ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਖ਼ਾਕ ‘ਚ ਮਿਲਾ ਦੇਵੇਗਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਏਅਰ ਡਿਫੈਂਸ ਸਿਸਟਮ, ਪਲਕ ਝਪਕਦਿਆਂ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ ਢੇਰ
India Air Defence System List: ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਜੰਗ ਰੁਕਣ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਲੈ ਰਹੀ। ਇਸ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ, ਡਰੋਨਾਂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਏਅਰ ਡਿਫੈਂਸ ਸਿਸਟਮਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਫੌਜੀ ਤਾਕਤ ਉਸ ਦੀ ਹਵਾਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ 'ਤੇ ਕਿੰਨੀ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਜੰਗ ਰੁਕਣ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਲੈ ਰਹੀ। ਇਸ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ, ਡਰੋਨਾਂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਏਅਰ ਡਿਫੈਂਸ ਸਿਸਟਮਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਫੌਜੀ ਤਾਕਤ ਉਸ ਦੀ ਹਵਾਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ‘ਤੇ ਕਿੰਨੀ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੇ, ਸਗੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਸ ਮਜ਼ਬੂਤ ਏਅਰ ਡਿਫੈਂਸ ਸਿਸਟਮ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗੇ ਜੋ ਪਲਕ ਝਪਕਦਿਆਂ ਹੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਖ਼ਾਕ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਉਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ‘ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਿੰਦੂਰ’ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਨੇ ਗੁਆਂਢੀ ਮੁਲਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਧੂੜ ਚਟਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਮਨਸੂਬੇ ਫੇਲ੍ਹ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਸ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਵਚ ਵਿੱਚ ਕੀ-ਕੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਏਅਰ ਡਿਫੈਂਸ ਸਿਸਟਮ?
ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਏਅਰ ਡਿਫੈਂਸ ਸਿਸਟਮ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕੀ? ਇਸ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ, ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਡਰੋਨ, ਕਰੂਜ਼ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ, ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਅਤੇ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਸਟਮ ਇੰਟੀਗ੍ਰੇਟਿਡ ਰਡਾਰ ਅਤੇ ਸੈਂਸਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਰਾਹੀਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਰੀਅਲ-ਟਾਈਮ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਦਾ ਮਲਟੀ-ਲੇਅਰਡ ਏਅਰ ਡਿਫੈਂਸ ਨੈੱਟਵਰਕ
ਭਾਰਤ ਦਾ ਏਅਰ ਡਿਫੈਂਸ ਸਿਸਟਮ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪਰਤੀ ਨੈੱਟਵਰਕ ਹੈ। ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੇਂਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕਵਰੇਜ ਦੇਣ ਲਈ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਰਡਾਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਨੈੱਟਵਰਕ ‘ਏਅਰ ਡਿਫੈਂਸ ਗਰਾਊਂਡ ਐਨਵਾਇਰਮੈਂਟ ਸਿਸਟਮ’ ਅਤੇ ‘ਬੇਸ ਏਅਰ ਡਿਫੈਂਸ ਜ਼ੋਨ’ ਰਾਹੀਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਹਿਮ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
S-400 ਟ੍ਰਾਇੰਫ
ਇਹ ਰੂਸ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ 380 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਰੇਂਜ ਵਾਲਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸਿਸਟਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ 40,000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਡੀਲ ਤਹਿਤ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਕੁਐਡਰਨ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ। ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੌਂਸਲ (DAC) ਨੇ ਫੌਜ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਧਾਉਣ ਲਈ 2.38 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ ਫੌਜੀ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ S-400 ਸਿਸਟਮ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਰੂਸ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ਖ਼ਾਸੀਅਤ: ਇਹ 400 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੋਂ ਹੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਟਰੈਕ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ 36 ਟਾਰਗੇਟਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ‘ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਿੰਦੂਰ’ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬੇਹੱਦ ਅਹਿਮ ਰਹੀ ਸੀ।
(ਫੋਟੋ: ਜੇਮਿਨੀ)
ਬਰਾਕ-8
ਇਹ ਭਾਰਤ (DRDO) ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ (IAI) ਵੱਲੋਂ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਉੱਨਤ ਸਿਸਟਮ ਹੈ। ਇਹ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰਾਂ, ਐਂਟੀ-ਸ਼ਿਪ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਅਤੇ ਡਰੋਨਾਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰੇਂਜ 70 ਤੋਂ 100 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ, ਥਲ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਫੌਜ ਤਿੰਨੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਆਕਾਸ਼
ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ (Indigenous) ਸਿਸਟਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਰੇਂਜ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਨੇ 10,900 ਕਰੋੜ ਦੀ ਡੀਲ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਦੀਆਂ 15 ਸਕੁਐਡਰਨ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ 360-ਡਿਗਰੀ ਕਵਰੇਜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਦੀ ਸਟੀਕਤਾ 99 ਫੀਸਦੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਪਾਈਡਰ (SPYDER) ਅਤੇ ਇਗਲਾ-ਐੱਸ (Igla-S)
SPYDER: ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਇਹ ਸਿਸਟਮ ਘੱਟ ਦੂਰੀ (15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਲਈ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Igla-S: ਇਹ ਇੱਕ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ ਚਲਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ (Man-portable) ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਰੇਂਜ 6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਹ ਘੱਟ ਉਚਾਈ ‘ਤੇ ਉੱਡਣ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਵਾਹ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
