਕਰ ਮਰੀਜ਼ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ, ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਾਂ, ਜੇਕਰ ਮਰੀਜ਼ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੈਡੀਕਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੌਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹੀਏ ਤਾਂ ਮੈਡੀਕਲ ਕਨਸੈਂਟ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਅਤੇ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਮਰੱਥ ਵਯਸਕ ਮਰੀਜ਼ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਲਾਜ ਸਵੀਕਾਰ ਜਾਂ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬਿਮਾਰੀ, ਇਲਾਜ, ਉਸ ਦੇ ਫਾਇਦੇ, ਜੋਖਮ ਅਤੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਸੌਖੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਮਝਾਏ। ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸਥਿਤੀ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ, ਨਾਬਾਲਿਗ ਮਰੀਜ਼ ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਸਮਰੱਥਾ ਦੀ ਕਮੀ ਵਰਗੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

Source:TV9Hindi.com