ਗਰਬੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕਿੰਨਾ ਪੁਰਾਣਾ, ਨਵਰਾਤਰੀ ਨਾਲ ਕੀ ਹੈ ਸਬੰਧ? ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ‘ਚ ਆਧਾਰ ਜਾਂਚ-ਤਿਲਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਂਟਰੀ

ਗਰਬਾ 'ਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਐਂਟਰੀ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ

ਵਿਸ਼ਵ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਸ਼ਦ ਅਤੇ ਬਜਰੰਗ ਦਲ ਨੇ ਨਵਰਾਤਰੀ ਦੌਰਾਨ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਗਰਬਾ ਪੰਡਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਐਂਟਰੀ ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਗਾਈਡਲਾਈਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਐਂਟਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਧਾਰ ਕਾਰਡ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਮੱਥੇ ਤੇ ਟਿੱਕਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਹੱਥ ਤੇ ਕਲਾਵਾ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਵੇ। ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰੀ ਨਿਤੇਸ਼ ਰਾਣੇ ਨੇ ਵਿਹਿਪ ਦੀ ਇਸ ਮੰਗ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇਵਿੰਦਰ ਫਡਣਵੀਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਫਡਣਵੀਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਵਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਗਰਬਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ਨਾਚ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੁਜਰਾਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਨਵਰਾਤਰੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਬੇ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਪੂਰੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਚਨੀਆ-ਚੋਲੀ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਪੁਰਸ਼ ਕੇਡੀਆ ਅਤੇ ਪਜਾਮਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਗੋਲ ਘੇਰਾ ਬਣਾ ਕੇ ਨਾਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗਰਬਾ ਸਿਰਫ਼ ਡਾਂਸ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਧਾਰਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵੀ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਗਰਬੇ ਨੂੰ ਮਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਡਾਂਸ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ, ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗਰਬਾ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਗਰਭ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਘੜੇ ਨੂੰ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਗਰਭ-ਦੀਪ ਜਾਂ ਗਰਬੋ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਛੇਦ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਦੀਵੇ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੇਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੀਵੇ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਘੜਾ ਸਰੀਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਲਦਾ ਦੀਵਾ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਦੀਵੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਲੋਕ ਗੋਲ ਘੇਰਾ ਬਣਾ ਕੇ ਡਾਂਸ ਕਰਦੇ ਸਨ।

ਗਰਬਾ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਗਰਭ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੋਟੋ: Gujarat Tourism

ਗਰਬੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਹੋਈ

ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਗਰਬੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਹੋਈ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵਰਾਤਰੀ ਦੌਰਾਨ ਲੋਕ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ ਤਾਲੀਆਂ ਦੀ ਲੈਅ ਤੇ ਡਾਂਸ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਗਰਬਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਧਾਰਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਢੋਲ, ਢੋਲਕ, ਮੰਜੀਰਾ ਅਤੇ ਤਾਲੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਲੋਕ ਦੇਵੀ ਦੇ ਭਜਨ ਗਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਦਮ ਅਤੇ ਤਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਗਏ।

ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਗਰਬੇ ਵਰਗੀਆਂ ਨ੍ਰਿਤ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਹਰਿਵੰਸ਼ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਦੰਡ ਰਾਸਕ ਅਤੇ ਤਾਲ ਰਾਸਕ ਵਰਗੇ ਨਾਚਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਆਧੁਨਿਕ ਗਰਬੇ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਰੂਪ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਗੁਜਰਾਤ ਦੀ ਲੋਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ। ਗਰਬੇ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਸੋਲੰਕੀ ਅਤੇ ਵਾਘੇਲਾ ਕਾਲ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਾਲੇ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ। ਇਸੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਨਾਚ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਈ।

ਗਰਬੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਹੋਈ। ਫੋਟੋ: Vishal Bhatnagar/NurPhoto via Getty Images

ਨਵਰਾਤਰੀ ਨਾਲ ਗਰਬੇ ਦਾ ਕੀ ਸਬੰਧ ਹੈ?

ਨਵਰਾਤਰੀ ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਨੌਂ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਦੇਵੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਨੇ ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਬੁਰਾਈ ਤੇ ਚੰਗਿਆਈ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਰਬੇ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕ ਦੇਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਧਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗਰਬੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇਵੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਜਾਂ ਗਰਭ-ਦੀਪ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਇਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਗੋਲ ਘੇਰੇ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਚੱਕਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਜਨਮ, ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗਰਬੇ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਾਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਧੀ ਦੇ ਜਨਮ, ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ੁਭ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਵੀ ਗਰਬਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਗਰਬੇ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕ ਦੇਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਧਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫੋਟੋ: PTI

ਗਰਬਾ ਅਤੇ ਡਾਂਡੀਆ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ ਫਰਕ?

ਅਕਸਰ ਗਰਬਾ ਅਤੇ ਡਾਂਡੀਆ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਗੁਜਰਾਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨ੍ਰਿਤ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਹੈ। ਗਰਬੇ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਤਾਲੀਆਂ, ਹੱਥਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੋਲ ਘੇਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਰਤਕ ਦੀਵੇ ਜਾਂ ਦੇਵੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨਾਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਡਾਂਡੀਆ ਵਿੱਚ ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਰੰਗੀਨ ਡੰਡੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀਆਂ ਡੰਡੀਆਂ ਨਾਲ ਤਾਲ ਮਿਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਡਾਂਡੀਆ ਦੀਆਂ ਡੰਡੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਕਈ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਬਾ ਅਤੇ ਡਾਂਡੀਆ ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਗੀਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

ਗਰਬਾ ਗੁਜਰਾਤ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ

ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗਰਬਾ ਗੁਜਰਾਤ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਰਬਾ ਸਮਾਗਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵੀ ਨਵਰਾਤਰੀ ਦੌਰਾਨ ਗਰਬਾ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਾ, ਬ੍ਰਿਟੇਨ, ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਗਰਬਾ ਸਮਾਗਮ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਗਰਬਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਗਮ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਾਗਮ ਵੀ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਗਰਬਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵੀ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਬਾ ਹੁਣ ਵਪਾਰਕ ਸਮਾਗਮ ਦਾ ਰੂਪ ਵੀ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਟਿਕਟਾਂ ਵੇਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰੀ ਨਿਤੇਸ਼ ਰਾਣੇ ਦਾ ਵੀਡੀਓ

#WATCH | Maharashtra | BJP MLA Nitesh Rane says, “…It is the demand of the entire Hindu community that when Navaratri begin and dandia will be played, participants should be from the Hindu community. We have received extensive information that cases of ‘Love Jihad’ and pic.twitter.com/HNGFm05NO9

— ANI (@ANI) October 10, 2023

ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਦਭਾਵਨਾ ਦਾ ਸਵਾਲ

ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਵਿਵਾਦ ਨੇ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਕੀ ਕਿਸੇ ਨਿੱਜੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਤੈਅ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਕੀ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਪਛਾਣ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਆਧਾਰ ਕਾਰਡ ਅਤੇ ਤਿਲਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਹੈ? ਕੀ ਧਰਮ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਐਂਟਰੀ ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾਉਣਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਜਵਾਬ ਸਬੰਧਤ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਫੈਸਲਿਆਂ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗਾ। ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸੇ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਹੁਕਮ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਤੇ ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਕਿਸ ਨੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਇਸ ਤੇ ਕੀ ਰੁਖ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ।

ਗਰਬਾ ਸ਼ਰਧਾ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸਾਂਝੇ ਉਤਸਵ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਪਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਕਿਸੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੇਖਣਾ ਸਮਾਜਿਕ ਤਣਾਅ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਗਰਬੇ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀ ਲੋਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਰੂਪ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਨਵਰਾਤਰੀ, ਮਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਨਾਚ ਹੈ। ਅੱਜ ਗਰਬਾ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਗਮ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਉਤਸਵ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਐਂਟਰੀ ਤੇ ਰੋਕ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਦੀ ਜਾਂਚ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉੱਠਿਆ ਵਿਵਾਦ ਸਿਰਫ਼ ਗਰਬੇ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਧਾਰਮਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਦਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਮੁੱਦਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਗਰਬੇ ਦੀ ਮੂਲ ਭਾਵਨਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਸਥਾ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਮੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

Source:TV9Hindi.com