ਖ਼ਤਮ ਹੋਵੇਗੀ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਦੀ ਟੈਨਸ਼ਨ! ਓਮਾਨ ਨਾਲ ਡੀਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਈਰਾਨ, ਆਖ਼ਰੀ ਪੜਾਅ ‘ਚ ਗੱਲਬਾਤ
Iran: ਈਰਾਨ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਓਮਾਨ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਆਖਰੀ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ (Strait of Hormuz) ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਈਰਾਨ ਦਾ ਨਵਾਂ ਪਲਾਨ
ਈਰਾਨ ਨੇ ਨਵਾਂ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ (Strait of Hormuz) ਰਾਹੀਂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਓਮਾਨ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਮਾਰਗ ‘ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਬਣਾ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਆਖਰੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਈਰਾਨ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਈਰਾਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਨੌਸੈਨਾ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਜੇ ਵੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹਨ।
ਈਰਾਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਇਸਮਾਈਲ ਬਕਾਈ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਓਮਾਨ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਗੱਲਬਾਤ ਆਖਰੀ ਪੜਾਅ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭੂਗੋਲਿਕ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਸ (Geographical Coordinates) ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਹਿਮਤੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
ਈਰਾਨ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ‘ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਵਸਥਾ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰਨ ਦਾ ਲਗਾਇਆ ਆਰੋਪ
ਬਕਾਈ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ (Hormuz Strait) ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਰੋਪ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਅਜੇ ਵੀ ਈਰਾਨੀ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਦੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕਰ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਹਮਲਾਵਰ ਫੌਜੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਲਹਾਲ, ਈਰਾਨ ਦੇ ਇਸ ਬਿਆਨ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ‘ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਓਮਾਨ ਵੱਲੋਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਨਹੀਂ ਆਈ ਹੈ।
ਈਰਾਨ-ਅਮਰੀਕਾ ਤਣਾਅ ਵਿਚਕਾਰ ਮੁੜ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ
ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵੱਲੋਂ ਫਰਵਰੀ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ ‘ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੇਹਰਾਨ ਨੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ (Hormuz Strait) ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ‘ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਜੰਗਬੰਦੀ ਸਮਝੌਤੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ਨੂੰ ਮੁੜ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪਰ ਜੁਲਾਈ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਫੌਜੀ ਤਣਾਅ ਵਧ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਈਰਾਨ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ‘ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਦੱਸ ਦਈਏ ਕਿ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਪਾਰਕ ਮਾਰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਲਗਭਗ 20 ਫੀਸਦੀ ਤੇਲ ਅਤੇ LNG (Liquefied Natural Gas) ਵਪਾਰ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ਟਰੰਪ ਨੇ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਸਖ਼ਤ ਚੇਤਾਵਨੀ
ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਯਾਨੀ 4 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਨਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਨਤੀਜੇ ਭੁਗਤਣੇ ਪੈ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ਕਿ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਮੁੜ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਈਰਾਨ ਲਗਾਤਾਰ ਕਹਿੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਗੱਲਬਾਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ।
ਈਰਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ- ਨਵਾਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਮਾਰਗ ਹੋਵੇਗਾ ਅਸਥਾਈ
ਈਰਾਨ ਦੇ ਉਪ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਕਾਜ਼ਮ ਗਰੀਬਾਬਾਦੀ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਮਾਚਾਰ ਏਜੰਸੀ ਇਰਨਾ (IRNA) ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਓਮਾਨ ਨਾਲ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਨਵਾਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਮਾਰਗ ਅਸਥਾਈ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਇਹ 2 ਤੋਂ 4 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਲਾਗੂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਤਕਨੀਕੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਟ੍ਰਾਂਜ਼ਿਟ ਫੀਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਵਾਦ
ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚਕਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਵਾਦ ਟ੍ਰਾਂਜ਼ਿਟ ਫੀਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਈਰਾਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਜਲ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ ਆਪਣੇ ਮਾਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦਾ 5 ਤੋਂ 7 ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ ਸ਼ੁਲਕ ਦੇਣ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਓਮਾਨ ਲਗਭਗ 3 ਫੀਸਦੀ ਫੀਸ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਲਕ ਦਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੇਕਰ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਵਿਵਸਥਾ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਈਰਾਨ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਹੋਰ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।