ਕੀ ਹੈ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਕਾਲੈਪਸ, ਜਿਸ ਨੇ ਨੇਪਾਲ ‘ਚ ਮਚਾਈ ਭਿਆਨਕ ਤਬਾਹੀ? ਸਮਝੋ ਕਿਵੇਂ ਟੁੱਟਦੇ ਹਨ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਪਹਾੜ
Nepal Flash Flood: ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਆਈ ਭਿਆਨਕ ਹੜ੍ਹ ਨੇ ਭਾਰੀ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ 160 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਫਲੈਸ਼ ਫਲੱਡ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਟੁੱਟਣ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ।
ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਟੁੱਟਣ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਹੜ੍ਹ?
ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਰਸੁਵਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਆਈ ਫਲੈਸ਼ ਫਲੱਡ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾਈ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਲਾਪਤਾ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਦੱਸੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ 160 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਇਸ ਫਲੈਸ਼ ਫਲੱਡ ਦੇ ਆਉਣ ਪਿੱਛੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਟੁੱਟ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗਣਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ ਕਿ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਦਾ ਹੇਠਲਾ ਹਿੱਸਾ ਕਰੀਬ 5,200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੋਂ ਟੁੱਟ ਕੇ ਲਗਭਗ 1,200 ਮੀਟਰ ਹੇਠਾਂ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਡਿੱਗਿਆ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਰਫ਼, ਚੱਟਾਨਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਮਲਬੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੈਲਾਬ ਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੂੰ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਕਾਲੈਪਸ ਆਈਸ-ਰੌਕ ਐਵਲਾਂਚ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਪਾਣੀ, ਮਲਬੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਵਹਾਅ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਰਸੁਵਾ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਫਲੈਸ਼ ਫਲੱਡ ਆ ਗਈ। ਫਿਲਹਾਲ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਰੈਸਕਿਊ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਕਾਲੈਪਸ ਵਿੱਚ ਭੂਚਾਲ ਦਾ ਕਿੰਨਾ ਰੋਲ?
ਬੁੱਧਵਾਰ ਯਾਨੀ 26 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਹੋਈ ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਭੂਚਾਲ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ ਸਰਵੇਖਣ ਏਜੰਸੀ USGS ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਿਸ ਭੂਕੰਪੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਭੂਚਾਲ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ, ਚੱਟਾਨਾਂ ਅਤੇ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਟੁੱਟ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗਣ ਅਤੇ ਮਲਬੇ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਵਹਾਅ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸਿਸਮਿਕ ਐਨਰਜੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। USGS ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੂਚਾਲ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਸੀ; ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਿਸਮਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਕਾਲੈਪਸ ਅਤੇ ਡੈਬ੍ਰਿਸ ਫਲੋ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਸੀ।
ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੋਖਰੇਲ ਨੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੰਕੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਚਾਲ ਨੂੰ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਸੰਭਾਵਿਤ ਟ੍ਰਿਗਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਅਜੇ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਭੂਚਾਲ ਕਾਰਨ ਹੀ ਇਹ ਤਬਾਹੀ ਹੋਈ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਤਸਵੀਰਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਆਈ ਫਲੈਸ਼ ਫਲੱਡ ਬਰਫ਼ ਅਤੇ ਚੱਟਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਿਮਸਖਲਨ ਕਾਰਨ ਆਈ।
ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਕਾਲੈਪਸ?
ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਯਾਨੀ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹੀ ਬਰਫ਼ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਰਤ, ਜੋ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਖਿਸਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਣ, ਬਰਫ਼ ਪਿਘਲਣ, ਮੀਂਹ, ਚੱਟਾਨਾਂ ਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਭੂਕੰਪੀ ਹਲਚਲ ਵਰਗੇ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਦਾ ਕੋਈ ਹਿੱਸਾ ਅਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਅਚਾਨਕ ਟੁੱਟ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਚਾਈ ਤੋਂ ਡਿੱਗਦੇ ਸਮੇਂ ਬਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਚੱਟਾਨ, ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਮਲਬਾ ਵੀ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹੇਠਾਂ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵਾਲਾ ਆਈਸ-ਰੌਕ ਐਵਲਾਂਚ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਕਾਲੈਪਸ ਜਾਂ ਆਈਸ ਐਵਲਾਂਚ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਿੱਸੇ ਨੇ ਚੱਟਾਨਾਂ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸਮੇਟ ਲਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਆਈ ਫਲੈਸ਼ ਫਲੱਡ ਨੇ ਉੱਥੇ ਭਾਰੀ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾਈ। ਬਾਢ਼ ਕਾਰਨ 133 ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਸਮੇਤ 750 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਲਾਪਤਾ ਹਨ।
ਮਾਹਰਾਂ ਨੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਕਾਲੈਪਸ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਫਲੈਸ਼ ਫਲੱਡ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਿਹਾ?
ਸਿੱਕਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਜਿਓਲੋਜੀ ਮਾਹਰ ਵਿਕਰਮ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭਾਗ ਟੁੱਟ ਕੇ ਡਿੱਗਣਾ ਘਟਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਜ੍ਹਾ ਵਜੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਚੱਟਾਨਾਂ ਵੀ ਵਹਾਅ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈਆਂ।
ਉੱਥੇ ਹੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਕੈਲਗਰੀ ਦੇ ਅਰਥ ਸਾਇੰਟਿਸਟ ਡੈਨ ਸ਼ੂਗਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਤਸਵੀਰਾਂ ਤੋਂ ਹਾਦਸੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਬਰਫ਼ ਪਿਘਲਣ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਉੱਥੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਬਰਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਲਗਭਗ 5,200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਦਾ ਹੇਠਲਾ ਹਿੱਸਾ ਟੁੱਟਿਆ ਅਤੇ ਕਰੀਬ 1,200 ਮੀਟਰ ਹੇਠਾਂ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਡਿੱਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸ਼ੂਗਰ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਾਣ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵੀ ਇੱਕ ਸੰਭਾਵਿਤ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਵੀ ਇੱਕ ਵਜ੍ਹਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਇਹ GLOF ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਾਂਚ ਅਜੇ ਜਾਰੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਪਲਬਧ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਕਾਲੈਪਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਆਈਸ-ਰੌਕ ਐਵਲਾਂਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਈ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਕਾਲੈਪਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਲੇਕ ਆਊਟਬਰਸਟ ਫਲੱਡ (GLOF) ਵੀ ਮੰਨ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਣੀ ਝੀਲ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਬੰਨ੍ਹ ਟੁੱਟਣ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਕਾਲੈਪਸ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਨੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਹੈਲਪਲਾਈਨ ਨੰਬਰ
ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਆਈ ਇਸ ਆਫ਼ਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਫੋਨ ਤੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਾਲਾਤ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਹਰ ਸੰਭਵ ਮਨੁੱਖੀ ਮਦਦ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ। ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਨੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਰਾਹਤ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਖੇਪ ਵੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕਾਠਮੰਡੂ ਸਥਿਤ ਭਾਰਤੀ ਦੂਤਾਵਾਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਹੈਲਪਲਾਈਨ ਨੰਬਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤੀ ਦੂਤਾਵਾਸ ਨੇ X ਤੇ ਇੱਕ ਪੋਸਟ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਲੋਕ +977 985 131 6807 ਜਾਂ +977 970 910 7500 ਤੇ ਸੰਪਰਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਦੂਤਾਵਾਸ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਆਈ ਹੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦ ਬਚਾਉਣ ਅਤੇ ਰਾਹਤ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਉਹ ਨੇਪਾਲ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਬੰਧਤ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਨੇਪਾਲ ਨੇ ਵੀ ਹੌਟਲਾਈਨ ਨੰਬਰ ਕੀਤਾ ਜਾਰੀ
ਨੇਪਾਲ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਬੋਰਡ ਨੇ ਵੀ ਮਦਦ ਲਈ ਟੋਲ-ਫ੍ਰੀ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਨੰਬਰ 1234, ਹੌਟਲਾਈਨ 1144 ਅਤੇ ਟੂਰਿਸਟ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਨੰਬਰ 9851289445 ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬੀਜਿੰਗ ਸਥਿਤ ਭਾਰਤੀ ਦੂਤਾਵਾਸ ਨੇ ਵੀ ਹੈਲਪਲਾਈਨ ਨੰਬਰ 0086 185 1428 4905 ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੇ ਵਟਸਐਪ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।