ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਕਿਉਂ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਕਮੀ ਦਾ ਕੀ ਹੈ ਖ਼ਤਰਾ, ਕੀ ਹਨ ਇਸ ਦੇ ਲੱਛਣ?
Hemoglobin Symptoms: ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਦਾ ਪੱਧਰ ਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਡੈਸੀਲੀਟਰ ਵਿੱਚ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ 13.8 ਤੋਂ 17.2 ਗ੍ਰਾਮ / ਡੀਐਲ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ 12.1 ਤੋਂ 15.1 ਗ੍ਰਾਮ / ਡੀਐਲ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ 11 ਤੋਂ 16 ਗ੍ਰਾਮ / ਡੀਐਲ ਹੈ
ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਸਰੀਰ ਦੇ ਲਾਲ ਖੂਨ ਦੇ ਸੈੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਹੈ ਜੋ ਫੇਫੜਿਆਂ ਤੋਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਕਸੀਜਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਦੀ ਘਾਟ ਕਈ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਰੀਰ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਦੀ ਘਾਟ ਅਨੀਮੀਆ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਵਰਗੀਆਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਦੀ ਕਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੀ ਆਕਸੀਜਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਥਕਾਵਟ, ਚੱਕਰ ਆਉਣਾ, ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਰਗੇ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਦਾ ਪੱਧਰ ਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਡੈਸੀਲੀਟਰ ਵਿੱਚ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ 13.8 ਤੋਂ 17.2 ਗ੍ਰਾਮ / ਡੀਐਲ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ 12.1 ਤੋਂ 15.1 ਗ੍ਰਾਮ / ਡੀਐਲ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ 11 ਤੋਂ 16 ਗ੍ਰਾਮ / ਡੀਐਲ ਹੈ। ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਦੀ ਕਮੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਮਾਪ 8 ਤੋਂ 5 ਗ੍ਰਾਮ / ਡੀਐਲ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਘੱਟ ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਦਾ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਏਮਜ਼, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਡਾ. ਨੀਰਜ ਨਿਸ਼ਚਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਦਾ ਪੱਧਰ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਜੇਕਰ ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਦਾ ਪੱਧਰ 8 ਗ੍ਰਾਮ/ਡੀਐਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਚਮੜੀ ਦਾ ਪੀਲਾਪਣ, ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਜੇਕਰ ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਦਾ ਪੱਧਰ 5 ਗ੍ਰਾਮ/ਡੀਐਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜੇਕਰ ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਦਾ ਪੱਧਰ ਇਸ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਿਲ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮੌਤ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ਘੱਟ ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਦੇ ਕਾਰਨ
ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਕਮੀ – ਘੱਟ ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਕਾਰਨ ਆਇਰਨ, ਵਿਟਾਮਿਨ ਬੀ12 ਜਾਂ ਫੋਲੇਟ ਦੀ ਕਮੀ ਹੈ। ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਦੇ ਗਠਨ ਲਈ ਆਇਰਨ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਿਟਾਮਿਨ ਬੀ12 ਅਤੇ ਫੋਲੇਟ ਲਾਲ ਖੂਨ ਦੇ ਸੈੱਲਾਂ ਦੇ ਗਠਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ – ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਕੈਂਸਰ, ਗਠੀਆ ਜਾਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲਾਗ ਵਰਗੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਲਾਲ ਖੂਨ ਦੇ ਸੈੱਲ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਦਾ ਪੱਧਰ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਖੂਨ ਵਗਣਾ – ਸਰਜਰੀ, ਸੱਟ, ਭਾਰੀ ਮਾਹਵਾਰੀ ਖੂਨ ਵਗਣ ਕਾਰਨ ਖੂਨ ਦੀ ਭਾਰੀ ਕਮੀ ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘਟਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਬੋਨ ਮੈਰੋ ਵਿਕਾਰ – ਲਿਊਕੇਮੀਆ ਜਾਂ ਅਪਲਾਸਟਿਕ ਅਨੀਮੀਆ ਵਰਗੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਬੋਨ ਮੈਰੋ ਦੀ ਲਾਲ ਖੂਨ ਦੇ ਸੈੱਲ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਦਾ ਪੱਧਰ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦਵਾਈਆਂ – ਕੁਝ ਦਵਾਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੀਮੋਥੈਰੇਪੀ ਦਵਾਈਆਂ, ਲਾਲ ਖੂਨ ਦੇ ਸੈੱਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਘੱਟ ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ
ਆਇਰਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਖੁਰਾਕ ਲਓ- ਆਪਣੀ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਆਇਰਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਭੋਜਨ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੋ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੱਤੇਦਾਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਮਾਸ, ਫਲ਼ੀਦਾਰ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਨਾਜ।
ਵਿਟਾਮਿਨ ਸੀ- ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਤਰੇ ਅਤੇ ਟਮਾਟਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੈਣ ਨਾਲ ਆਇਰਨ ਦੀ ਸਮਾਈ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨਿਯਮਿਤ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਓ- ਜੇਕਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅਨੀਮੀਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਸਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਓ ਤਾਂ ਜੋ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਅਨੀਮੀਆ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਵਿਟਾਮਿਨਾਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਵਧਾਓ- ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਓ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਵਿਟਾਮਿਨ ਬੀ12 ਅਤੇ ਫੋਲੇਟ ਦੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਮਾਤਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਲਾਲ ਖੂਨ ਦੇ ਸੈੱਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ।
