Shaheedi Diwas: ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਿਤਾਂ ਲਈ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਖਿਲਾਫ ਡਟ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ; ਅਜਿਹੀ ਹੈ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ
Sri Guru Teg Bahadur ji Maharaj: ਸੀਸਗੰਜ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਜਿਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1664 ਤੋਂ 1675 ਤੱਕ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਅ, ਡੂੰਘੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸਮਝ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਾ ਝੁੱਕਣ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਮੰਗਲਵਾਰ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ 350ਵੇਂ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ। ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਵਸ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ 700 ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਜਨਾਂ-ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।
ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1621 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਛੇਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਉਹ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਤਪੱਸਵੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਾਰਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਤਿਆਗ ਮਲ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਧਾਰਮਿਕ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਜੰਗੀ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਾਧਾਰਨ ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਲਈ “ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ” ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਕੀਰਤਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਸਾਇਆ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ
ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸੇ ‘ਤੇ ਮੁਗਲਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਮੁਗਲ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ, ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈਆਂ ਨੂੰ ਸਤਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਬਹੁਤ ਚਰਮ ਤੇ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਸੁਲਤਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ 49 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ ਸੁਲਤਾਨ ਬਣਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਗੇ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਸਬੇ ਕੀਰਤਪੁਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਿੰਡ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਰੱਖਿਆ। ਇਹ ਕਸਬਾ ਹੁਣ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 1664 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੌਰੇ ‘ਤੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਨੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਲੈ ਆਏ।
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ, ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਦਰਬਾਰੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ‘ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਕਰਕੇ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ਪੂਰਬ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਪਟਨਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ
ਮੁਗਲ ਕੈਦ ਤੋਂ ਬਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀ ਪਿਛਲੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਮਥੁਰਾ ਅਤੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ (ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ) ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਟਨਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਏ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਗੋਬਿੰਦ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਗਏ।
ਇਹ ਮਈ 1675 ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ, ਇਫਤੇਖਾਰ ਖਾਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣਗੇ।
“ਬਹਾਦਰ” ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਸੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ
ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿੱਚ “ਬਹਾਦਰ” ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਡਰਦਾ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਰਾਜਾ ਕਹਿਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੁਗਲ ਸੁਲਤਾਨ ਨਕਲੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਅਪਣਾ ਲੈਣ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਰਵੱਈਏ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਏ, ਉਨ੍ਹਾਂਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਐਲਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਰੋਪੜ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂਨੂੰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਨੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰੀ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਤਸੀਹਿਆਂ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹੇ।
ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਈ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੀਖ
ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਕਈ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੇ। ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨੀਕਾਰ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ, “ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ: ਸੇਨੀਅਰ ਆਫ ਹਿੰਦੂਜ ਐਂਡ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ” ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, “ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ।
ਉੱਥੇ, ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਜਨੇਊ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਤਿਲਕ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਕਿਉਂ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਰਕ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ, ਪਰ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਜਾਂ ਮੌਤ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ।
ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤਿੰਨ ਸਾਥੀਆਂ ਦਾ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਕਤਲ
ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਝੁਕਾਉਣ ਲਈ ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਵਰਤੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤਿੰਨ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਨੂੰ ਆਰੇ ਨਾਲ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਉਬਲਦੇ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਨੂੰ ਕਪਾਹ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟ ਕੇ ਇੱਕ ਦਰੱਖਤ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਅੱਗ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਫਿਰ 24 ਨਵੰਬਰ, 1675 ਨੂੰ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਜਾਣੀ ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਵਿਖੇ ਵੱਡੀ ਭੀੜ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਗਈ। ਕਾਜ਼ੀ ਨੇ ਫਤਵਾ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਫਿਰ ਜੱਲਾਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਨੰਗੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਰ ਧੜ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਤਿਆਚਾਰ ਅੱਗੇ ਸਿਰ ਨਾ ਝੁਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸੀਸਗੰਜ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ‘ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਜਿੱਥੇ ਦਿੱਤੀ ਸ਼ਹਾਦਤ, ਉੱਥੇ ਬਣਿਆ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ੀਸ਼ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ
ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ‘ਤੇ ਸੀਸਗੰਜ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ । ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੇ 1664 ਤੋਂ 1675 ਤੱਕ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਅ, ਡੂੰਘੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸਮਝ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਅੱਗੇ ਨਾ ਝੁਕਣ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੂੰ ਹਿੰਦ ਦੀ ਚਾਦਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਿਤਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਸੀ।
