Budget 2026: ਨਿਰਮਲਾ ਸੀਤਾਰਮਣ ਰਚਣਗੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਲਗਾਤਾਰ 9ਵੀਂ ਵਾਰ ਬਜਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਬਣਾਉਣਗੇ ਨਵਾਂ ਰਿਕਾਰਡ
Budget 2026: ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ 1 ਫਰਵਰੀ 2026 ਦਾ ਦਿਨ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਨਿਰਮਲਾ ਸੀਤਾਰਮਣ ਲਗਾਤਾਰ ਆਪਣਾ 9ਵਾਂ ਬਜਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕਰਨਗੇ। ਗਲੋਬਲ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਬਜਟ ਤੋਂ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਗਤੀ ਦੇਣ ਲਈ ਕਈ ਵੱਡੇ ਸੁਧਾਰਵਾਦੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ 1 ਫਰਵਰੀ 2026 ਦਾ ਦਿਨ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਨਿਰਮਲਾ ਸੀਤਾਰਮਣ ਲਗਾਤਾਰ ਆਪਣਾ 9ਵਾਂ ਬਜਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕਰਨਗੇ। ਗਲੋਬਲ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਬਜਟ ਤੋਂ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਗਤੀ ਦੇਣ ਲਈ ਕਈ ਵੱਡੇ ਸੁਧਾਰਵਾਦੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਬਜਟ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੀਤਾਰਮਣ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਰਾਰਜੀ ਦੇਸਾਈ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ‘ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ 10 ਬਜਟਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣਗੇ। ਦੇਸਾਈ ਨੇ 1959-1964 ਦਰਮਿਆਨ ਛੇ ਅਤੇ 1967-1969 ਦਰਮਿਆਨ ਚਾਰ ਬਜਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਲਗਾਤਾਰ (Consecutive) ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਜਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੁਣ ਨਿਰਮਲਾ ਸੀਤਾਰਮਣ ਦੇ ਨਾਮ ਹੀ ਰਹੇਗਾ।
ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਫ਼ਰ
ਪੀ. ਚਿਦੰਬਰਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਵਰਗੇ ਦਿੱਗਜ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 9 ਅਤੇ 8 ਬਜਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੀਤਾਰਮਣ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੂਰਨਕਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। 2024 ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਹੀ ਰਹੀ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਹ ਫਰਵਰੀ 2024 ਦੇ ਅੰਤਰਿਮ ਬਜਟ ਸਮੇਤ ਕੁੱਲ ਅੱਠ ਲਗਾਤਾਰ ਬਜਟ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤੀ ਬਜਟ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਦਿਲਚਸਪ ਤੱਥ
ਪਹਿਲਾ ਬਜਟ: ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਆਮ ਬਜਟ 26 ਨਵੰਬਰ 1947 ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਜਟ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਆਰ. ਕੇ. ਸ਼ਨਮੁਖਮ ਚੇੱਟੀ ਨੇ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਬਜਟ ਨਵੇਂ ਆਜ਼ਾਦ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ।
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਜਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ: ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਜਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਪੂਰਵ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਰਾਰਜੀ ਦੇਸਾਈ ਦੇ ਨਾਮ ਦਰਜ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨੇਹਰੂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੁੱਲ 10 ਬਜਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਸਨ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਪੀ. ਚਿਦੰਬਰਮ: ਪੂਰਵ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਪੀ. ਚਿਦੰਬਰਮ ਨੇ ਕੁੱਲ ਨੌ ਵਾਰ ਬਜਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਬਜਟ 19 ਮਾਰਚ 1996 ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਐਚ. ਡੀ. ਦੇਵੇਗੌੜਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਸੰਯੁਕਤ ਮੋਰਚਾ ਸਰਕਾਰ ਦੌਰਾਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਯੂਪੀਏ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਈ ਬਜਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ।
ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ: ਪੂਰਵ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕੁੱਲ ਆਠ ਬਜਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1982, 1983 ਅਤੇ 1984 ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਬਜਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ, ਜਦਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਗਟਿਸ਼ੀਲ ਗਠਜੋੜ (ਯੂਪੀਏ) ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਫਰਵਰੀ 2009 ਤੋਂ ਮਾਰਚ 2012 ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਪੰਜ ਬਜਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ।
ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੰਜ ਲਗਾਤਾਰ ਬਜਟ: ਪੂਰਵ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਡਾ. ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1991 ਤੋਂ 1995 ਤੱਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਪੀ. ਵੀ. ਨਰਸਿੰਹਾ ਰਾਓ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਲਗਾਤਾਰ ਪੰਜ ਬਜਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਸਨ।
ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬਾ ਬਜਟ ਭਾਸ਼ਣ: ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਬਜਟ ਭਾਸ਼ਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਨਿਰਮਲਾ ਸੀਤਾਰਮਣ ਦੇ ਨਾਮ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ 1 ਫਰਵਰੀ 2020 ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਬਜਟ ਭਾਸ਼ਣ 2 ਘੰਟੇ ਅਤੇ 40 ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ। ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਰਹੀ ਕਿ ਭਾਸ਼ਣ ਖ਼ਤਮ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਸਫ਼ੇ ਅਜੇ ਵੀ ਬਾਕੀ ਸਨ।
ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਬਜਟ ਭਾਸ਼ਣ: ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਬਜਟ ਭਾਸ਼ਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੀਰੂਭਾਈ ਮੁਲਜੀਭਾਈ ਪਟੇਲ ਦੇ ਨਾਮ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ 1977 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅੰਤਰਿਮ ਬਜਟ ਭਾਸ਼ਣ ਸਿਰਫ਼ 800 ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਅਜੇ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਜਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ: ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪਰੰਪਰਾ ਰਹੀ ਕਿ ਕੇਂਦਰੀ ਬਜਟ ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ 5 ਵਜੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਔਪਨਿਵੇਸ਼ਿਕ ਦੌਰ ਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਐਲਾਨ ਲੰਡਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਹੋ ਸਕਣ। ਇਸ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ 1999 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪੇਈ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੌਰਾਨ ਤਤਕਾਲੀਨ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਯਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਹਾ ਨੇ ਬਦਲ ਕੇ ਸਵੇਰੇ 11 ਵਜੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਤਦੋਂ ਤੋਂ ਬਜਟ ਸਵੇਰੇ 11 ਵਜੇ ਹੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਜਟ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਕਦੋਂ ਬਦਲੀ?: ਕੇਂਦਰੀ ਬਜਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 2017 ਤੋਂ ਬਜਟ ਨੂੰ 1 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸਦਾ ਮਕਸਦ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਸਰਕਾਰ 31 ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਸੰਸਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰ ਸਕੇ ਅਤੇ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਾਲ ਹੀ ਬਜਟ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।
