ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ 6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਡੂੰਘਾ ਟੋਆ ਕਿਉਂ ਪੁੱਟ ਰਹੀ ਹੈ? ਜਾਣੋ ਕਿਉਂ ਕੋਇਨਾ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਮਿਸ਼ਨ ਲਈ
ਬੋਰਹੋਲ ਜਿਓਫਿਜ਼ਿਕਸ ਰਿਸਰਚ ਲੈਬਾਰਟਰੀ (BGRL) ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਕੋਇਨਾ ਵਿੱਚ 6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਡੂੰਘਾ ਟੋਆ ਪੁੱਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਡੂੰਘੀ ਡ੍ਰਿਲਿੰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਸ ਕੰਮ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਧਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਹੈ।
![ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ 6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਡੂੰਘਾ ਟੋਆ ਕਿਉਂ ਪੁੱਟ ਰਹੀ ਹੈ? ਜਾਣੋ ਕਿਉਂ ਕੋਇਨਾ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਮਿਸ਼ਨ ਲਈ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ 6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਡੂੰਘਾ ਟੋਆ ਕਿਉਂ ਪੁੱਟ ਰਹੀ ਹੈ? ਜਾਣੋ ਕਿਉਂ ਕੋਇਨਾ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਮਿਸ਼ਨ ਲਈ](https://images.tv9punjabi.com/wp-content/uploads/2024/07/scientific-deep-drilling.jpg?w=1280)
ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸੁਨਾਮੀ ਹੋਵੇ, ਤੂਫਾਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਫਟਣਾ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੱਜ ਦੀਆਂ ਆਧੁਨਿਕ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨਾਲ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਭੂਚਾਲ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਤਬਾਹੀ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਕਿ ਇਹ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਆਵੇਗਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਲੱਭਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਹੁਣ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ 6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਡੂੰਘਾ ਟੋਆ ਪੁੱਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਡੂੰਘੀ ਡ੍ਰਿਲਿੰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਇਹ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਧਰਤੀ ਬਾਰੇ ਕਿਹੜੀ ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੇਗੀ।
ਕਰਾਡ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬੋਰਹੋਲ ਜਿਓਫਿਜ਼ਿਕਸ ਰਿਸਰਚ ਲੈਬਾਰਟਰੀ (ਬੀਜੀਆਰਐਲ) ਰਾਜ ਦੇ ਕੋਇਨਾ-ਵਾਰਨਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਡੂੰਘੀ-ਡ੍ਰਿਲਿੰਗ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਹ ਭੂਮੀ ਵਿਗਿਆਨ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਕੀ ਹੈ ਵਿਗਿਆਨਕ ਡੂੰਘੀ ਡ੍ਰਿਲਿੰਗ ?
ਵਿਗਿਆਨਕ ਡੂੰਘੀ ਡ੍ਰਿਲਿੰਗ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪਰਤ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਲਈ ਰਣਨੀਤਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਬੋਰਹੋਲ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਕਰਨਾ। ਭੂਚਾਲਾਂ ਦਾ ਸਤਹੀ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਅਧਿਐਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਸਿਰਫ਼ ਭੂਚਾਲਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਡ੍ਰਿਲਿੰਗ ਧਰਤੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਚੱਟਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਊਰਜਾ ਸਰੋਤਾਂ, ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਪੈਟਰਨਾਂ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਬਾਰੇ ਸਾਡੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਕਿਸੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਭੂਚਾਲ ਵਿਵਹਾਰ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਕੋਇਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਕਿਉਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ?
ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਤੱਟ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਕੋਇਨਾ ਫੀਲਡ ਰਿਜ਼ਰਵਾਇਰ ਟ੍ਰਿਗਰਡ ਸਿਸਮਿਸਿਟੀ (RTS) ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ। ਆਰਟੀਐਸ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਉਹ ਵਾਈਬ੍ਰੇਸ਼ਨਾਂ ਹਨ ਜੋ ਭੰਡਾਰ ਦੇ ਭਾਰ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਖੇਤਰ (M 6.3) ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭੰਡਾਰ-ਚਾਲਿਤ ਭੂਚਾਲ ਦਸੰਬਰ 1967 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। 1962 ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਸਾਗਰ ਝੀਲ ਜਾਂ ਕੋਇਨਾ ਡੈਮ ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਭੁਚਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਆਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਭੂਚਾਲ ਲਗਭਗ 7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ‘ਤੇ ਮਾਪੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੋਂ 50 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੂਚਾਲ ਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ “ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਕੋਇਨਾ ਇੰਟਰਾ-ਪਲੇਟ ਸਿਸਮਿਕ ਜ਼ੋਨ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਡੀਪ-ਡ੍ਰਿਲਿੰਗ” ਨਾਮ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ਕਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਮਿਸ਼ਨ ?
ਕੋਇਨਾ ਵਿੱਚ 2014 ਤੋਂ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਖੋਦਣ ਦਾ ਕੰਮ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਖੁਦਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਜਾਂਚਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ, ‘ਬੋਰਹੋਲ ਜੀਓਫਿਜ਼ਿਕਸ ਰਿਸਰਚ ਲੈਬਾਰਟਰੀ’ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਕਰਾਡ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਡੂੰਘੀ-ਡ੍ਰਿਲਿੰਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਖੋਜ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਚਾਲਨ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ।
ਧਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਡੂੰਘੀ-ਡ੍ਰਿਲਿੰਗ ਦਾ ਕੰਮ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 15-20 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਇਹ ਡੈਕਨ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਅਤੇ ਪੁੰਜ ਵਿਲੁਪਤ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਭੂ-ਥਰਮਲ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦੀ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਲਾਗਤ ਲਗਭਗ 400 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਹੋਵੇਗੀ।
ਰੂਸ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਚੀਨ ਨੇ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਖੁਦਾਈ
ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਸਿਖਰ ‘ਤੇ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਗਰਮ, ਹਨੇਰਾ, ਉੱਚ ਦਬਾਅ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਖੁਦਾਈ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਕੋਇਨਾ ਪਾਇਲਟ ਬੋਰਹੋਲ ਲਗਭਗ 0.45 ਮੀਟਰ ਚੌੜਾ (ਸਤਹ ‘ਤੇ) ਅਤੇ ਲਗਭਗ 3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਹੈ। ਇਹ ਡੂੰਘਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੰਮ ਚਿੱਕੜ ਰੋਟਰੀ ਡਰਿਲਿੰਗ ਅਤੇ ਪਰਕਸ਼ਨ ਡਰਿਲਿੰਗ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਏਅਰ ਹੈਮਰਿੰਗ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਅਮਰੀਕਾ, ਰੂਸ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਵਰਗੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਮਿਸ਼ਨ ਚਲਾਏ ਹਨ। ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਲ 2023 ਵਿੱਚ, ਚੀਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ-ਡਰਿਲਿੰਗ ਮਿਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਚੀਨ ਆਪਣੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਰਾਜ ਸਿੰਕੀਯਾਂਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਤਕਲਾਮਾਕਾਨ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 11 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਡੂੰਘਾ ਟੋਆ ਪੁੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਚੀਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸਮਾਚਾਰ ਏਜੰਸੀ ਸਿਨਹੂਆ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਡੂੰਘਾ ਟੋਆ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਕ੍ਰੀਟੇਸੀਅਸ ਕਾਲ ਦੇ ਤਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇਗਾ। ਕ੍ਰੀਟੇਸੀਅਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਵਧੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ 145 ਅਤੇ 66 ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਕੀਮ 457 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।