Hindi Diwas 2026: ਕਲਮ-ਟਾਈਪਰਾਈਟਰ ਤੋਂ ਵੌਇਸ ਟਾਈਪਿੰਗ ਤੱਕ, ਕਿੰਨਾ ਬਦਲਿਆ ਹਿੰਦੀ ਲਿਖਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ?

ਇੰਝ ਬਦਲਿਆ ਹਿੰਦੀ ਲਿਖਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ

ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਨਸਕ੍ਰਿਪਟ ਕੀ-ਬੋਰਡ ਨੇ ਡਿਜੀਟਲ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਵੌਇਸ ਟਾਈਪਿੰਗ ਦਾ ਟ੍ਰੈਂਡ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਟ੍ਰੈਂਡ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਰੂਬਰੂ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖਣਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।

ਹਿੰਦੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਈ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਤੋਂ 77 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਯਾਨੀ 14 ਸਤੰਬਰ 1949 ਨੂੰ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਨੇ ਇੱਕ ਮਤ ਨਾਲ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਹਿੰਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜ ਭਾਸ਼ਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਰਾਸ਼ਟਰ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸਮਿਤੀ, ਵਰਧਾ ਦੇ ਅਨੁਰੋਧ ਤੇ ਸਾਲ 1953 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ ਤੇ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 14 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿੰਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੁਲਸੀਦਾਸ, ਕਬੀਰ ਅਤੇ ਸੂਰਦਾਸ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਇਆ, ਤਾਂ ਭਾਰਤੇਂਦੂ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ, ਹਜ਼ਾਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਿਵੇਦੀ ਅਤੇ ਮਹਾਵੀਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਿਵੇਦੀ ਨੇ ਵੀ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਮਰੱਥ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

ਆਓ ਹਿੰਦੀ ਦਿਵਸ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਹਿੰਦੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕਿੰਨਾ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ? ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲਿਆ? ਟਾਈਪਰਾਈਟਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇਨਸਕ੍ਰਿਪਟ ਕੀ-ਬੋਰਡ ਅਤੇ ਹੁਣ ਵੌਇਸ ਟਾਈਪਿੰਗ ਤੱਕ, ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਣ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ?

ਰਾਤੋਂ-ਰਾਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹਿੰਦੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ

ਹਿੰਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਚਾਨਕ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲੇ ਮੇਲ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੈ। ਹਿੰਦੀ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਭਾਰਤੀ ਆਰੀਆ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਸ਼ਾ ਸੀ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬਣੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਅਪਭ੍ਰੰਸ਼ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ। ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਹਿੰਦੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਬੋਲੀਆਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ। ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੌਰਸੇਨੀ ਅਪਭ੍ਰੰਸ਼ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਰਹੀ। ਲਗਭਗ 10ਵੀਂ ਤੋਂ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਿੰਦੀ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਰੂਪ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗਾ।

ਹਿੰਦੀ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਫੋਟੋ: Pexels

ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਰੂਪ ਅੱਜ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹਿੰਦੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਜ ਭਾਸ਼ਾ, ਅਵਧੀ, ਬੁੰਦੇਲੀ, ਭੋਜਪੁਰੀ, ਹਰਿਆਣਵੀ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਖੜੀ ਬੋਲੀ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਮਿਆਰੀ ਹਿੰਦੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।

ਭਗਤੀ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਦਾ ਹੋਇਆ ਵਿਸਥਾਰ

ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਕਾਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸੰਤਾਂ ਅਤੇ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਲੋਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ। ਕਬੀਰ ਨੇ ਸਧਾਰਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਰੂੜੀਆਂ ਤੇ ਸਵਾਲ ਚੁੱਕੇ। ਸੂਰਦਾਸ ਨੇ ਬ੍ਰਜ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਕਾਵਿ ਲਿਖਿਆ। ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਨੇ ਅਵਧੀ ਵਿੱਚ ਰਾਮਚਰਿਤਮਾਨਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਮੀਰਾਬਾਈ ਨੇ ਵੀ ਲੋਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਗੀਤ ਲਿਖੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਘਰ-ਘਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।

ਹਿੰਦੀ ਟਾਈਪਰਾਈਟਰ ਨੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਆਦਤ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਂਦਾ। ਫੋਟੋ: Pexels

ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇ, ਸਗੋਂ ਆਮ ਲੋਕ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲੱਗੇ। ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਬੋਲਣ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਬਣ ਗਈ।

ਆਧੁਨਿਕ ਹਿੰਦੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈ?

ਆਧੁਨਿਕ ਹਿੰਦੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਖੜੀ ਬੋਲੀ ਤੋਂ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਬੋਲੀ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਇਆ।

ਭਾਰਤੇਂਦੂ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਟਕ, ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਅਤੇ ਨਿਬੰਧਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹਿੰਦੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਕੀਤਾ। ਮਹਾਵੀਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਿਵੇਦੀ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਨ ਨੂੰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਆਮ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ, ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਅਤੇ ਮੱਧ ਵਰਗ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੇ ਲਿਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਧਾਰਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਿੰਦੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧੀ।

ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਧੀ। ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਿਆ। ਹਿੰਦੀ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਪਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਆਏ ਬਦਲਾਅ?

ਪਹਿਲਾਂ ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਬੋਲਚਾਲ, ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਲਿਖਤੀ ਸਮੱਗਰੀ ਸੀਮਤ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਪਹੁੰਚਦੀ ਸੀ। ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਵੀ ਘੱਟ ਸੀ ਅਤੇ ਛਪਾਈ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸੀਮਤ ਸੀ। ਛਾਪਾਖਾਨਿਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਿੰਦੀ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧੀ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਸਮੱਗਰੀ ਮਿਲਣ ਲੱਗੀ। ਰਸਾਲਿਆਂ ਨੇ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਘਰ-ਘਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।

ਅੱਜ ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਖਿਆ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਲੋਕ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਈਮੇਲ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਤੇ ਪੋਸਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਨਲਾਈਨ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਡਿਜੀਟਲ ਭੁਗਤਾਨ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੰਦੀ ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਟਾਈਪਰਾਈਟਰ ਦੇ ਦੌਰ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਸੀ?

ਹਿੰਦੀ ਟਾਈਪਰਾਈਟਰ ਨੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਆਦਤ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਂਦਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਹੱਥ ਨਾਲ ਲਿਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ। ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿੱਠੀਆਂ, ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਹਿੰਦੀ ਟਾਈਪਰਾਈਟਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਅੱਖਰਾਂ ਲਈ ਵੱਖਰੀਆਂ ਕੁੰਜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਹਰ ਅੱਖਰ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਟਾਈਪਿਸਟ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੁੰਜੀਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਯਾਦ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ।

ਹਿੰਦੀ ਟਾਈਪਿੰਗ ਸਿੱਖਣਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਨਿਯਮਿਤ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਮਾਤਰਾਵਾਂ, ਸੰਯੁਕਤ ਅੱਖਰ ਅਤੇ ਅੱਧੇ ਅੱਖਰ ਟਾਈਪ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਰਕਾਰੀ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪਿਸਟ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਕੁਸ਼ਲ ਟਾਈਪਿਸਟ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸਮੱਗਰੀ ਤਿਆਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ।

ਟਾਈਪਰਾਈਟਰ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕੁਝ ਸੀਮਾਵਾਂ ਵੀ ਸਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗਲਤ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਾਗਜ਼ ਬਦਲਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਫੌਂਟ ਬਦਲਣਾ ਵੀ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਟਾਈਪਰਾਈਟਰ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਨ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਿਤ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

ਯੂਨੀਕੋਡ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਹਰ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਿਆਰੀ ਕੋਡ ਦਿੱਤਾ। ਫੋਟੋ: Pexels

ਫਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਟਾਈਪਿੰਗ

ਕੰਪਿਊਟਰ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਿੰਦੀ ਲਿਖਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਲਿਖਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੌਂਟ ਅਤੇ ਕੋਡਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਕਈ ਲੋਕ ਕ੍ਰਿਤੀਦੇਵ ਵਰਗੇ ਫੌਂਟ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਲਿਖਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕੀ-ਬੋਰਡ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਦਬਾਉਣ ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਅੱਖਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਆਮ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕੀ-ਬੋਰਡ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਇਸ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੌਂਟ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਸਮੱਗਰੀ ਹਰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੇ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਖੁੱਲ੍ਹਦੀ ਸੀ। ਫਾਈਲ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨ ਤੇ ਅੱਖਰ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਤੇ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ। ਯੂਨੀਕੋਡ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਘੱਟ ਹੋਈ। ਯੂਨੀਕੋਡ ਨੇ ਹਰ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਿਆਰੀ ਕੋਡ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡਿਵਾਈਸਾਂ ਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗੀ।

ਇਨਸਕ੍ਰਿਪਟ ਕੀ-ਬੋਰਡ ਦਾ ਖਾਸ ਮਹੱਤਵ

ਇਨਸਕ੍ਰਿਪਟ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸਮਰਥਿਤ ਕੀ-ਬੋਰਡ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਿਆਰੀ ਟਾਈਪਿੰਗ ਪੱਧਤੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਇਨਸਕ੍ਰਿਪਟ ਕੀ-ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਵਰ, ਵਿਅੰਜਨ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੁੰਜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਕੀ-ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਗਭਗ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਢਾਂਚਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਨਸਕ੍ਰਿਪਟ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਦੂਜੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਟਾਈਪਿੰਗ ਸਿੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ।

ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਇਨਸਕ੍ਰਿਪਟ ਮੁਸ਼ਕਲ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੁੰਜੀਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਯਾਦ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਅਭਿਆਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਟਾਈਪਿੰਗ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨਸਕ੍ਰਿਪਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਰਸਮੀ ਲੇਖਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਉਪਯੋਗੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਮ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਲੇਖਨ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਅੱਜ ਵੌਇਸ ਟਾਈਪਿੰਗ ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਨ ਦਾ ਨਵਾਂ ਤਰੀਕਾ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਫੋਟੋ: Pexels

ਫੋਨੇਟਿਕ ਟਾਈਪਿੰਗ ਅਤੇ ਮੋਬਾਈਲ ਨੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਬਹੁਤ ਕੁਝ

ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਟਾਈਪਿੰਗ ਨੂੰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਕਈ ਲੋਕ ਇਨਸਕ੍ਰਿਪਟ ਦੀ ਬਜਾਏ ਫੋਨੇਟਿਕ ਟਾਈਪਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫੋਨੇਟਿਕ ਟਾਈਪਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਨਮਸਤੇ ਲਿਖਣ ਲਈ NAMASTE ਟਾਈਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਸਿੱਖਣਾ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਕੀ-ਬੋਰਡ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਨੌਜਵਾਨ ਵਰਗ ਇਸ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੋਬਾਈਲ ਕੀ-ਬੋਰਡ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਵੀ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਲਿਖਣ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਇਮੋਜੀ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਵੌਇਸ ਟਾਈਪਿੰਗ ਅੱਜ ਦੀ ਨਵੀਂ ਆਦਤ

ਅੱਜ ਵੌਇਸ ਟਾਈਪਿੰਗ ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਨ ਦਾ ਨਵਾਂ ਤਰੀਕਾ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਯੂਜ਼ਰ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੋਬਾਈਲ ਜਾਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵੌਇਸ ਟਾਈਪਿੰਗ ਨਾਲ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੀ-ਬੋਰਡ ਤੇ ਟਾਈਪ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ। ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਤੇ ਘੱਟ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਲੋਕ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਵੌਇਸ ਟਾਈਪਿੰਗ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸੌਖਾ ਅਤੇ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਲੋਕ ਬੋਲ ਕੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, ਨੋਟ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਸਰਚ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪੋਸਟ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਬੋਲਣ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਘੱਟ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਚਾਰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਹੱਥ ਜਾਂ ਕੀ-ਬੋਰਡ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਬੋਲਣਾ ਹੀ ਲੇਖਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੌੜੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਵੌਇਸ ਟਾਈਪਿੰਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਚਾਰਣ, ਵਿਰਾਮ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਬੋਲੀਆਂ ਕਾਰਨ ਕਈ ਵਾਰ ਗਲਤ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਟਾਈਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਹਿੰਦੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ ਸੁਧਾਰ ਵੱਲ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਨੇ ਵੀ ਸਮਝਿਆ ਹੈ। ਗੂਗਲ ਅਤੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾਫਟ ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹਾਲੇ ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਜਾਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

Source:TV9Hindi.com