ਭਾਰਤ ASEAN ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਸਮਿਟ ‘ਚ ਕਿਉਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਹਿੱਸਾ?
ASEAN Summit: PM ਮੋਦੀ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮਨੀਲਾ ਵਿੱਚ, ਅੱਜ ASEAN-ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਈਸਟ ਏਸ਼ੀਆ ਸਮਿਟ ਵਿੱਚ ਹੋਣਗੇ ਸ਼ਾਮਲ; ਜਾਣੋ ਭਾਰਤ ASEAN ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ ਡਾਇਲਾਗ ਪਾਰਟਨਰ
ASEAN ਸਮਿਟ ‘ਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੀ ਹੈ ਭੂਮਿਕਾ?
ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮਨੀਲਾ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਫਰਡੀਨੈਂਡ ਮਾਰਕੋਸ ਜੂਨੀਅਰ ਦੇ ਸੱਦੇ ‘ਤੇ 16 ਤੋਂ 17 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਰਹਿਣਗੇ। 17 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਉਹ 23ਵੇਂ ASEAN-ਭਾਰਤ ਸ਼ਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਅਤੇ 21ਵੇਂ ਈਸਟ ਏਸ਼ੀਆ ਸਮਿਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ASEAN ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ Association of Southeast Asian Nations ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸੰਗਠਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 8 ਅਗਸਤ 1967 ਨੂੰ ਬੈਂਕਾਕ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।
ASEAN ਦਾ ਮਕਸਦ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ, ਸਮਾਜਿਕ ਤਰੱਕੀ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ 11 ਦੇਸ਼ ASEAN ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰੂਨੇਈ ਦਾਰੂਸਲਾਮ, ਕੰਬੋਡੀਆ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਲਾਓਸ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ, ਮਿਆਂਮਾਰ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼, ਸਿੰਗਾਪੁਰ, ਥਾਈਲੈਂਡ, ਤਿਮੋਰ-ਲੇਸਤੇ ਅਤੇ ਵੀਅਤਨਾਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ASEAN ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਕਿਉਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ?
ਭਾਰਤ ASEAN ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੈ?
ASEAN ਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਦਾ ਨਿਯਮ ਸਿੱਧਾ ਹੈ। ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਚਾਰਟਰ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹੀ ਦੇਸ਼ ਇਸ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮਿਲੇ। ਭਾਰਤ ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
ASEAN ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1967 ਵਿੱਚ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼, ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਅਤੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਗੁੱਟ-ਨਿਰਲੇਪ ਨੀਤੀ ‘ਤੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸੀ। ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਸੰਪਰਕ ਸੀਮਤ ਰਿਹਾ। ਹੁਣ ਇਸ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ 11 ਦੇਸ਼ ਹਨ।
ਆਸੀਆਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 8 ਅਗਸਤ 1967 ਨੂੰ ਬੈਂਕਾਕ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।
ਮੈਂਬਰ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਫਿਰ ਡਾਇਲਾਗ ਪਾਰਟਨਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ ਭਾਰਤ?
ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1991 ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਉਦਾਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ‘ਲੁੱਕ ਈਸਟ’ ਨੀਤੀ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਭਾਰਤ ਨੇ 1992 ਵਿੱਚ ASEAN ਦਾ ਸੈਕਟੋਰਲ ਡਾਇਲਾਗ ਪਾਰਟਨਰ ਬਣ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1995 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਡਾਇਲਾਗ ਪਾਰਟਨਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਿਆ। 2002 ਤੋਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਹਰ ਸਾਲ ਸ਼ਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ 2005 ਵਿੱਚ ਈਸਟ ਏਸ਼ੀਆ ਸਮਿਟ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਬਣਿਆ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
2010 ਵਿੱਚ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਸਬੰਧੀ ਮੁਕਤ ਵਪਾਰ ਸਮਝੌਤਾ ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ। 2014 ਵਿੱਚ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ‘ਲੁੱਕ ਈਸਟ’ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ‘ਐਕਟ ਈਸਟ’ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ 2022 ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਰਣਨੀਤਕ ਭਾਈਵਾਲੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਆਸੀਆਨ ਸਮਿਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ PM ਮੋਦੀ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮਨੀਲਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਫੋਟੋ: PTI
ਮੈਂਬਰ, ਡਾਇਲਾਗ ਪਾਰਟਨਰ ਅਤੇ ਆਬਜ਼ਰਵਰ ਵਿੱਚ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਹੈ?
- ਮੈਂਬਰ: ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਉਹ ਦੇਸ਼, ਜੋ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚਾਰਟਰ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
- ਡਾਇਲਾਗ ਪਾਰਟਨਰ: ਬਾਹਰੀ ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਸਮੂਹ, ਜਿਵੇਂ ਭਾਰਤ, ਅਮਰੀਕਾ, ਚੀਨ, ਜਾਪਾਨ, ਰੂਸ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ। ਇਹ ਵਪਾਰ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੰਪਰਕ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ‘ਤੇ ASEAN ਨਾਲ ਨਿਯਮਤ ਗੱਲਬਾਤ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੋਟ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ।
- ਆਬਜ਼ਰਵਰ: ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲਾ ਦਰਜਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀਮਤ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਲਹਾਲ ਪਾਪੂਆ ਨਿਊ ਗਿਨੀ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਮੈਂਬਰ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸ਼ਿਖਰ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਸਿੱਧੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਭਾਈਵਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਸਮਿਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਹੋਰ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਈਸਟ ਏਸ਼ੀਆ ਸਮਿਟ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਬਰਾਬਰੀ ਨਾਲ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਸਾਲ ਦੇ ਏਜੰਡੇ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ?
ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਸ ਵਾਰ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ASEAN ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਅਤੇ ਹਿੰਦ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ‘ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਜ਼ੋਰ ਰਹੇਗਾ। ਮੋਦੀ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮਾਰਕੋਸ ਵੱਲੋਂ ਸੱਦੇ ਗਏ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਗਏ ਰਾਤ ਦੇ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ। ਇਸ ਸਾਲ ਦੇ ASEAN ਸ਼ਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਦਾ ਥੀਮ ‘ਨੇਵੀਗੇਟਿੰਗ ਦ ਫਿਊਚਰ’ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
PM ਮੋਦੀ ਨਾਲ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਫਰਡੀਨੈਂਡ ਮਾਰਕੋਸ ਜੂਨੀਅਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਲੂਈਸ। ਫੋਟੋ: PTI
ਭਾਰਤ ਲਈ ਇਹ ਮੰਚ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ?
ASEAN ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਵਪਾਰਕ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਮੁਕਤ ਵਪਾਰ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵਪਾਰ ਘਾਟਾ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਮਾਨ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਪਹੁੰਚ ਮਿਲਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੱਖਣੀ ਚੀਨ ਸਾਗਰ ਵਰਗੇ ਵਿਵਾਦਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਣਨੀਤਕ ਤਰਜੀਹ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਪਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਸਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਦੇਸ਼ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਨਾਲ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਬੰਧ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਕੂਟਨੀਤਕ ਸਬੰਧ ਨਵੰਬਰ 1949 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ ਸਨ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ 75 ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਮੌਕੇ ਮਾਰਕੋਸ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਦੌਰੇ ‘ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੋਦੀ 2017 ਵਿੱਚ ASEAN-ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਈਸਟ ਏਸ਼ੀਆ ਸਮਿਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਮਨੀਲਾ ਗਏ ਸਨ।
Source: TV9Hindi.com