ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ISRO ਦਾ 100ਵਾਂ ਮਿਸ਼ਨ, ਜਾਣੋ ਇਸ ਦੇ 5 ਸਫਲ ਤੇ ਅਸਫਲ ਅਭਿਆਨ
ISRO 5 successful and unsuccessful mission: ਇਸਰੋ ਦਾ 100ਵਾਂ ਰਾਕੇਟ ਮਿਸ਼ਨ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਨੂੰ Orbiter ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਸਰੋ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਆਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਵੱਡੇ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸਰੋ ਦੇ ਪੰਜ ਸਫਲ ਅਤੇ ਪੰਜ ਅਸਫਲ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣੋ।
ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਸੰਗਠਨ (ਇਸਰੋ) ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਈ ਵਾਰ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਇਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸਰੋ ਦਾ 100ਵਾਂ ਰਾਕੇਟ ਮਿਸ਼ਨ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਤਕਨੀਕੀ ਖਰਾਬੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਰੋ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ‘ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਨੂੰ ਔਰਬਿਟ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ ਕਿਉਂਕਿ ਥਰਸਟਰ ਨੂੰ ਫਾਇਰ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਆਕਸੀਡਾਈਜ਼ਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਵਾਲਵ ਨਹੀਂ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਸਰੋ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਵੱਡੇ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਇਸਰੋ ਦੇ ਪੰਜ ਸਫਲ ਅਤੇ ਪੰਜ ਅਸਫਲ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਬਾਰੇ।
ਇਸਰੋ ਦੇ ਸਫਲ ਮਿਸ਼ਨ
1- 1975 ਵਿੱਚ ਆਰੀਆਭੱਟ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ
ਇਸਰੋ ਨੇ ਮਹਾਨ ਭਾਰਤੀ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਆਰੀਆਭੱਟ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ, ਆਰੀਆਭੱਟ ਨਾਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨਿੰਗ ਅਤੇ ਅਸੈਂਬਲੀ ਤੱਕ, ਕੰਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 360 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਜ਼ਨ ਵਾਲਾ ਇਹ ਉਪਗ੍ਰਹਿ 19 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1975 ਨੂੰ ਰੂਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਵੋਲਗੋਗ੍ਰਾਡ ਲਾਂਚ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੋਵੀਅਤ ਕੋਸਮੋਸ-3ਐਮ ਰਾਕੇਟ ਦੁਆਰਾ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਇਸਰੋ ਦੇ ਸਫਲ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਹੋਇਆ।
2- ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (INSAT)
ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਸਿਸਟਮ (INSAT) ਅੱਜ ਏਸ਼ੀਆ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਖੇਤਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਘਰੇਲੂ ਸੰਚਾਰ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਸਿਸਟਮ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1983 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਟੀਵੀ ਪ੍ਰਸਾਰਣ, ਸਮਾਜਿਕ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ, ਮੌਸਮ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ, ਆਫ਼ਤ ਚੇਤਾਵਨੀ, ਖੋਜ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3- ਚੰਦ ‘ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਦਮ
ਇਸਰੋ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ‘ਤੇ ਲਿਜਾਣ ਲਈ 22 ਅਕਤੂਬਰ 2008 ਨੂੰ ਚੰਦਰਯਾਨ-1 ਮਿਸ਼ਨ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ। ਚੰਦਰਯਾਨ-1 8 ਨਵੰਬਰ 2008 ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਪੰਧ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਚੰਦਰਯਾਨ-1 ਨੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ 100 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ‘ਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਰਸਾਇਣਕ, ਖਣਿਜ ਤੇ ਫੋਟੋ-ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੈਪਿੰਗ ਕੀਤੀ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
4- ਜਦੋਂ ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਭਾਰਤ
ਇਸਰੋ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ‘ਤੇ ਲਿਜਾਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਮਿਸ਼ਨ ਯਾਨੀ ਕਿ MOM ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਤਰ-ਗ੍ਰਹਿ ਮਿਸ਼ਨ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, 5 ਨਵੰਬਰ 2013 ਨੂੰ, ਮੰਗਲਯਾਨ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀਕੋਟਾ ਤੋਂ PSLV-C25 ਰਾਕੇਟ ਨਾਲ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਸਰੋ ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਪੰਧ ਵਿੱਚ ਪੁਲਾੜ ਯਾਨ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਚੌਥੀ ਪੁਲਾੜ ਏਜੰਸੀ ਬਣ ਗਈ। ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਮਿਆਦ ਸਿਰਫ਼ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਸੀ ਪਰ MOM ਪੰਧ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
5- ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ ‘ਤੇ ਸਾਫਟ ਲੈਂਡਿੰਗ
23 ਅਗਸਤ, 2023 ਨੂੰ ਇਸਰੋ ਨੇ ਚੰਦਰਮਾ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਿਆ। ਚੰਦਰਯਾਨ-3 ਦੇ ਵਿਕਰਮ ਲੈਂਡਰ ਨੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ ‘ਤੇ ਸਾਫਟ ਲੈਂਡਿੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਭਾਰਤ ਚੰਦਰਯਾਨ ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ ‘ਤੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਉਤਾਰਨ ਵਾਲਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਮਰੀਕਾ, ਰੂਸ ਅਤੇ ਚੀਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤ ਚੰਦਰਮਾ ‘ਤੇ ਰੋਵਰ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਉਤਾਰਨ ਵਾਲਾ ਚੌਥਾ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ।
ਇਸਰੋ ਦੇ ਅਸਫਲ ਮਿਸ਼ਨ
1- ਰੋਹਿਣੀ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪੇਲੋਡ
10 ਅਗਸਤ, 1979 ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਰੋਹਿਣੀ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪੇਲੋਡ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸਰੋ ਦੇ ਅਸਫਲ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਸਰੋ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਸ 35 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ Orbiter ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕੇ। SLV3 ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਰੋਹਿਣੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਪੇਲੋਡ ਨੂੰ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ SLV-3 ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਉਡਾਣ ਸੀ। ਇਸ ਅਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡਾ. ਏਪੀਜੇ ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਅਸਫਲ ਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਟੀਮ ਲੀਡਰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸਫਲ ਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
2- ਚੰਦਰਯਾਨ-2 ਨਾਲ ਟੁੱਟਿਆ ਸੰਪਰਕ
ਚੰਦਰਯਾਨ-3 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਿਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜੋ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਫਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਚੰਦਰਯਾਨ-1 ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਟੁੱਟਣ ਤੋਂ 10 ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਇਸਰੋ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀਕੋਟਾ ਤੋਂ ਚੰਦਰਯਾਨ-2 ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਇਸਰੋ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਚੰਦਰਯਾਨ-2 ਦੇ ਲੈਂਡਰ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ ‘ਤੇ ਉਤਰਨਾ ਪਿਆ ਸੀ। 7 ਸਤੰਬਰ 2019 ਨੂੰ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਲੈਂਡਰ ਵਿਕਰਮ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਰੂਮ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਮਿਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਫਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ, ਭਾਰਤ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ ‘ਤੇ ਲੈਂਡਰ ਉਤਾਰਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ।
3- ASLV-D1 ਮਿਸ਼ਨ ਵੀ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ
ਇਸਰੋ ਦਾ ਔਗਮੈਂਟੇਡ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਲਾਂਚ ਵਹੀਕਲ (ASLV) D1 ਮਿਸ਼ਨ ਵੀ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। ਇਹ 24 ਮਾਰਚ 1987 ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਯੰਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ SROA-1 ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਕਾਸ ਉਡਾਣ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
4- PSLV-C39 ਦੀ ਅਸਫਲ ਉਡਾਣ
PSLV-C39 ਦੀ ਉਡਾਣ ਵੀ ਅਸਫਲ ਰਹੀ। ਇਹ 41ਵੀਂ ਉਡਾਣ 31 ਅਗਸਤ 2017 ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸਤੀਸ਼ ਧਵਨ ਪੁਲਾੜ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਹੀਟ ਸ਼ੀਲਡ ਸੈਪਰੇਸ਼ਨ ਯੋਜਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਮਿਸ਼ਨ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ।
5- GSLV-F2 ਮਿਸ਼ਨ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ
GSLV-F2 ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀਕੋਟਾ ਦੇ ਸਤੀਸ਼ ਧਵਨ ਸਪੇਸ ਸੈਂਟਰ ਤੋਂ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਲਾਂਚ ਵਹੀਕਲ ਆਪਣਾ ਮਿਸ਼ਨ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ ਜਿਸ ਕਾਰਨ INSAT 4C ਮਿਸ਼ਨ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, GSLV-D-3 ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜੀਓਸਿੰਕ੍ਰੋਨਸ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਲਾਂਚ ਵਹੀਕਲ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਵਿਕਾਸ ਉਡਾਣ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ, GSLV ਨੇ 2220 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਜ਼ਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸੰਚਾਰ ਉਪਗ੍ਰਹਿ GSAT-4 ਲਾਂਚ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਮਿਸ਼ਨ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
