ਜਮੁਈ ਕੇਸ ਦੇ 3 ਮੁਲਜ਼ਮ ਜੁਵੇਨਾਈਲ, ਬਿਹਾਰ ‘ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕਿਉਂ ਬਣ ਰਹੇ ਅਪਰਾਧੀ?

ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਜਮੁਈ ‘ਚ ਸੜਕ ਕਿਨਾਰੇ ਨਾਬਾਲਗ ਲੜਕੀ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸਤ ਨਾਲ ਛੇੜਛਾੜ ਤੇ ਬਦਸਲੂਕੀ ਦਾ ਵੀਡੀਓ ਕਾਫੀ ਵਾਇਰਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ‘ਚ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 3 ਨਾਬਾਲਗ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬਿਹਾਰ ‘ਚ ਆਏ ਦਿਨ ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਐਨਸੀਆਰਬੀ ਦਾ ਡਾਟਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੁਵੇਨਾਈਲ ਕ੍ਰਾਈਮ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ‘ਚ ਬਿਹਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਵਾਲ ਇਹ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਖਿਰ ਬਿਹਾਰ ‘ਚ ਬੱਚੇ ਇੰਨੇ ਅਪਰਾਧੀ ਕਿਉਂ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?

ਐਨਸੀਆਰਬੀ ਦੀ ‘ਕ੍ਰਾਈਮ ਇਨ ਇੰਡੀਆ 2024’ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਿਹਾਰ ‘ਚ ਸਾਲ 2024 ‘ਚ ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਪਰਾਧ ਦੇ 5,037 ਕੇਸ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਜੋ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ‘ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਨ। ਇਸੇ ਰਿਪੋਰਟ ‘ਚ ਰਾਜ ‘ਚ ਹਿੰਸਕ ਅਪਰਾਧ ਦੇ 1,07,303 ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਦਕਿ 2023 ‘ਚ ਅਜਿਹੇ 52,165 ਮਾਮਲੇ ਸਨ। ਯਾਨੀ ਇੱਕ ਸਾਲ ‘ਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ‘ਚ ਲਗਭਗ 105% ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ।

ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਪਰਾਧ ਵਧਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹਨ?

ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਪਰਾਧ ਵਧਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਈ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਾਰਨ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ। ‘Juvenile Delinquency and the Problems in Rehabilitation and Social Re-integration in the Light of COVID-19’ ਨਾਮ ਦੇ ਰਿਸਰਚ ਪੇਪਰ ‘ਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬਦਲਦਾ ਮਾਹੌਲ, ਘਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਢਾਂਚਾ ਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਕਮੀ ਇਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਕਾਰਨਾਂ ‘ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਗਰੀਬੀ ਕਾਰਨ ਜਦੋਂ ਮਾਪੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦੇ, ਤਾਂ ਕਈ ਬੱਚੇ ਘਰ ਜਾਂ ਬਾਹਰੋਂ ਪੈਸੇ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਰਿਸਰਚ ‘ਚ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਆਦਤ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਵੱਡੇ ਅਪਰਾਧ ‘ਚ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਬਦਲਦੀ ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਹੌਲ ਦਾ ਅਸਰ ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ‘ਤੇ ਸਾਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ‘ਚ ਬੱਚੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ, ਕੱਪੜਿਆਂ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਲਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ‘ਚ ਜੇ ਮਾਪੇ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦੇਣ ਜਾਂ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨਾ ਦਿਖਾਉਣ, ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਗਲਤ ਰਸਤੇ ‘ਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਰਿਸਰਚ ਮੁਤਾਬਕ ਸਮਾਜ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ‘ਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸਹੀ-ਗਲਤ ਦਾ ਫਰਕ ਸਮਝਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਸ਼ੇ, ਚੋਰੀ, ਲੁੱਟ ਤੇ ਕਤਲ ਵਰਗੇ ਅਪਰਾਧਾਂ ਵੱਲ ਵਧਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ

DW ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਤੱਕ ਆਸਾਨ ਪਹੁੰਚ ਦਾ ਵੀ ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ‘ਤੇ ਗਲਤ ਅਸਰ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਾਹਿਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਤੇ ਹੋਰ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ‘ਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਟੈਂਟ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਸਰਚ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ‘ਚ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਨੇ ਉੱਥੋਂ ਹੀ ਤਰੀਕਾ ਸਿੱਖ ਕੇ ਅਪਰਾਧ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਸਾਈਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ‘ਚ ਵੀ ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ।

ਬੱਚੇ ਫਰਜ਼ੀ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਬਣਾਉਣ ਤੇ ਆਨਲਾਈਨ ਬਲੈਕਮੇਲਿੰਗ ਵਰਗੇ ਅਪਰਾਧਾਂ ‘ਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਪਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਅਕਸਰ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਅਪਰਾਧਿਕ ਗੈਂਗ ਦੇ ਚੁੰਗਲ ‘ਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਛੋਟੇ ਅਪਰਾਧਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਈ ਕਿਸ਼ੋਰ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਤੇ ਕਤਲ ਵਰਗੇ ਗੰਭੀਰ ਅਪਰਾਧਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਅਪਰਾਧੀ ਤਾਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਿਰਤਾਂ ਦਾ ਬਖਾਨ ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਮੰਡਨ ਕਰਦੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਏ ਹਨ।

ਬਾਲ ਸੁਧਾਰ ਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਖ਼ਰਾਬ ਵਿਵਸਥਾ

ਕਾਨੂੰਨ ਤੋੜਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ‘ਚ ਫੜੇ ਗਏ 18 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਭਾਲ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਬਾਲ ਸੁਧਾਰ ਘਰਾਂ ‘ਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਜੁਵੇਨਾਈਲ ਜਸਟਿਸ ਬੋਰਡ (JJB) ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੇਸ ‘ਤੇ ਫੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾ ਦਿੰਦਾ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਘਰਾਂ ‘ਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਅਨਾਥ, ਬੇਸਹਾਰਾ, ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਤੇ ਹਿੰਸਾ ਜਾਂ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਾਬਾਲਗ ਲੜਕੇ-ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਸਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਰਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨਾ, ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ-ਲਿਖਾਉਣਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਊਂਸਲਿੰਗ ਕਰਨਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਮਾਜ ਦੀ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਿਵਸਥਾ ਕਾਰਨ ਇੱਥੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਫ਼ਰਾਰ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਘਰ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਸਮਰੱਥਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਹਨ। ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਮੁਜ਼ੱਫਰਪੁਰ ‘ਚ ਮਈ 2026 ‘ਚ ਨਰੌਲੀ ਬਾਲ ਘਰ ਤੋਂ 10 ਬੱਚੇ ਭੱਜ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਰਭੰਗਾ, ਭਾਗਲਪੁਰ, ਮੋਤੀਹਾਰੀ, ਖਗੜੀਆ, ਸਾਸਾਰਾਮ, ਜਹਾਨਾਬਾਦ ਤੇ ਕਟਿਹਾਰ ਦੇ ਬਾਲ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। Source: TV9Hindi.com