ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਜੰਗ ਬਣੇ ਵਿਲੇਨ! ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਦੀ ਕੀਮਤ ‘ਚ ਆਈ ਵੱਡੀ ਗਿਰਾਵਟ
ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਭਾਰੀ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਸੈਨਿਕ ਤਣਾਅ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। 'ਟ੍ਰੇਡ-ਵੇਟਿਡ' ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਗਣਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਦੂਜੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕਰੰਸੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਦੀ ਕੀਮਤ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਆ ਗਈ ਹੈ।
ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਭਾਰੀ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਸੈਨਿਕ ਤਣਾਅ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ‘ਟ੍ਰੇਡ-ਵੇਟਿਡ’ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਗਣਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਦੂਜੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕਰੰਸੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਦੀ ਕੀਮਤ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਮਾਹਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਇਜ਼ਰਾਈਲ-ਈਰਾਨ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਤੇਜ਼ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭਾਰਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਪੈਸਾ ਕੱਢਣਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਵੱਲੋਂ ਵੀਰਵਾਰ ਦੇਰ ਰਾਤ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤਾਜ਼ਾ ਬੁਲੇਟਿਨ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਕਰੰਸੀ ਦਾ 40-ਕਰੰਸੀ ਰੀਅਲ ਇਫੈਕਟਿਵ ਐਕਸਚੇਂਜ ਰੇਟ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੇ ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਡਿੱਗ ਕੇ 92.72 ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ।
ਰੁਪਏ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗਿਰਾਵਟ
ਰੀਅਲ ਇਫੈਕਟਿਵ ਐਕਸਚੇਂਜ ਰੇਟ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਔਸਤ 98.25 ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਹੇਠਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਪੁਰਾਣੇ ਪੱਧਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਰੁਪਏ ਦੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਵੈਲਿਊ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਰਥਿਕ ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਗਾਈ ਵਿੱਚ ਆਈ ਕਮੀ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ REER ‘ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਸਾਲ ਹੁਣ ਤੱਕ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 4.5% ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਹੋਰ ਵਧ ਗਈ ਹੈ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਮਾਰਚ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਰੁਪਿਆ 95.21 ਪ੍ਰਤੀ ਡਾਲਰ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ।
ਕਰੰਸੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਉਮੀਦ ਫਿਲਹਾਲ ਘੱਟ
ਰੁਪਏ ਦੀ ਇੰਨੀ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮਾਹਰਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੀ। BofA Global Research ਦੇ ਮਾਹਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਰੁਪਿਆ REER ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਸਸਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਡਾਲਰ ਦੀ ਵਧਦੀ ਮੰਗ, ਤੇਲ ਦੀ ਦਰਾਮਦ (ਇੰਪੋਰਟ) ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜੋਖਮ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਸਾ ਕੱਢਣ ਕਾਰਨ ਰੁਪਿਆ ਅਜੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਹੀ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਚ ਦੀ ਰੀਡਿੰਗ 2024 ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਕਰੀਬ 15 ਅੰਕਾਂ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਗਿਰਾਵਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਆਮ ਜਨਤਾ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ‘ਤੇ ਅਸਰ
ਨਿਰਯਾਤ: ਇਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦਾ ਐਕਸਪੋਰਟ ਸਸਤਾ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਰਾਮਦਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਫਾਇਦਾ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ਆਯਾਤ: ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਦਰਾਮਦ ਯਾਨੀ ਇੰਪੋਰਟ ਮਹਿੰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਸਤੂਆਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕ: ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਸਸਤੇ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਵੈਲਿਊ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕਰੰਸੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇੱਕ ਛੋਟਾ 6-ਕਰੰਸੀ ਇੰਡੈਕਸ ਵੀ ਰੁਪਏ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉਜਾਗਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ 6-ਕਰੰਸੀ REER ਡਿੱਗ ਕੇ 89.61 ਹੋ ਗਿਆ, ਜੋ ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। ਵਪਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸਾਲ 2024-25 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ, ਚੀਨ, ਯੂਏਈ, ਰੂਸ, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਵਪਾਰਕ ਭਾਈਵਾਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ‘ਤੇ ਇਸ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਪੈਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।