ਹੋਰਮੁਜ਼ ਤੋਂ ਹੁਣ ਬਿਨਾਂ ਟੋਲ ਦਿੱਤੇ ਲੰਘ ਸਕਣਗੇ ਜਹਾਜ਼, ਤੇਲ ਸੰਕਟ ‘ਚ ਈਰਾਨ ਨੇ ਲੱਭਿਆ ਤੋੜ
ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ਵਿੱਚ ਟੋਲ ਵਸੂਲੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਵਿਵਾਦ ਦਰਮਿਆਨ ਈਰਾਨ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਅਤੇ ਅਹਿਮ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਓਮਾਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜਿਓਂ ਗੁਜ਼ਰਨ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਟੋਲ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਪੂਰਨ ਜੰਗਬੰਦੀ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਅਮਲੀ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
(Photo- Getty)
ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ਵਿੱਚ ਟੋਲ ਵਸੂਲੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਵਿਵਾਦ ਦਰਮਿਆਨ ਈਰਾਨ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਅਤੇ ਅਹਿਮ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਓਮਾਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜਿਓਂ ਗੁਜ਼ਰਨ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਟੋਲ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਪੂਰਨ ਜੰਗਬੰਦੀ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਅਮਲੀ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਈਰਾਨ ਨੇ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ ਓਮਾਨ ਦੇ ਸਟੈਂਡ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੁਦਰਤੀ ਰਸਤਿਆਂ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਟੋਲ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਓਮਾਨ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਟੋਲ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਅਵਿਵਸਥਾ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਤੇਹਰਾਨ ਦਾ ਨਵਾਂ ਦਾਅ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੀਤੀ
ਸਮਾਚਾਰ ਏਜੰਸੀ ਰਾਇਟਰਜ਼ ਨੇ ਸੂਤਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤੇਹਰਾਨ ਦੀ ਮੁੱਖ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਆਪਣੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਦੀ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਨੇ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਓਮਾਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜਿਓਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਇਸ ਵੇਲੇ ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਜੰਗਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ‘ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਮੁੜ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸੁਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।
ਈਰਾਨ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ
ਟੋਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲ: ਅਮਰੀਕੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਖਦਸ਼ੇ ਦੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਈਰਾਨ ਨੇ ਪੂਰੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਬਲਾਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਲੰਘਣ ਲਈ ਈਰਾਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਬਦਲੇ ਈਰਾਨ 2 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਜਹਾਜ਼ ਟੋਲ ਵਸੂਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਈਰਾਨ ਇਸ ਟੋਲ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਨਤਾ ਦਿਵਾਉਣ ‘ਤੇ ਅੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਸ ਦੇ ਰੁਖ ਵਿੱਚ ਨਰਮੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ।
ਭੂਗੋਲਿਕ ਚਾਲ: ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ਦੀ ਕੁੱਲ ਚੌੜਾਈ ਲਗਭਗ 34 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਾ ਈਰਾਨ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਓਮਾਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਹਿੱਸਾ ਕਾਫ਼ੀ ਉੱਥਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਵੀ ਘੱਟ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ (Super Tankers) ਲਈ ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਈਰਾਨ ਇਸ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਜਾਣੂ ਹੈ, ਇਸੇ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਰਣਨੀਤਕ ਦਾਅ ਖੇਡਿਆ ਹੈ।
ਹੋਰਮੁਜ਼ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਕਿਉਂ ਹੈ ਜੀਵਨ ਰੇਖਾ?
ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਤੋਂ ਓਮਾਨ ਦੀ ਖਾੜੀ ਤੱਕ ਜਾਣ ਲਈ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਇਕਲੌਤਾ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਕੁੱਲ ਤੇਲ ਸਪਲਾਈ ਦਾ ਲਗਭਗ 20 ਫੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਇਸੇ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਇਰਾਕ, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ, ਕੁਵੈਤ, ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ (UAE) ਅਤੇ ਕਤਰ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਇਹ ਰਸਤਾ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਹੈ। ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵੀ ਇਸੇ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਈਰਾਨ ਨੇ ਇਸ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹਲਚਲ ਮਚ ਗਈ ਸੀ। ਈਰਾਨ ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ 4 ਟਾਪੂਆਂ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਪੂਰੇ ਰੂਟ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਸ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਰਾਹਤ ਮਿਲਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਜਤਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।