ਦੀਵਾਲੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਹੋਈ ਦਿੱਲੀ-NCR ਦੀ ਹਵਾ, GRAP-III ਲਾਗੂ; ਨਵੇਂ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਕਿਹੜੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਤੇ ਲੱਗੀ ਪਾਬੰਦੀ?
Delhi Pollution: ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਿਗੜਨ ਕਾਰਨ, ਦਿੱਲੀ-NCR ਵਿੱਚ GRAP III ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। CAQM ਨੇ ਦਿੱਲੀ-NCR ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੇਡੇਡ ਰਿਸਪਾਂਸ ਐਕਸ਼ਨ ਪਲਾਨ (GRAP) ਦੇ ਤੀਜੇ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਦੀਵਾਲੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ, ਦਿੱਲੀ-NCR ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਗੜਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਲਗਾਤਾਰ ਵਿਗੜਦੇ ਹਵਾ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ, ਅੱਜ, ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਤੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ GRAP III ਲਾਗੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਏਅਰ ਕੁਆਲਿਟੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਕਮਿਸ਼ਨ (CAQM) ਨੇ ਅੱਜ ਸਾਵਧਾਨੀ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੇਡੇਡ ਰਿਸਪਾਂਸ ਐਕਸ਼ਨ ਪਲਾਨ (GRAP) ਦੇ ਪੜਾਅ III ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ।
GRAP III ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ GRAP ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ CAQM ਸਬ-ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। GRAP-3 ਦੇ ਤਹਿਤ, ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਭੰਨਤੋੜ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ‘ਤੇ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਪਾਬੰਦੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਦਿੱਲੀ-ਐਨਸੀਆਰ ਵਿੱਚ BS-III ਪੈਟਰੋਲ ਅਤੇ BS-IV ਡੀਜ਼ਲ ‘ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਨਿੱਜੀ ਚਾਰ-ਪਹੀਆ ਵਾਹਨਾਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਛੋਟ ਵਾਲੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਪਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਛੋਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪੜਾਅ ਦੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ ਲਾਗੂ
GRAP III ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੜਾਅ 1 ਅਤੇ 2 ਦੇ ਤਹਿਤ ਲਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਾਗੂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ। ਸੰਬੰਧਿਤ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਉਪਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਅੱਜ ਦਿੱਲੀ-ਐਨਸੀਆਰ ਵਿੱਚ GRAP ਦੇ ਪੜਾਅ 3 ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ। ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਏਅਰ ਕੁਆਲਿਟੀ ਇੰਡੈਕਸ (AQI) ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ 382 ਹੈ, ਜੋ ਕਿ “ਬਹੁਤ ਮਾੜੀ” ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ 400 ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ “ਗੰਭੀਰ” ਕੈਟਗਰੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। GRAP ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਪੜਾਅ 3 ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਦਿੱਲੀ-NCR ਵਿੱਚ ਧੂੜ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਨਿਕਾਸ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਹੈ।
#CAQM Sub-Committee on GRAP decides to invoke GRAP III in Delhi NCR as a precautionary measure.
— Commission for Air Quality Management (@CAQM_Official) November 6, 2026ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ਨਵੇਂ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਤਹਿਤ ਕਿਹੜੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ?
GRAP-3 ਦੇ ਤਹਿਤ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ (NCR) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਈ ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਢਾਹੁਣ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ‘ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨੋਇਡਾ ਅਤੇ ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ, ਨਾਲ ਹੀ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਅਧੀਨ ਵਰਜਿਤ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਦਾਈ, ਭਰਾਈ, ਬੋਰਿੰਗ, ਡ੍ਰਿਲਿੰਗ, ਢੇਰ ਲਗਾਉਣਾ, ਢਾਹੁਣਾ, ਇੱਟਾਂ ਦਾ ਕੰਮ, ਚਿਣਾਈ, ਸੜਕ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਮੁਰੰਮਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਪੇਂਟਿੰਗ, ਪਾਲਿਸ਼ਿੰਗ, ਵਾਰਨਿਸ਼ਿੰਗ, ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਵੈਲਡਿੰਗ ਅਤੇ ਗੈਸ-ਕਟਿੰਗ, ਨਾਲ ਹੀ ਟਾਈਲਾਂ ਅਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣਾ ਜਾਂ ਪੀਸਣਾ ਵੀ ਵਰਜਿਤ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੀਮਿੰਟ, ਰੇਤ, ਇੱਟਾਂ, ਫਲਾਈ ਐਸ਼ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਚਿਪਸ ਵਰਗੀਆਂ ਧੂੜ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਲੋਡਿੰਗ ਜਾਂ ਅਨਲੋਡਿੰਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਸਾਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਜਾਂ ਢਾਹੁਣ ਦੇ ਮਲਬੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵਾਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੱਚੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ‘ਤੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਵੀ ਮਨਾਹੀ ਹੋਵੇਗੀ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਨਿਰਮਾਣ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਤੋਂ ਛੋਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ, ਮੈਟਰੋ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ, ਅੰਤਰ-ਰਾਜੀ ਬੱਸ ਟਰਮੀਨਲ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਹਸਪਤਾਲ, ਹਾਈਵੇਅ, ਸੜਕਾਂ, ਫਲਾਈਓਵਰ, ਪਾਵਰ ਟ੍ਰਾਂਸਮਿਸ਼ਨ, ਪਾਈਪਲਾਈਨਾਂ, ਦੂਰਸੰਚਾਰ, ਸੀਵਰੇਜ ਟ੍ਰੀਟਮੈਂਟ ਪਲਾਂਟ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਸਪਲਾਈ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ‘ਚ ਮਿਲੇਗੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਛੋਟ
ਇਹਨਾਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੀਮਿੰਟ, ਰੇਤ, ਇੱਟਾਂ, ਫਲਾਈ ਐਸ਼, ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਚਿਪਸ ਵਰਗੀਆਂ ਧੂੜ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਲੋਡਿੰਗ ਅਤੇ ਅਨਲੋਡਿੰਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਸਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਾਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਜਾਂ ਭੰਨਤੋੜ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਮਲਬੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵਾਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੱਚੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ‘ਤੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਵੀ ਮਨਾਹੀ ਹੋਵੇਗੀ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਨਿਰਮਾਣ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਤੋਂ ਛੋਟ ਵੀ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ, ਮੈਟਰੋ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ, ਅੰਤਰਰਾਜੀ ਬੱਸ ਟਰਮੀਨਲ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਹਸਪਤਾਲ, ਹਾਈਵੇਅ, ਸੜਕਾਂ, ਫਲਾਈਓਵਰ, ਪਾਵਰ ਟ੍ਰਾਂਸਮਿਸ਼ਨ, ਪਾਈਪਲਾਈਨਾਂ, ਦੂਰਸੰਚਾਰ, ਸੀਵਰੇਜ ਟ੍ਰੀਟਮੈਂਟ ਪਲਾਂਟ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
