ਗਿਗ ਇਕਾਨਮੀ ਬਣੀ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਨਵਾਂ ਇੰਜਣ, ਸਰਵੇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿਵੇਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਰਹੀ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ
ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਇਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੋੜ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੇਵਾ-ਅਧਾਰਤ (Service-based) ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬੁਨਿਆਦ ਦੇ ਦਮ 'ਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2026 ਲਈ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਸਲ ਸਕਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦ (GDP) ਵਿਕਾਸ ਦਰ 7.4 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਇਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੋੜ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੇਵਾ-ਅਧਾਰਤ (Service-based) ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬੁਨਿਆਦ ਦੇ ਦਮ ‘ਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2026 ਲਈ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਸਲ ਸਕਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦ (GDP) ਵਿਕਾਸ ਦਰ 7.4 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦੀ ਇਸ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਢਾਂਚਾਗਤ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਵੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਾਲ 2025 ਵਿੱਚ ਮਾਰਨਿੰਗਸਟਾਰ DBRS, S&P ਅਤੇ R&I ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੇਟਿੰਗ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਰੇਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ।
ਬਜ਼ਾਰ ‘ਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਬਦਲਾਅ
ਭਾਰਤ ਦੀ ਇਸ ਵਿਕਾਸ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਰਹੀ ਲੇਬਰ ਫੋਰਸ ਹੈ। 145 ਕਰੋੜ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਲਗਭਗ 2.9 ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ-ਅਧਾਰਤ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਯਾਨੀ ‘ਗਿਗ ਇਕਾਨਮੀ’ (Gig Economy) ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੁੱਲ ਵਰਕਫੋਰਸ ਦਾ ਲਗਭਗ 2 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤ ਅਨੁਸਾਰ ਢਲਣ ਵਾਲਾ ਵਰਕਫੋਰਸ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਲੇਬਰ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੇ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ
ਭਾਰਤ ਦਾ ਕਿਰਤ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬਦਲਾਅ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਹੇ ਹਨ:
ਡਿਜੀਟਲ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ: ਅਸੰਗਠਿਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਹੁਣ ਡਿਜੀਟਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕ ਤੇ AI: ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AI) ਅਧਾਰਤ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸਹੀ ਅਤੇ ਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਸੌਖੇ ਨਿਯਮ: ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਸਰਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਗੈਰ-ਜ਼ਰੂਰੀ ਜਾਂਚ-ਪੜਤਾਲ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਭਰੋਸੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।
ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਫ਼ਾਇਦਾ
ਗਿਗ ਇਕਾਨਮੀ ਦਾ ਵਧਦਾ ਰੁਝਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਨਾਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਲਾਗਤ ਵੀ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਗਿਗ ਇਕਾਨਮੀ ਸੇਵਾ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁੱਲ ਆਰਥਿਕ ਮੁੱਲ (GVA) ਵਿੱਚ 50 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਰਿਟੇਲ, ਈ-ਕਾਮਰਸ, ਫਾਈਨਾਂਸ, ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ, ਲੌਜਿਸਟਿਕਸ ਅਤੇ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਗ ਵਰਕਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੀ ਹੈ। ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦੇਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 29 ਪੁਰਾਣੇ ਕਿਰਤ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਚਾਰ ਨਵੀਆਂ ‘ਲੇਬਰ ਕੋਡ’ (Labour Codes) ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੋਡ 2020’ ਬੇਹੱਦ ਖ਼ਾਸ ਹੈ, ਜੋ ਗਿਗ ਅਤੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵਰਕਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪਛਾਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਲਾਜ, ਦੁਰਘਟਨਾ ਬੀਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।
