ਲੱਕੜ ਦੀ ਤਖ਼ਤੀ ਤੋਂ ਸਮਾਰਟ ਬੋਰਡ ਤੱਕ ਕਿੰਨਾ ਬਦਲ ਗਿਆ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਕਲਾਸਰੂਮ?
Education System: ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਲੱਕੜ ਦੇ ਬੋਰਡ ਵਾਲੀ ਤਖ਼ਤੀ ਹੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਹਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਬਲੈਕਬੋਰਡ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੈਕਬੋਰਡ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
15 ਅਗਸਤ 2026 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਆਪਣਾ 80ਵਾਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਵਸ ਮਨਾਏਗਾ। ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਏ 79 ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ 79 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਕਈ ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਵਿਕਾਸ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਖੇਤਰ ਨੇ ਕਈ ਆਮੂਲ-ਚੂਲ ਬਦਲਾਅ ਦੇਖੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਬਦਲਾਅ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਦਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਲੱਕੜ ਦੇ ਬਲੈਕਬੋਰਡ ਵਾਲੇ ਸਕੂਲਾਂ ਤੋਂ ਸਮਾਰਟ ਬੋਰਡ ਵਾਲੇ ਕਲਾਸਰੂਮਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੀ ਹੈ।
ਆਓ, ਇਸੇ ਕੜੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਲੱਕੜ ਦੀ ਤਖ਼ਤੀ ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੋਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣਾਂਗੇ ਕਿ ਅੱਜ ਕਿੰਨੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਰਟ ਬੋਰਡ ਵਾਲੇ ਕਲਾਸਰੂਮ ਹਨ।
ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਲੱਕੜ ਦਾ ਬੋਰਡ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਸਕੂਲ
1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 2.50 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸੀ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 80 ਤੋਂ 90 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸਕੂਲ ਅਜਿਹੇ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਲੱਕੜ ਦਾ ਬੋਰਡ ਹੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਘਾਟ ਰਹੀ। ਸਕੂਲਾਂ ਲਈ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਨਿਰਧਾਰਤ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਸਕੂਲ ਤਾਂ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਆਸਮਾਨ ਹੇਠ ਲੱਗਦੀਆਂ ਸਨ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਲੱਕੜ ਦਾ ਬੋਰਡ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਬੱਚੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਉਹੀ ਥਾਂ ਸਕੂਲ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਬੱਚਿਆਂ ਕੋਲ ਪੱਥਰ ਦੀ ਸਲੇਟ (ਪਾਟੀ) ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੇ ਉਹ ਚਾਕ ਨਾਲ ਲਿਖਦੇ ਸਨ।
1987 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੈਕਬੋਰਡ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਘਾਟ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਣੀ ਰਹੀ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਲੈਕਬੋਰਡ ਤੱਕ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1987 ਵਿੱਚ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੈਕਬੋਰਡ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਤਹਿਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਬਿਹਤਰ ਕਲਾਸਰੂਮ (ਬਲੈਕਬੋਰਡ ਸਮੇਤ), ਦੋ ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਉਣ-ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਨ ਦਾ ਟੀਚਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਬਲੈਕ ਬੋਰਡ ਬਣ ਰਿਹਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਸਮਾਰਟ ਬੋਰਡ ਨਾਲ ਬਦਲ ਰਹੇ ਕਲਾਸਰੂਮ
ਬੇਸ਼ੱਕ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰੀ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੈਕਬੋਰਡ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਬਲੈਕਬੋਰਡ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਟੀਚਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਹੁਣ ਬਲੈਕਬੋਰਡ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਤਿਹਾਸ ਬਣਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਤੇ AI ਦੀ ਐਂਟਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਲੈਕਬੋਰਡ ਦੀ ਥਾਂ ਸਮਾਰਟ ਬੋਰਡ ਲੈਂਦੇ ਦਿਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਕਲਾਸਰੂਮਾਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਦਸ਼ਾ ਦੋਵੇਂ ਬਦਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਸਮਾਰਟ ਬੋਰਡ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਮਿਆਰ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਰਟ ਬੋਰਡ?
ਬੇਸ਼ੱਕ, ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਰਟ ਬੋਰਡ ਕਲਾਸਰੂਮ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਲੋੜ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। AI ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲਾਂ ਨੇ ਸਮਾਰਟ ਬੋਰਡ ਵਾਲੇ ਕਲਾਸਰੂਮ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰ ਲਏ ਹਨ, ਪਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਅਜੇ ਵੀ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਹਨ। ਮਸਲਨ, 2025-26 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 8.79 ਲੱਖ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ 32 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਮਾਰਟ ਕਲਾਸਰੂਮ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 2023 ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 21 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਮਾਰਟ ਕਲਾਸਰੂਮ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਸਨ।
ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਰਟ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੂਬੇ ਅੱਗੇ
ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਰਟ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਪੰਜਾਬ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਰਗੇ ਸੂਬੇ ਅੱਗੇ ਹਨ। 2025-26 ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ 100 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਰਟ ਕਲਾਸਰੂਮ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 90 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਰਟ ਕਲਾਸਰੂਮ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹਨ। ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ 83 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ 72 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਰਟ ਕਲਾਸਰੂਮ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹਨ।
Source:TV9Hindi.com
