National Mango Day: ਅੰਬ ਦਾ ਨਾਮ ਚੌਸਾ ਤੇ ਲੰਗੜਾ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆ? ਜਾਣੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਲ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲਾਂ
National Mango Day: ਹਰ ਸਾਲ 22 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮੈਂਗੋ ਡੇ (National Mango Day) ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਮੇਤ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਿੱਠੇ ਅਤੇ ਰਸਦਾਰ ਫਲ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਬ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੰਗੜਾ ਅਤੇ ਚੌਸਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਬਾ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕੁਝ ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲਾਂ।
ਲੰਗੜਾ ਅਤੇ ਚੌਸਾ ਦੀ 'ਕਹਾਣੀ'
ਅੰਬ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦਾ ਉਹ ਮਨਪਸੰਦ ਫਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਕਈ ਲੋਕ ਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਬੇਸਬਰੀ ਨਾਲ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੱਚੇ ਅੰਬ ਦੀ ਚਟਨੀ, ਮੈਂਗੋ ਸ਼ੇਕ ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਸ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਖਾਣਾ—ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅੰਬ ਦਾ ਸੁਆਦ ਲਾਜਵਾਬ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਗਭਗ 5,000 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਬ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਸ਼ਹਰੀ, ਚੌਸਾ ਅਤੇ ਲੰਗੜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਹਰ ਸਾਲ 22 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮੈਂਗੋ ਡੇ (National Mango Day) ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਮੈਂਗੋ ਡੇ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਮਕਸਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੰਬ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਤਾ, ਸੁਆਦ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਗੁਣਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2005 ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮੈਂਗੋ ਬੋਰਡ (National Mango Board) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਅੰਬ ਦੀ ਖਪਤ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ।
ਬੱਚੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਵੱਡੇ, ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਹਰ ਕੋਈ ਅੰਬ ਦਾ ਦਿਵਾਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਅੰਬ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਿਸਮਾਂ ਚੌਸਾ ਅਤੇ ਲੰਗੜਾ ਦੇ ਇਹ ਨਾਮ ਕਿਵੇਂ ਪਏ? ਆਓ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅੰਬ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੁਝ ਦਿਲਚਸਪ ਤੱਥਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ।
ਅੰਬ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਿੱਥੋਂ ਹੋਈ?
ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਬ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ (South Asia) ਤੋਂ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਗਭਗ 5,000 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਕੁੱਲ ਅੰਬ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਕਰੀਬ 50 ਫ਼ੀਸਦੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖੇਤੀ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਅੰਬਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮੰਗਾ ਅਤੇ ਆਮਕੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ, 1498 ਵਿੱਚ, ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੰਗਾ ਕਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਇਸਨੂੰ ਅੰਬ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਦੇ ਸੁਆਦੀ ਸੁਆਦ ਕਾਰਨ ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਧਦੀ ਗਈ।
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਗਲ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਅੰਬਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਤੋਤਾ ਪਰੀ, ਰਾਤੌਲ ਅਤੇ ਕੇਸਰ ਅੰਬਾਂ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਉਗਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਸਾਲ 1700 ਤੱਕ, ਅੰਬਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। 1740 ਤੱਕ, ਇਹ ਫਲ ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਸੰਦੀਦਾ ਫਲ ਬਣ ਗਿਆ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ਕਿਉਂ ਹੈ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਲ ?
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫਲ ਪ੍ਰੇਮੀ ਅੰਬ ਖਾਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਲ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੀ ਖੇਤੀ ਹੈ। ਇਕੱਲੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ 50 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਅੰਬ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਰਾਜ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਦੁਸਹਿਰੀ, ਬਿਹਾਰ ਤੋਂ ਜ਼ਰਦਾਲੂ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਤੋਂ ਅਲਫੋਂਸੋ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਹਿਮਸਾਗਰ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬੰਗਣਪੱਲੀ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਤੋਂ ਕੇਸਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਕੇਰਲਾ ਦਾ ਕੰਨੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੇਸੀ ਅੰਬ ਵਿਰਾਸਤੀ ਖੇਤਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅੰਬਾਂ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ 200 ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ।
ਲੰਗੜਾ ਅਤੇ ਚੌਸਾ ਨਾਮ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ?
ਲੰਗੜਾ ਅੰਬ ਦੀ ਕਹਾਣੀ: ਲੰਗੜਾ ਅੰਬ ਦਾ ਸੁਆਦ ਥੋੜ੍ਹਾ ਖੱਟਾ ਅਤੇ ਮਿੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਕਿਸਾਨ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਉਗਾਇਆ ਸੀ ਉਹ ਅਪਾਹਜ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਅੰਬ ਉਗਾਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ, ਲੋਕ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਅੰਬ ਦੀ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਉਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕਿਸਾਨ ਅਪਾਹਜ ਸੀ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਲੰਗੜਾ ਅੰਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਚੌਸਾ ਦਾ ਨਾਮ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆ: ਅੰਬ ਦੀ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 1539 ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਨੇ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਚੌਸਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਜਿੱਤ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਇੱਥੇ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਅੰਬ ਵੀ ਚੱਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਇੱਥੇ ਖਾਧੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਅੰਬ ਦੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਨਾਮ ਚੌਸਾ ਸੀ।