ਬੋਇੰਗ ਜਾਂ ਏਅਰਬੱਸ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜਹਾਜ਼ ਸਪਲਾਇਰ ਕੌਣ? 210 ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ
Airbus: ਭਾਰਤ 60 ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਅਤੇ 150 ਟ੍ਰੇਨਰ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਖਰੀਦੇਗਾ। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਪਨੀ HAL ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਹੁਣ ਟਾਟਾ ਅਤੇ ਮਹਿੰਦਰਾ ਵਰਗੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਗਰੁੱਪਾਂ ਨੇ ਵੀ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਵਧਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਥਲ ਸੈਨਾ, ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਜਲ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਦੋ ਵੱਡੇ ਫੈਸਲੇ ਲਏ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਫੈਸਲੇ ਤਹਿਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 60 ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਅਤੇ 150 ਟ੍ਰੇਨਰ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਖਰੀਦਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫੈਸਲਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਹਾਜ਼ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਣਾਏ ਜਾਣ, ਇਹ ਵੀ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਾਣ ‘ਤੇ ਖਾਸ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਪਨੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਏਅਰੋਨਾਟਿਕਸ ਲਿਮਟਿਡ (HAL) ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਟਾਟਾ ਅਤੇ ਮਹਿੰਦਰਾ ਵਰਗੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਗਰੁੱਪਾਂ ਨੇ ਵੀ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਟਾਟਾ ਨੇ ਤਾਂ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵੱਲ ਕਦਮ ਵੀ ਵਧਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਦਿਲਚਸਪ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਨਵੇਂ ਸੌਦੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਕਿੰਨਾ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੌਦਾ ਇੱਕ ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਓ, ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਇਸ ਤਾਜ਼ਾ ਫੈਸਲੇ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਹਨ।
ਨਾਗਰਿਕ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ: ਏਅਰਬੱਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਪਕੜ
ਭਾਰਤ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਨਵੇਂ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਏਅਰਲਾਈਨਾਂ ਆਪਣੇ ਬੇੜੇ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਆਯਾਤ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਦੇਸ਼ ਦਾ ਟੀਚਾ ਜਹਾਜ਼ ਖਰੀਦਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਮੁਰੰਮਤ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰਨਾ ਵੀ ਹੈ।
ਏਅਰਬੱਸ ਅਤੇ ਬੋਇੰਗ, ਦੋਵਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਆਰਡਰ ਮਿਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ ਘਰੇਲੂ ਉਡਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਏਅਰਬੱਸ ਅੱਗੇ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਇੰਡੀਗੋ ਹੈ। ਇੰਡੀਗੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਏਅਰਲਾਈਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਬੇੜੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਏਅਰਬੱਸ A320 ਅਤੇ A321 ਜਹਾਜ਼ ਹਨ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦਾ ਜਹਾਜ਼ ਏਅਰਬੱਸ-ਸੀ 295। ਫੋਟੋ: ਪੀਟੀਆਈ
ਏਅਰਬੱਸ ਦੇ ਇਹ ਜਹਾਜ਼ ਛੋਟੀ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੀ ਦੂਰੀ ਦੀਆਂ ਉਡਾਣਾਂ ਲਈ ਉਪਯੋਗੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਏਅਰਬੱਸ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ 80 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬੋਇੰਗ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਘੱਟ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੀਆਂ ਉਡਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਇੰਗ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ। ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਕੋਲ ਬੋਇੰਗ 777 ਅਤੇ 787 ਡ੍ਰੀਮਲਾਈਨਰ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਜਹਾਜ਼ ਹਨ।
ਏਅਰਬੱਸ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਆਰਡਰ ਕਿਉਂ ਮਿਲੇ?
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਏਅਰਬੱਸ ਨੂੰ ਬੜ੍ਹਤ ਮਿਲਣ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹਨ।
- ਪਹਿਲਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਈਂਧਨ ਦੀ ਬੱਚਤ। A-320 ਅਤੇ A-321 ਵਰਗੇ ਜਹਾਜ਼ ਪੁਰਾਣੇ ਮਾਡਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਘੱਟ ਈਂਧਨ ਖਰਚ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਈਂਧਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਏਅਰਲਾਈਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਲਾਗਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
- ਦੂਜਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ। A-321 ਵਰਗੇ ਜਹਾਜ਼ ਇੱਕੋ ਉਡਾਣ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਯਾਤਰੀ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਸੀਟ ਲਾਗਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
- ਤੀਜਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਵਿੱਚ ਸਹੂਲਤ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਏਅਰਲਾਈਨ ਕੋਲ ਇੱਕੋ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਵੱਧ ਜਹਾਜ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪਾਇਲਟ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ, ਸਪੇਅਰ ਪਾਰਟਸ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਆਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇੰਡੀਗੋ ਨੇ 500 ਏਅਰਬੱਸ A-320 ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਆਰਡਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਗਲੋਬਲ ਨਾਗਰਿਕ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਿੰਗਲ ਆਰਡਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰਿਹਾ। ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਵੀ ਏਅਰਬੱਸ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ ਖਰੀਦੇ ਹਨ। ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਦੇ 570 ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ 350 ਜਹਾਜ਼ ਏਅਰਬੱਸ ਦੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦਾ IN327 ਬੋਇੰਗ P-8I ਨੈਪਚਿਊਨ ਜਹਾਜ਼। ਫੋਟੋ: ਪੀਟੀਆਈ
ਬੋਇੰਗ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਘੱਟ ਨਹੀਂ
ਏਅਰਬੱਸ ਦੀ ਬੜ੍ਹਤ ਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਕਿ ਬੋਇੰਗ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ। ਬੋਇੰਗ ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਵਾਲੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੈੱਟਵਰਕ ਵਿੱਚ ਬੋਇੰਗ 777 ਅਤੇ 787 ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਹਾਜ਼ ਅਮਰੀਕਾ, ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੂਰ-ਦਰਾਜ਼ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਤੱਕ ਉਡਾਣ ਭਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ। ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ ਕੋਲ ਬੋਇੰਗ 737 ਜਹਾਜ਼ ਹਨ। ਅਕਾਸਾ ਏਅਰ ਵੀ ਬੋਇੰਗ 737 ਮੈਕਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਏਅਰਲਾਈਨਾਂ ਅਕਸਰ ਏਅਰਬੱਸ ਅਤੇ ਬੋਇੰਗ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਜਹਾਜ਼ ਖਰੀਦਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਪਲਾਈ ਦਾ ਜੋਖਮ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਵੀ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਰੱਖਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦਾ ਸਥਾਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ
ਰੱਖਿਆ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੈਨਿਕ ਜਹਾਜ਼ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਦੇ ਦੌਰ ਤੋਂ ਹੀ ਭਾਰਤ ਨੇ ਰੂਸ ਤੋਂ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼, ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਜਹਾਜ਼ ਅਤੇ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਖਰੀਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਰੂਸੀ ਮੂਲ ਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਗ-21, ਮਿਗ-29, ਸੁਖੋਈ-30 MKI, IL-76 ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਜਹਾਜ਼ ਅਤੇ AN-32 ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਜਹਾਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਵੀ ਮਿਗ-29K ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਥਲ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਮੂਲ ਦੇ ਕਈ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਵੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਸੁਖੋਈ-30 MKI ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੀ ਲੜਾਕੂ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਆਧਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਹਾਜ਼ ਰੂਸ ਦੇ ਸੁਖੋਈ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਏਅਰੋਨਾਟਿਕਸ ਲਿਮਟਿਡ (HAL) ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ, ਰੂਸੀ, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਇਲੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ।
ਰੂਸ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ
ਰੂਸ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੱਖਿਆ ਭਾਈਵਾਲ ਹੈ, ਪਰ ਨਿਰਭਰਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵੀ ਹਨ। ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਇੰਜਣ, ਸਪੇਅਰ ਪਾਰਟਸ, ਤਕਨੀਕੀ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ‘ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਰਭਰਤਾ ਸਪਲਾਈ ਦੇ ਜੋਖਮ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਰੂਸ-ਯੂਕਰੇਨ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਲੋਬਲ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ ਵਧਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਖਰੀਦ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਅਸਰ ਪਿਆ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਰੱਖਿਆ ਸਪਲਾਈ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਫਰਾਂਸ, ਅਮਰੀਕਾ, ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਉਪਕਰਨ ਖਰੀਦ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਰੱਖਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਵਧਦੀ ਭੂਮਿਕਾ
ਭਾਰਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਖਰੀਦ ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵਧੀ ਹੈ। ਰਾਫੇਲ ਜਹਾਜ਼, ਸਕੌਰਪੀਨ ਪਣਡੁੱਬੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹਿਯੋਗ ਇਸ ਸਬੰਧ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫਰਾਂਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸੁਖੋਈ
ਅਮਰੀਕਾ ਵੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਜਹਾਜ਼ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ C-17 ਗਲੋਬਮਾਸਟਰ ਅਤੇ C-130J ਸੁਪਰ ਹਰਕਿਊਲਿਸ ਜਹਾਜ਼ ਅਮਰੀਕੀ ਮੂਲ ਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੇ P-8I ਸਮੁੰਦਰੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਜਹਾਜ਼ ਵੀ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਆਏ ਹਨ। ਇਹ ਜਹਾਜ਼ ਸਮੁੰਦਰੀ ਨਿਗਰਾਨੀ, ਪਣਡੁੱਬੀ ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਹਿੰਮ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੀ ਗਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਉਪਯੋਗੀ ਹਨ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਪਰ ਫਰਾਂਸ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਵੀ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ।
ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ HAL ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਏਅਰੋਨਾਟਿਕਸ ਲਿਮਟਿਡ (HAL) ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਏਅਰੋਸਪੇਸ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਹਾਜ਼ ਨਿਰਮਾਣ ਕੰਪਨੀ ਹੈ। HAL ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸਿਰਫ਼ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੰਪਨੀ ਨਿਰਮਾਣ, ਰੱਖ-ਰਖਾਅ, ਮੁਰੰਮਤ, ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਅਤੇ ਟੈਸਟਿੰਗ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।
HAL ਨੇ ਤੇਜਸ ਹਲਕਾ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚਿਹਰਾ ਹੈ। HAL ਸੁਖੋਈ-30 MKI ਦਾ ਲਾਇਸੈਂਸ ਉਤਪਾਦਨ ਵੀ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਕੰਪਨੀ ਧਰੁਵ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ, ਲਾਈਟ ਕਾਂਬੈਟ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਪ੍ਰਚੰਡ ਅਤੇ ਲਾਈਟ ਯੂਟਿਲਿਟੀ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਵਰਗੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤੇਜਸ ਮਾਰਕ-1A ਦੀ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸਪਲਾਈ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਪੁਰਾਣੇ ਮਿਗ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪੜਾਅਵਾਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਟਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਡਿਲਿਵਰੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
DRDO ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਅਹਿਮ
ਰੱਖਿਆ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਗਠਨ (DRDO) ਨਵੇਂ ਜਹਾਜ਼ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਤੇਜਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ DRDO ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਐਡਵਾਂਸਡ ਮੀਡੀਅਮ ਕਾਂਬੈਟ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ (AMCA) ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਰੱਖਿਆ ਪਰਿਯੋਜਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਨੈਸ਼ਨਲ ਏਅਰੋਸਪੇਸ ਲੈਬੋਰਟਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਏਅਰੋਨਾਟਿਕਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਏਜੰਸੀ ਵੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰ ਹਨ। ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ‘ਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨਾ ਵੀ ਹੈ।
ਰਾਫੇਲ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਗਰਿਕ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜਹਾਜ਼ ਸਪਲਾਇਰ ਏਅਰਬੱਸ ਹੈ। ਘਰੇਲੂ ਉਡਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਪਕੜ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ। ਬੋਇੰਗ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਉਡਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਰੱਖਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਜਹਾਜ਼ ਅਤੇ ਸੈਨਿਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਸਪਲਾਇਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਫਰਾਂਸ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਦਲਾਅ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਹੁਣ ਖਰੀਦਦਾਰ ਤੋਂ ਨਿਰਮਾਤਾ ਬਣਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। HAL, DRDO ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਉਦਯੋਗ ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਇਸ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗੀ ਕਿ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਜਹਾਜ਼ ਸਮੇਂ ਸਿਰ, ਉਚਿਤ ਲਾਗਤ ‘ਤੇ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।
Source:TV9Hindi.com
