ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਬੋਰਡ ‘ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਉਚਾਈ ਕਿਉਂ ਲਿਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?

Published: 

20 Nov 2026 14:01 PM IST

Indian Railways: ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠਾਂ ਲਿਖੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਨੰਬਰ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਉਚਾਈ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਆਮ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਤਕਨੀਕੀ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਨੰਬਰ ਬਹੁਤ ਕੰਮ ਦਾ ਹੈ।

ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਬੋਰਡ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਉਚਾਈ ਕਿਉਂ ਲਿਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?

ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਬੋਰਡ 'ਤੇ ਲਿਖੇ ਨੰਬਰ ਦਾ ਕੀ ਹੈ ਮਤਲਬ?

ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਪੀਲੇ ਬੋਰਡ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਲਿਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਲਾਈਨ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਉਚਾਈ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ, ‘ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਉਚਾਈ 216 ਮੀਟਰ’। ਆਮ ਯਾਤਰੀ ਲਈ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਅਸਲ ਵਰਤੋਂ ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਸਰਵੇਖਣ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਉਚਾਈ ਮਾਪਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਜ਼ੀਰੋ ਬਿੰਦੂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਈ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਔਸਤ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਲਗਭਗ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀ ਉਚਾਈ ‘ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ’ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਇਸ ਸਾਂਝੇ ਜ਼ੀਰੋ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਕਿੰਨੀ ਉੱਪਰ ਜਾਂ ਹੇਠਾਂ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ ਉਚਾਈ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨੀ ਆਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮਾਪੀ ਗਈ ਉਚਾਈ ਵਾਲੇ ਪੱਕੇ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੈਂਚਮਾਰਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਅਤੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਸਥਾਈ ਢਾਂਚੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ‘ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਚਾਈ ਦਰਜ ਕਰਕੇ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਰਵੇਅਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਿੰਦੂਆਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਦੀ ਮਾਪ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਣ। ਨਵੀਂ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ, ਸੜਕ ਜਾਂ ਪੁਲ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਸੰਦਰਭ ਬਿੰਦੂਆਂ ਰਾਹੀਂ ਉਚਾਈ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਰੇਲ ਪਟੜੀ ਦੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ

ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਵਿਛਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਪਟੜੀ ਦੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਢਲਾਣ ਦਾ ਸਹੀ ਹਿਸਾਬ ਲਗਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰੇਲਗੱਡੀ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚੜ੍ਹਾਈ ‘ਤੇ ਚਲਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਦੀ ਉਚਾਈ ਅਤੇ ਨੀਵੇਂ ਪੱਧਰ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਉਚਾਈ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਅਸਲ ਵਰਤੋਂ ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਸਰਵੇਖਣ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਦੋ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਉਚਾਈ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਕਿੰਨੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂ ਉਤਰਾਈ ਹੈ। ਇਸੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਇੰਜਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ, ਡੱਬਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪਾਣੀ ਦੀ ਨਿਕਾਸੀ ਅਤੇ ਹੜ੍ਹ ਦੀ ਤਿਆਰੀ

ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਰੇਲ ਪਟੜੀਆਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਨਿਕਾਸੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਉਚਾਈ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉੱਚੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਨੀਵੇਂ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਨਾਲੀਆਂ, ਪੁਲੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਨਿਕਾਸੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਉਚਾਈ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਹੜ੍ਹ ਜਾਂ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਕਿਸੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਉਚਾਈ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ‘ਤੇ ਕਿਹੜਾ ਇਲਾਕਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਉਪਕਰਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ

ਉਚਾਈ ਵਧਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹਵਾ ਦਾ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਘਣਤਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੌਸਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਦਰਜ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮਾਹਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਬਹੁਤ ਉੱਚੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਪਤਲੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇੰਜਣਾਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ‘ਤੇ ਵੀ ਅਸਰ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪਹਾੜੀ ਰੂਟਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਉਚਾਈ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਬੋਰਡ ‘ਤੇ ਲਿਖੀ ਉਚਾਈ

ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਹੈ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ

ਇਹ ਨੰਬਰ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਾਂ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ। ਸ਼ਿਮਲਾ, ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ ਜਾਂ ਊਟੀ ਵਰਗੇ ਪਹਾੜੀ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ‘ਤੇ ਬੋਰਡ ਦੇਖ ਕੇ ਹੀ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਕਿੰਨੀ ਉਚਾਈ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹੋ।

ਬੋਰਡ ‘ਤੇ ਲਿਖੀ ਉਚਾਈ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਕਿਸੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਬਿੰਦੂ, ਜਿਵੇਂ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਜਾਂ ਰੇਲ ਪਟੜੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਫ਼ਰਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਪਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਅਤੇ ਸੰਦਰਭ ਬਿੰਦੂ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਹੀ ਤਕਨੀਕੀ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਰੇਲਵੇ ਜਾਂ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਰਿਕਾਰਡ ਹੀ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Source: TV9Hindi.com
Loading...
Unable to load recommendations.
Follow Us