ਹੁਣ ‘ਹੋਰਮੂਜ਼’ ਦੀ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗੀ ਲੋੜ! ਇਰਾਨ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਤੇਲ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਬਣਨਗੀਆਂ 4 ਵੱਡੀਆਂ ਪਾਈਪਲਾਈਨਾਂ
ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਊਰਜਾ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ 'ਸਟ੍ਰੇਟ ਆਫ ਹੋਰਮੂਜ਼' (Hormuz Strait) 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗੀ। ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਇਸ ਰਸਤੇ ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਵਿਵਸਥਾ ਬਣਾਉਣ 'ਤੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਊਰਜਾ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ‘ਸਟ੍ਰੇਟ ਆਫ ਹੋਰਮੂਜ਼’ (Hormuz Strait) ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗੀ। ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਇਸ ਰਸਤੇ ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਵਿਵਸਥਾ ਬਣਾਉਣ ‘ਤੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਇਸ ਨਵੀਂ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਤਹਿਤ ਖਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 4 ਵੱਡੀਆਂ ਪਾਈਪਲਾਈਨਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਨਿਰਵਿਘਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇਗਾ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਦਬਦਬਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਰਾਨ ਵਿਸ਼ਵ ਤੇਲ-ਗੈਸ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇਗਾ।
ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਦਰਭ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ
‘ਫਾਈਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਟਾਈਮਜ਼’ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਸਾਲ 1980 ਵਿੱਚ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਨੇ ਹੋਰਮੂਜ਼ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਕ ਬਦਲਵਾਂ ਰਸਤਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੌਜੂਦਾ ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਰਾਹੀਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲਗਭਗ 70 ਲੱਖ ਬੈਰਲ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਹੁਣ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਨਵੀਆਂ ਪਾਈਪਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਕਿਹੜੇ 4 ਵੱਡੇ ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ‘ਤੇ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕੰਮ?
ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਤੇਲ ਨੂੰ ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਤੋਂ ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਦੇ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਸੇ ਤਰਜ਼ ‘ਤੇ 4 ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਪਾਈਪਲਾਈਨਾਂ ‘ਤੇ ਚਰਚਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ:
ਇਰਾਕ-ਤੁਰਕੀ ਪਾਈਪਲਾਈਨ: ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਤਹਿਤ ਇਰਾਕ ਦੇ ਕਿਰਕੁਕ ਤੋਂ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਸੇਹਾਨ (Ceyhan) ਤੱਕ 970 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਤੇਲ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਭੂ-ਮੱਧ ਸਾਗਰ (Mediterranean Sea) ਰਾਹੀਂ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇਗਾ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ਹਦੀਥਾ-ਅਕਾਬਾ ਪਾਈਪਲਾਈਨ: ਇਰਾਕ ਦੇ ਹਦੀਥਾ ਤੋਂ ਜਾਰਡਨ ਦੇ ਅਕਾਬਾ ਤੱਕ ਲਗਭਗ 1154 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇਲ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਸੁਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।
ਯੂਏਈ-ਫੁਜੈਰਾਹ ਪਾਈਪਲਾਈਨ: ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ (UAE) ਤੋਂ ਓਮਾਨ ਦੇ ਫੁਜੈਰਾਹ ਤੱਕ 354 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ। ਫੁਜੈਰਾਹ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ ਅਜਿਹੀ ਹੈ ਕਿ ਉੱਥੋਂ ਤੇਲ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੂਟ ‘ਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਭੇਜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਾਊਦੀ ਈਸਟ-ਵੈਸਟ ਪਾਈਪਲਾਈਨ: ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ 1200 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਬਣਾਉਣ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਤੇਲ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਏਗੀ।
IMEC ਕਾਰੀਡੋਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ
ਇਸ ਰਣਨੀਤੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ‘ਇੰਡੀਆ ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਇਕਨਾਮਿਕ ਕਾਰੀਡੋਰ’ (IMEC) ਨੂੰ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਰੀਡੋਰ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਤੋਂ ਜਾਰਡਨ, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਅਤੇ ਯੂਏਈ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਭਾਰਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਕਾਰੀਡੋਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਲੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤੇਲ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਹੋਰਮੂਜ਼ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ। ਖਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕਾਰੀਡੋਰ ਨੂੰ ਇਰਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਖਤਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਦੇ ਕੂਟਨੀਤਕ ਸਬੰਧ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇਸ ਰੂਟ ‘ਤੇ ਕਿਸੇ ਹਮਲੇ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਾਂਹ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।
