ਈਰਾਨ ਦੇ ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ ਖਾਮੇਨੇਈ ਦੀ ਮੌਤ ‘ਤੇ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਲੇਖ, ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਚੁੱਪੀ ‘ਤੇ ਚੁੱਕੇ ਸਵਾਲ

ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ

ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ 28 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ‘ਚ ਈਰਾਨ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਈਰਾਨ ਦੇ ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ, ਆਇਤੁੱਲਾ ਸਈਦ ਅਲੀ ਹੁਸੈਨੀ ਖਾਮੇਨੇਈ, 1 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਹੋਏ ਹਮਲੇ ‘ਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। ਖਾਮੇਨੇਈ ਦੇ ਕਤਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ‘ਚ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਵਧ ਗਈ ਹੈ। ਮੱਧ ਪੂਰਬ (ਮਿਡਲ ਈਸਟ) ‘ਚ ਸਥਿਤੀ ਭਿਆਨਕ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਟਕਰਾਅ ਅਜੇ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਭਾਰਤ ‘ਚ, ਸਾਬਕਾ ਕਾਂਗਰਸ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਈਰਾਨ ‘ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ-ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਹਮਲੇ ਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਚੁੱਪੀ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਈਰਾਨ ਵਿਰੁੱਧ ਇਕਪਾਸੜ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ‘ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਚੁੱਪੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।

ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖਬਾਰ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਲੇਖ ‘ਚ, ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, “1 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਈਰਾਨ ਨੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ, ਅਯਾਤੁੱਲਾ ਸਈਦ ਅਲੀ ਹੁਸੈਨੀ ਖਾਮੇਨੇਈ, ਦੀ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਾਨਾਬੱਧ ਹਮਲੇ ‘ਚ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲ ਰਹੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਮੌਜੂਦਾ ਮੁਖੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਅੱਜ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਬੰਧਾਂ ‘ਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਦਰਾਰ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੇ ਸਦਮੇ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਜੋ ਗੱਲ ਓਨੀ ਹੀ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਚੁੱਪੀ।”

‘ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ’

ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਚੁੱਪੀ ‘ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸਾਧਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਅੱਗੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹੱਤਿਆ ਜਾਂ ਈਰਾਨੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ‘ਚ, ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ-ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਯੂਏਈ ‘ਤੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਜਵਾਬੀ ਹਮਲੇ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ। ਬਾਅਦ ‘ਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਡੂੰਘੀ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਤੇ ਕੂਟਨੀਤੀ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ – ਜੋ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੁਆਰਾ ਵੱਡੇ, ਬਿਨਾਂ ਭੜਕਾਹਟ ਦੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵੱਡੇ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਠੀਕ ਚੱਲ ਹੀ ਰਹੀ ਸੀ।”

ਉਹ ਅੱਗੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਜਦੋਂ ਸਾਡਾ ਦੇਸ਼ ਕਿਸੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨੇਤਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਜਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਤੇ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਡੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਬਾਰੇ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।”

ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਚੁੱਪੀ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਸ ਮਾਮਲੇ ‘ਚ, ਚੁੱਪ ਨਿਰਪੱਖ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਹੱਤਿਆ ਜੰਗ ਦੇ ਰਸਮੀ ਐਲਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਕੂਟਨੀਤਕ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਚਾਰਟਰ ਦਾ ਆਰਟੀਕਲ 2(4) ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਖੇਤਰੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਜਾਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਧਮਕੀ ਜਾਂ ਤਾਕਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਜ ਮੁਖੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਹੱਤਿਆ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਲਟ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਇਤਰਾਜ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਖੋਰਾ ਆਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।”

‘ਟਾਰਗੇਟਡ ਕਿਲਿੰਗ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਨਤੀਜੇ ਹੋਣਗੇ’

ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਠੀਕ ਬਾਅਦ ਹੋਏ ਹਮਲੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਸਮਾਂ ਚਿੰਤਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਖਾਮੇਨੇਈ ਦੇ ਕਤਲ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 48 ਘੰਟੇ ਪਹਿਲਾਂ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਏ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸਮਰਥਨ ਦੁਹਰਾਇਆ ਸੀ। ਗਾਜ਼ਾ ‘ਚ ਹੋਏ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ‘ਚ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਖੂਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ ‘ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ‘ਚ ਕਾਫ਼ੀ ਗੁੱਸਾ ਹੈ।”

“ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ‘ਚ ਜਦੋਂ ਗਲੋਬਲ ਸਾਊਥ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵੱਡੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੇ ਰੂਸ ਤੇ ਚੀਨ ਵਰਗੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬ੍ਰਿਕਸ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਨੇ ਦੂਰੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਉੱਚ-ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਮਰਥਨ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨੈਤਿਕ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦੇ, ਇੱਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਰੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੁਖਦਾਈ ਘਟਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮਹਾਂਦੀਪ ‘ਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ‘ਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਚੁੱਪ ਸਮਰਥਨ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।”

ਕਾਂਗਰਸ ਵੱਲੋਂ ਈਰਾਨ ‘ਤੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਕਾਂਗਰਸ ਨੇਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਈਰਾਨ ਦੀ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਬੰਬ ਧਮਾਕਿਆਂ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਦੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਖੇਤਰੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਵਾਧਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਈਰਾਨੀ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਸ਼ੀਆ ਭਾਈਚਾਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਡੂੰਘੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਹੈ ਤੇ ਦੁਹਰਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਹੱਲ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਅਨੁਛੇਦ 51 ‘ਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ, ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨਾ ਕਰਨ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ, ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੂਟਨੀਤਕ ਪਛਾਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਅੱਜ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਚੁੱਪ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਰਣਨੀਤਕ ਹੈ ਬਲਕਿ ਸਾਡੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਵੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ।”