ਲੱਦਾਖ ‘ਚ 14,000 ਫੁੱਟ ‘ਤੇ ਉੱਗਣ ਵਾਲੇ ਸੀ-ਬਕਥੌਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਿਉਂ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ?

ਸੀ-ਬਕਥੌਰਨ ਕਿਉਂ ਹੈ ਖ਼ਾਸ?

ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ਤੇ ਲੱਦਾਖ ਦੇ ਸੀ-ਬਕਥੌਰਨ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵਾਇਰਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਪਰਫੂਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਪੀਯੂਸ਼ ਗੋਇਲ ਨੇ X ‘ਤੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਪੋਸਟ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲੱਦਾਖ ਦੇ GI ਟੈਗ ਵਾਲੇ ਸੀ-ਬਕਥੌਰਨ ਨੂੰ ਲੱਦਾਖ ਦਾ ਸੋਨਾ ਦੱਸਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਤਰੀ ਰੰਗ ਦੀ ਇਹ ਛੋਟੀ ਬੇਰੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਹੈ।

ਅਜਿਹਾ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਫਲ ਸਿਰਫ਼ ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲਾਹੌਲ-ਸਪੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿੰਨੌਰ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ, ਸਿੱਕਮ ਅਤੇ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉੱਗਦਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਚੀਨ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੱਦਾਖ ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।

ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 13,000 ਹੈਕਟੇਅਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੀ-ਬਕਥੌਰਨ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ 70 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੱਸਾ ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪੌਦਾ ਰੇਤਲੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 4,000 ਤੋਂ 14,000 ਫੁੱਟ ਦੀ ਉਚਾਈ ‘ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਠੰਢ, ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਬੰਜਰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਿਉਂਦਾ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਖੁਰਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਪਰਫੂਡ ਕਿਉਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

ਸੀ-ਬਕਥੌਰਨ ਦੀ ਖੱਟੀ ਬੇਰੀ ਵਿੱਚ ਵਿਟਾਮਿਨ C ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨਿੰਬੂ ਨਾਲੋਂ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਟਾਮਿਨ E, ਕੈਰੋਟੀਨੋਇਡਜ਼, ਕੁਝ B ਵਿਟਾਮਿਨ ਅਤੇ ਐਂਟੀਆਕਸੀਡੈਂਟ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਅਤੇ ਗੁੱਦੇ ਦੇ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਓਮੇਗਾ-3, 6, 7 ਅਤੇ 9 ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 600 ਟਨ ਬੇਰੀ ਤੋੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਲੱਦਾਖ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਮੁਤਾਬਕ, ਓਮੇਗਾ-7 ਦੀ ਵੱਧ ਮਾਤਰਾ ਹੀ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਬੇਰੀ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਬੜ੍ਹਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜੂਸ, ਚਾਹ, ਜੈਮ, ਦਵਾਈਆਂ, ਸਕਿਨ-ਕੇਅਰ ਅਤੇ ਕਾਸਮੈਟਿਕਸ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

GI ਟੈਗ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ?

ਲੱਦਾਖ ਦੇ ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਵਣਜ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਲੱਦਾਖ ਸੀ-ਬਕਥੌਰਨ ਲਈ ਰਜਿਸਟਰਡ ਪ੍ਰੋਪਰਾਈਟਰ ਵਜੋਂ GI ਟੈਗ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਲੱਦਾਖ ਦਾ ਚੌਥਾ GI ਟੈਗ ਹੈ। GI ਟੈਗ ਨਾਲ ਉਤਪਾਦ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਗ਼ਲਤ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਅਤੇ ਅਸਲੀ ਉਤਪਾਦ ਦੀ ਪਛਾਣ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਕੀਮਤ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੀ ਵਧਦੀ ਹੈ।

ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਪੀਯੂਸ਼ ਗੋਇਲ ਦੀ ਪੋਸਟ

ਕਿੰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਤਪਾਦਨ?

ਸਰਕਾਰੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 600 ਟਨ ਬੇਰੀ ਤੋੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਸ ਦੀ ਖੇਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੈਵਿਕ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਜਾਂ ਰਸਾਇਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਝਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਡੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਬੇਰੀ ਤੋੜਨਾ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ DRDO ਦੀ ਸੰਸਥਾ DIHAR ਨੇ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਹਾਰਵੈਸਟਰ ਮਸ਼ੀਨ ਵੀ ਬਣਾਈ ਹੈ।

ਇਸ ਨੂੰ ਕੌਣ ਖਰੀਦਦਾ ਹੈ?

ਲੱਦਾਖ ਸੀ-ਬਕਥੌਰਨ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ GI ਟੈਗ।

ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ: ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚ ਬੇਰੀ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਗੁੱਦਾ ਵੈਲਿਊ ਐਡੀਸ਼ਨ ਲਈ ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁੱਦੇ, ਬੀਜਾਂ ਅਤੇ ਛਿਲਕਿਆਂ ਵਰਗੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨਿਰਯਾਤ ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

FMCG ਅਤੇ ਹਰਬਲ ਬ੍ਰਾਂਡ: ਸਾਲ 2015 ਵਿੱਚ DRDO ਨੇ ਸੀ-ਬਕਥੌਰਨ ਤੋਂ ਬਣੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਪਤੰਜਲੀ ਨੂੰ ਲਾਇਸੈਂਸ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ DRDO ਅਤੇ ਲੱਦਾਖ ਫੂਡਜ਼ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਲੇਹ ਬੇਰੀ ਜੂਸ ਬ੍ਰਾਂਡ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਚਾਹ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬਾਜ਼ਾਰ: ਸੀ-ਬਕਥੌਰਨ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਚਾਹ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਦੋ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ।

ਕਾਸਮੈਟਿਕ ਅਤੇ ਨਿਊਟਰਾਸਿਊਟੀਕਲ ਉਦਯੋਗ: ਇਸ ਬੇਰੀ ਦੇ ਤੇਲ ਦੀ ਮੰਗ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਦਯੋਗਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਉੱਦਮੀ ਮੁਤਾਬਕ, ਬੇਰੀ ਦਾ ਤੇਲ ਲਗਭਗ 20,000 ਤੋਂ 22,000 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ, ਜਦਕਿ ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਤੇਲ ਲਗਭਗ 28,000 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਤੱਕ ਵਿਕਦਾ ਹੈ।