ਸਮਾਂ ਕਿਵੇਂ ਤੈਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੀ ਹੈ ਇੰਡੀਅਨ ਸਟੈਂਡਰਡ ਟਾਈਮ? 2027 ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਘੜੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਚੱਲੇਗਾ

ਕੀ ਹੈ ਇੰਡੀਅਨ ਸਟੈਂਡਰਡ ਟਾਈਮ?

ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਦੇਸ਼, ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਮਾਰਚ 2027 ਤੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਬੈਂਕ ਆਦਿ ਇਸ ਨਵੇਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਗੇ। ਸਮਾਂ ਸਾਡੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਸਵੇਰੇ ਉੱਠਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌਣ ਤੱਕ ਹਰ ਗਤੀਵਿਧੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਤੱਕ ਸਮਾਂ ਮਾਪਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਕੁਦਰਤੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਸੂਰਜ ਦਾ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਡੁੱਬਣਾ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀਆਂ ਬਦਲਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਸਮਾਂ ਮਾਪਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਆਧਾਰ ਸਨ। ਲੋਕ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਦੇਖ ਕੇ ਪਹਿਰ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਲਗਾਉਂਦੇ ਸਨ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੂਰਜ ਘੜੀ, ਜਲ ਘੜੀ ਅਤੇ ਰੇਤ ਘੜੀ ਦੀ ਖੋਜ ਹੋਈ। ਇਹ ਤਰੀਕੇ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਤਾਂ ਲਾਭਦਾਇਕ ਸਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਟੀਕਤਾ ਦੀ ਕਮੀ ਸੀ। ਮੌਸਮ ਬਦਲਣ ਜਾਂ ਬੱਦਲ ਛਾ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਹੀ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਆਓ, ਇਸੇ ਬਹਾਨੇ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਆਖ਼ਿਰ ਸਮਾਂ ਕਿਵੇਂ ਤੈਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਸਟੈਂਡਰਡ ਟਾਈਮ (IST) ਕੀ ਹੈ?

ਧਰਤੀ ਦਾ ਘੁੰਮਣਾ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ਰੇਖਾਵਾਂ

ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਸਮੇਂ ਦਾ ਨਿਰਧਾਰਨ ਧਰਤੀ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਧਰਤੀ ਆਪਣੀ ਧੁਰੀ ‘ਤੇ ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਚੱਕਰ ਲਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਭੂਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕਲਪਨਾਤਮਕ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਪੂਰੇ ਗੋਲੇ ‘ਤੇ ਕੁੱਲ 360 ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਹਨ। ਧਰਤੀ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ 360 ਡਿਗਰੀ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 15 ਡਿਗਰੀ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦਾ ਅੰਤਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪੂਰਬੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ।

ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਚੱਕਰ ਲਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਫੋਟੋ: Pexels

ਗ੍ਰੀਨਵਿਚ ਮੀਨ ਟਾਈਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ

ਜਦੋਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਰੇਲ ਨੈੱਟਵਰਕ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਿਆਰੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਸਮਾਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਉਲਝਣ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਲ 1884 ਵਿੱਚ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀਸੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਕਰਵਾਈ ਗਈ।

ਇਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਗ੍ਰੀਨਵਿਚ ਦੀ ਰੌਇਲ ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ਰੇਖਾ ਨੂੰ ਜ਼ੀਰੋ ਡਿਗਰੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਈਮ ਮੈਰੀਡੀਅਨ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਰੇਖਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰੀਨਵਿਚ ਮੀਨ ਟਾਈਮ ਯਾਨੀ GMT ਕਿਹਾ ਗਿਆ। GMT ਰੇਖਾ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਅੱਗੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ UTC ਅਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਘੜੀਆਂ

ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਧਰਤੀ ਦੇ ਘੁੰਮਣ ਦੀ ਗਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਾਮੂਲੀ ਬਦਲਾਅ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ GMT ਦੀ ਥਾਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਟੀਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਿਡ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਟਾਈਮ ਯਾਨੀ UTC ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਬੇਹੱਦ ਸਟੀਕ ਪਰਮਾਣੂ ਘੜੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਘੜੀਆਂ ਸੀਜ਼ੀਅਮ-133 ਪਰਮਾਣੂ ਦੇ ਕੰਪਨਾਂ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸੀਜ਼ੀਅਮ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਕਿੰਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਰਬਾਂ ਵਾਰ ਕੰਪਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਘੜੀਆਂ ਦੀ ਸਟੀਕਤਾ ਇੰਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਕਿੰਟ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਪਰਮਾਣੂ ਘੜੀਆਂ ਦੇ ਔਸਤ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਫੋਟੋ: Pexels

ਇੰਡੀਅਨ ਸਟੈਂਡਰਡ ਟਾਈਮ ਕੀ ਹੈ?

ਇੰਡੀਅਨ ਸਟੈਂਡਰਡ ਟਾਈਮ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ IST ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ ਹੈ। IST ਦਾ ਨਿਰਧਾਰਨ 82.5 ਡਿਗਰੀ ਪੂਰਬੀ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ਰੇਖਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਿਆਰੀ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ਰੇਖਾ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਿਰਜ਼ਾਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਮਾਂ ਗ੍ਰੀਨਵਿਚ ਮੀਨ ਟਾਈਮ (GMT) ਅਤੇ UTC ਤੋਂ 5 ਘੰਟੇ 30 ਮਿੰਟ ਅੱਗੇ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ 12 ਵੱਜਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮ ਦੇ 5 ਵੱਜ ਕੇ 30 ਮਿੰਟ ਹੋ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਮਿਆਰੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ

ਭਾਰਤ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਤੱਕ ਲਗਭਗ 2,933 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ਵਿਸਤਾਰ ਲਗਭਗ 68 ਡਿਗਰੀ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 97 ਡਿਗਰੀ ਪੂਰਬ ਤੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੂਰਬੀ ਸਿਰੇ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਸਿਰੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਚਕਾਰ ਲਗਭਗ 30 ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਡਿਗਰੀ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ‘ਤੇ 4 ਮਿੰਟ ਦਾ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ 30 ਡਿਗਰੀ ‘ਤੇ ਲਗਭਗ 120 ਮਿੰਟ ਦਾ ਅੰਤਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਸਮਾਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਦੋ ਘੰਟਿਆਂ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਰੇਲਾਂ ਦੀ ਸਮਾਂ-ਸਾਰਣੀ, ਹਵਾਈ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਬੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਅਸੁਵਿਧਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ। ਇਸੇ ਉਲਝਣ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀ ਰੇਖਾ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ ਮੰਨ ਲਿਆ ਗਿਆ।

1 ਸਤੰਬਰ 1947 ਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਸਟੈਂਡਰਡ ਟਾਈਮ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਫੋਟੋ: Pexels

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਿਆਰੀ ਸਮੇਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਕ ਸਮੇਂ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਬੰਬੇ ਟਾਈਮ, ਕਲਕੱਤਾ ਟਾਈਮ ਅਤੇ ਮਦਰਾਸ ਟਾਈਮ ਵਰਗੇ ਕਈ ਖੇਤਰੀ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸਨ। ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ਵਧਦੀ ਗਈ। 1 ਸਤੰਬਰ 1947 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਸਟੈਂਡਰਡ ਟਾਈਮ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਥਾਨਕ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡਣ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸਾਲ ਲਗਾਏ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ, ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਨੇ IST ਨੂੰ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਵੈਧ ਮਿਆਰੀ ਸਮੇਂ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।

ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭੌਤਿਕ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਦੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ?

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਸਮਾਂ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭੌਤਿਕ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਯਾਨੀ CSIR-NPL ਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। NPL ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਾਲੀਆਂ ਕਈ ਸੀਜ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਮੇਜ਼ਰ ਪਰਮਾਣੂ ਘੜੀਆਂ ਸਥਾਪਤ ਹਨ। ਇਹ ਘੜੀਆਂ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਨੈਨੋਸਕਿੰਡ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਸਟੀਕ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਸੰਗਠਨ, ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ, ਰੱਖਿਆ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਬੈਂਕਿੰਗ ਨੈੱਟਵਰਕ ਇਸੇ NPL ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਕਾਇਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਦੋ ਟਾਈਮ ਜ਼ੋਨ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ

ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਵੀ ਜਲਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਸਵੇਰੇ 4 ਵਜੇ ਹੀ ਚਾਨਣ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ 4:30 ਵਜੇ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੇਰ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਰ ਨਾਲ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਦਫ਼ਤਰ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਤੱਕ ਸਵੇਰ ਦੇ ਕਈ ਉਪਯੋਗੀ ਘੰਟੇ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਵਾਧੂ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਖਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੋ ਟਾਈਮ ਜ਼ੋਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਉੱਠਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਚਾਹ ਬਾਗ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਟੀ ਗਾਰਡਨ ਟਾਈਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ IST ਤੋਂ ਇੱਕ ਘੰਟਾ ਅੱਗੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਏਕਤਾ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸਾਦਗੀ ਅਤੇ ਰੇਲਵੇ ਸੰਚਾਲਨ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਦੋ ਟਾਈਮ ਜ਼ੋਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਦੋ ਸਮਾਂ ਖੇਤਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਰੇਲ ਹਾਦਸਿਆਂ ਅਤੇ ਆਮ ਜਨਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਲਝਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਮੇਂ ਦਾ ਨਿਰਧਾਰਨ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ, ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਦਾ ਮਿਲਿਆ-ਜੁਲਿਆ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੂਰਜ ਘੜੀਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਜ ਦੀਆਂ ਅਤਿ-ਆਧੁਨਿਕ ਪਰਮਾਣੂ ਘੜੀਆਂ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਉਪਲਬਧੀ ਹੈ। ਇੰਡੀਅਨ ਸਟੈਂਡਰਡ ਟਾਈਮ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੂਤਰ ਵਿੱਚ ਪਿਰੋ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਡੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Source:TV9Hindi.com