ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ‘ਚ ਫਾਹਾ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੇ ਵਧਾਈ ਚਿੰਤਾ, 96 ਮਾਮਲਿਆਂ ‘ਚ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਰਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ’ਚ ਫਾਹੇ ਦੇ ਮਾਮਲੇ 36% ਘਟੇ, ਪਰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਦਬਾਅ ਬਣਿਆ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ Photo Credit : Meta AI

ਮੈਂ ਠੀਕ ਹਾਂ… ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਜਵਾਬ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪੁਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਰੋਜ਼ ਕੰਮ ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਹੱਸਦਾ-ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਚੱਲ ਰਹੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

ਵਿਸ਼ਵ ਫਾਹਾ ਰੋਕਥਾਮ ਦਿਵਸ ਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਇਸੇ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਪਰਾਧ ਰਿਕਾਰਡ ਬਿਊਰੋ (NCRB) ਦੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਮੌਤਾਂ ਅਤੇ ਫਾਹਾ -2024 ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2024 ਦੌਰਾਨ 96 ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਫਾਹਾ ਲਾਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 64 ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 32 ਔਰਤਾਂ ਸਨ। ਯਾਨੀ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਪੁਰਸ਼ ਸਨ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, 2023 ਵਿੱਚ ਦਰਜ 150 ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 2024 ਵਿੱਚ 36 ਫੀਸਦੀ ਦੀ ਕਮੀ ਆਈ। 2026 ਵਿੱਚ ਵੀ ਫਾਹੇ ਦੇ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਝੰਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।

66 ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਣੀਆਂ ਮੁੱਖ ਵਜ੍ਹਾ

ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, 66 ਫਾਹੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਰਹੀਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 45 ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 21 ਔਰਤਾਂ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਚਾਰ ਮਾਮਲੇ ਵਿਆਹ ਸਬੰਧੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਨ। ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਤਣਾਅ ਵੀ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਮਾਨਸਿਕ ਦਬਾਅ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਆਰਥਿਕ ਦਬਾਅ ਵੀ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਮਾਨਸਿਕ ਬੋਝ

NCRB ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। 33 ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਆਮਦਨ ਇੱਕ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸੀ, ਜਦਕਿ 55 ਦੀ ਆਮਦਨ ਇੱਕ ਤੋਂ ਪੰਜ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੀ। ਯਾਨੀ 88 ਮ੍ਰਿਤਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਆਮਦਨ ਵਰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 36 ਤਨਖਾਹਦਾਰ ਜਾਂ ਪੇਸ਼ੇਵਰ, 10 ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ 9 ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਨ। ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਖਰਚਾ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਨੌਕਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦਾ ਦਬਾਅ ਵੀ ਮਾਨਸਿਕ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ, ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਅਸਰ

ਫਾਹੇ ਦਾ ਅਸਰ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਨ ਗੁਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਬੱਚੇ, ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਦਬਾਅ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਮਦਦ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਰੋਕਥਾਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੰਵਾਦ ਤੋਂ

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਪਿਛਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜੁਲਾਈ 2025 ਤੱਕ 381 ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 164 ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਫਾਹਾ ਲਾਇਆ। ਪੁਲਿਸ ਮੁਤਾਬਕ, 75 ਤੋਂ 80 ਫੀਸਦੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਸਫਲ ਪ੍ਰੇਮ ਸਬੰਧਾਂ ਵਰਗੇ ਕਾਰਨ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ। ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਅਚਾਨਕ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾਉਣਾ, ਲਗਾਤਾਰ ਨਿਰਾਸ਼ ਰਹਿਣਾ ਜਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨਾ ਵਰਗੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਲੋੜ ਪੈਣ ਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਮਦਦ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

2026 ਵਿੱਚ ਫਾਹੇ ਦੇ ਚਰਚਿਤ ਮਾਮਲੇ

ਹਰਿਆਣਾ ਸਿਵਲ ਸਕੱਤਰੇਤ, ਫਰਵਰੀ 2026: IAS ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੀਨੀਅਰ ਸਕੱਤਰ ਗਣੇਸ਼ ਦਾਸ ਅਰੋੜਾ ਨੇ ਸਕੱਤਰੇਤ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ ਸੀ।

ਮੌਲੀਜਾਗਰਾਂ, ਜੁਲਾਈ 2026: 33 ਸਾਲਾ ਮੋਨੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਕਥਿਤ ਪ੍ਰੇਮ ਸਬੰਧ ਤੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਵਿੱਚ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ ਸੀ।

GMCH-32, ਜੁਲਾਈ 2026: 24 ਸਾਲਾ ਡਾਕਟਰ ਯੋਗੇਸ਼ ਨੇ ਸ਼ੱਕੀ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਦ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਟੀਕਾ ਲਗਾ ਕੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ ਸੀ।

ਸੈਕਟਰ-56, ਜੁਲਾਈ 2026: 19 ਸਾਲਾ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਨੀਤੂ ਨੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਅਣਜਾਣ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਫਾਹਾ ਲੈ ਕੇ ਜਾਨ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਜੂਨ 2026: 20 ਸਾਲਾ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਖੁਸ਼ੀ ਨੇ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਖੋਹੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਕੇ ਬੰਦ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਫਾਹਾ ਲੈ ਕੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ ਸੀ।

PU ਬੁਆਏਜ਼ ਹੋਸਟਲ ਨੰਬਰ-4, ਅਗਸਤ 2026: UILS ਦੇ BA-LLB ਪੰਜਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਚੈਤਨਿਆ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਫਾਹੇ ਨਾਲ ਲਟਕਦੀ ਮਿਲੀ ਸੀ।

GMCH-32, 22 ਜੁਲਾਈ 2026: MBBS ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕਰਨ ਸੰਧੂ ਨੇ E-ਬਲਾਕ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਜਾਨ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।

ਫਾਹੇ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਆਵੇ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰੀਏ?

ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਣਾਅ, ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਜਾਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਫਾਹਾ ਹੀ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਰਸਤਾ ਨਜ਼ਰ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਤਣਾਅ, ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਜਾਂ ਅਚਾਨਕ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸੰਕਟ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਵੇਗਸ਼ੀਲ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਵਿਚਾਰ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਬਚਾਅ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਦਮ

ਇਕੱਲੇ ਨਾ ਰਹੋ। ਸੰਕਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕਿਸੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਗੱਲ ਕਰੋ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰੋ। ਕਿਸੇ ਕਰੀਬੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਰਹੋ। ਜੇ ਫਾਹੇ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਦੇਰ ਨਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਮਨੋਚਿਕਿਤਸਕ ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਮਾਹਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ।