4 ਜਹਾਜ਼, 6 ਅਫਸਰ, 19 ਜਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ?

ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

Indian Air Force Day 2026: ਛੋਟੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਿੱਖਦੇ ਹੋਏ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ। ਲਗਾਤਾਰ ਸਿੱਖਣਾ। ਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਅਫਸਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ। ਇੱਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਕਈ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਪੰਖ ਫੈਲਾ ਲੈਣਾ। ਇਹੀ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੀ ਖਾਸ ਪਛਾਣ ਹੈ। ਅੱਜ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦਾ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਡੰਕਾ ਵੱਜਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਟਾਪ ਫਾਈਵ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਆਓ, ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਸਥਾਪਨਾ ਦਿਵਸ ਯਾਨੀ 8 ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ 4 ਜਹਾਜ਼ਾਂ, 6 ਅਫਸਰਾਂ ਅਤੇ 19 ਜਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਅੱਜ ਕਿੱਥੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ? ਇਸ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਰਾਇਲ ਸ਼ਬਦ ਕਦੋਂ ਹਟਾਇਆ ਗਿਆ?

ਸਾਲ 1932 ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ ਨੀਂਹ

ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 8 ਅਕਤੂਬਰ 1932 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਇੰਡੀਅਨ ਏਅਰ ਫੋਰਸ (Indian Air Force) ਸੀ। ਇਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਇਲ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਯੂਨਿਟ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਵਰਦੀ, ਬੈਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰਿਹਾ।

ਪਹਿਲਾ ਸਕੁਆਡਰਨ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1933 ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਆਪਰੇਸ਼ਨਲ ਯੂਨਿਟ ਨੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਦਾ ਫਰਕ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਤਾਰੀਖ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਪਹਿਲੇ ਸਕੁਆਡਰਨ ਦੇ ਗਠਨ ਦੀ।

1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1933 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਇਕਾਈ ਨੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

ਚਾਰ ਜਹਾਜ਼, ਛੇ ਅਫਸਰ ਅਤੇ 19 ਹਵਾਈ ਜਵਾਨ

1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1933 ਨੂੰ ਨੰਬਰ 1 ਸਕੁਆਡਰਨ ਦਾ ਗਠਨ ਹੋਇਆ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਲ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵੈਸਟਲੈਂਡ ਵੈਪਿਟੀ (Westland Wapiti) ਜਹਾਜ਼ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਛੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਫਸਰ ਅਤੇ 19 ਹਵਾਈ ਜਵਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪਾਇਲਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪੰਜ ਵੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਵੈਸਟਲੈਂਡ ਵੈਪਿਟੀ ਉਸ ਦੌਰ ਦਾ ਦੋ-ਪੰਖੀ ਜਹਾਜ਼ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪੰਖਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਅੱਜ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਧਾਰਨ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੀ। ਛੋਟੇ ਦਲ ਨੂੰ ਉਡਾਣ, ਰੱਖ-ਰਖਾਅ, ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਕੰਮਕਾਜ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰਨੀ ਸੀ।

ਪਹਿਲੇ ਸਕੁਆਡਰਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਧਿਕਾਰੀ ਫਲਾਈਟ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਸੇਸਿਲ ਬਾਊਸ਼ਰ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਭਾਰਤੀ ਅਫਸਰਾਂ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਅਤੇ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀਮਤ ਸਾਧਨਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਇਸੇ ਛੋਟੇ ਆਧਾਰ ਨੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਰੂਪ ਲਿਆ।

ਭਾਰਤੀ ਅਫਸਰਾਂ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਨ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਫੋਟੋ: PTI

ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਬਦਲੀ ਪਛਾਣ

ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਨੇ ਬਰਮਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਜਾਪਾਨੀ ਫੌਜ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਰੋਕਣ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਰਹੀ। ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਕੁਆਡਰਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਵਧੀ।

ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਈ ਗਈ ਭੂਮਿਕਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1945 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਇਲ ਉਪਾਧੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰਾਇਲ ਇੰਡੀਅਨ ਏਅਰ ਫੋਰਸ (Royal Indian Air Force) ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਉਪਾਧੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਜੁੜਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਵੀ ਲਗਾਤਾਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੇ ਗਏ।

ਰਾਇਲ ਸ਼ਬਦ ਕਦੋਂ ਹਟਾਇਆ ਗਿਆ?

ਭਾਰਤ 15 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਨਾਮ ਰਾਇਲ ਇੰਡੀਅਨ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਰਾਇਲ ਸ਼ਬਦ ਸਾਲ 1950 ਵਿੱਚ ਹਟਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਬਦਲਾਅ 26 ਜਨਵਰੀ 1950 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਣਰਾਜ ਬਣਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।

ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇਸ਼ ਨੇ ਆਪਣਾ ਗਣਤੰਤਰਕ ਸਰੂਪ ਅਪਣਾਇਆ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦਾ ਨਾਮ ਇੰਡੀਅਨ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਯਾਨੀ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਹਟਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨਵੀਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਛਾਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਹੁਣ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਗਣਰਾਜ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਸਨ।

ਏਅਰਫੋਰਸ ਖੋਜ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਫ਼ਤ ਰਾਹਤ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਫੋਟੋ: PTI

8 ਅਕਤੂਬਰ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਹੀ ਕਿਉਂ?

8 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦਿਵਸ ਲਈ ਇਸ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸੇ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਸਾਲ 1932 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਦਿਵਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ।

ਇਸ ਖਾਸ ਤਾਰੀਖ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਿਸੇ ਵੱਖਰੀ ਫੌਜੀ ਘਟਨਾ ਜਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚੁਣੇ ਗਏ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਰਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਆਧਾਰ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਇਸ ਦਿਨ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਜਵਾਨਾਂ, ਅਫਸਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰੇਡ, ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਆਯੋਜਨ ਦੀ ਥਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹਰ ਸਾਲ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਸ ਦਿਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਧਾਰ 8 ਅਕਤੂਬਰ 1932 ਹੀ ਹੈ।

ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਹਾਣੀ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਫੋਟੋ: PTI

ਅੱਜ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਕੋਲ ਹਨ ਖਾਸ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ

ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦਾ ਕੰਮ ਸਿਰਫ਼ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਉਡਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਵਾਈ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਫੌਜੀ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਹਵਾਈ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਲੋੜ ਪੈਣ ‘ਤੇ ਜਵਾਨਾਂ ਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

ਖੋਜ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਅਤੇ ਆਫ਼ਤ ਰਾਹਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੜ੍ਹ, ਭੂਚਾਲ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸੰਕਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਹਾਜ਼ ਅਤੇ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਰਾਹਤ ਸਮੱਗਰੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੱਢਣ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਅਜਿਹੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਚਾਰ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਦਲ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਇਹ ਸੰਗਠਨ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਫੌਜੀ ਬਲ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਈ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਹਵਾਈ ਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਰਹੀ ਹੈ।

1950 ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਸ਼ਬਦ ਹਟਾਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅੱਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਫੋਟੋ: PTI

ਛੋਟੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਪਰ ਸਫ਼ਰ ਲੰਮਾ

ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਹਾਣੀ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਲ 1932 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ। 1933 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਕੁਆਡਰਨ ਬਣਿਆ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ ਤਜਰਬਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੇ ਨਵੇਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ। ਸਾਲ 1950 ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਸ਼ਬਦ ਹਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅੱਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਇਆ।

ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦਿਵਸ ਇਸ ਪੂਰੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੀਮਤ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਚਾਰ ਜਹਾਜ਼ਾਂ, ਛੇ ਅਫਸਰਾਂ ਅਤੇ 19 ਹਵਾਈ ਜਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਇਹ ਸਫ਼ਰ ਅੱਜ ਵੀ ਬਦਲਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।

Source:TV9Hindi.com