ਪਾਣੀ ਤੇ ਦੁੱਧ ਵਰਗੀਆਂ ‘ਚ ਵੀ ਮੌਜ਼ੂਦਗੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਪਲਾਸਟਿਕ ਪਾਬੰਦੀ ‘ਤੇ ਕਿਉਂ ਵੰਡੀ ਦੁਨੀਆਂ ?
Plastic Pollution: ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਤੋਂ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਬੁਸਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਲਾਸਟਿਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਹੱਲ ਲੱਭੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਡੂੰਘੇ ਮਤਭੇਦਾਂ ਕਾਰਨ, ਪਲਾਸਟਿਕ ਸੰਧੀ 'ਤੇ ਕੋਈ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਹੁਣ ਮੀਟਿੰਗ ਦਾ ਅਗਲਾ ਪੜਾਅ ਅਗਲੇ ਸਾਲ 2025 ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
Plastic Pollution: ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਸਾਡੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੋੜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ, ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕਸ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਹੀ ਪੜ੍ਹਿਆ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਕਣ? ਅੱਜ ਪਲਾਸਟਿਕ ਇੰਨੀ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਾਤਾਵਰਨ ਲਈ ਸਗੋਂ ਸਾਡੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਵੀ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੈ।
ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਇਹ ਬਾਰੀਕ ਕਣ ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹਵਾ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਾਡੇ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪਲਾਸਟਿਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਤੋਂ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਬੁਸਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਬੈਠਕ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੀਟਿੰਗ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪਲਾਸਟਿਕ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਸਮਝੌਤੇ ‘ਤੇ ਸਹਿਮਤ ਕਰਨਾ ਸੀ।
ਪਰ ਸੀਓਪੀ29 ਮੀਟਿੰਗ ਵਾਂਗ ਬੁਸਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਲਾਸਟਿਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਠੋਸ ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਧੀ ਲਈ ਯਤਨ ਇਸ ਸਮੇਂ ਅਸਫਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਹਫ਼ਤਾ ਚੱਲੀ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਹਿਮਤੀ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ‘ਤੇ ਅਸਹਿਮਤੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਅਗਲਾ ਪੜਾਅ 2025 ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
ਪਹਿਲੀਆਂ 4 ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਕਿੱਥੇ ਹੋਈਆਂ ?
ਪਲਾਸਟਿਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਮੀਟਿੰਗ ਦਸੰਬਰ 2022 ਵਿੱਚ ਪੁੰਟਾ ਡੇਲ ਐਸਟੇ, ਉਰੂਗਵੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਪਹਿਲੇ ਸੈਸ਼ਨ ਨੂੰ INC-1 ਯਾਨੀ ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕਮੇਟੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਈ ਤੋਂ ਜੂਨ 2023 ਦਰਮਿਆਨ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਦੌਰ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ। ਤੀਜਾ ਸੈਸ਼ਨ INC-3 ਨਵੰਬਰ 2023 ਵਿਚਕਾਰ ਨੈਰੋਬੀ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਚੌਥੀ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਓਟਾਵਾ ਵਿੱਚ 23 ਅਪ੍ਰੈਲ 2024 ਤੋਂ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ ਚੱਲੀ।
ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ‘ਤੇ ਅੜੀਕਾ ?
ਪਹਿਲੀ ਸਮੱਸਿਆ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਹੈ। ਆਰਥਿਕ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅੱਜ ਪਲਾਸਟਿਕ ਅਤੇ ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਪੌਲੀਮਰਾਂ ਦਾ ਗਲੋਬਲ ਉਤਪਾਦਨ 1950 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 230 ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਗਿਆ ਹੈ। 2000 ਤੋਂ 2019 ਦਰਮਿਆਨ ਕੁੱਲ ਉਤਪਾਦਨ ਦੁੱਗਣਾ ਹੋ ਕੇ 46 ਕਰੋੜ ਟਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ਓਈਸੀਡੀ ਮੁਤਾਬਕ 2060 ਤੱਕ ਇਹ ਅੰਕੜਾ 46 ਕਰੋੜ ਟਨ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 1.2 ਅਰਬ ਟਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਤਪਾਦਨ ਘਟਾਏ ਬਿਨਾਂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ, ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਰੂਸ ਵਰਗੇ ਤੇਲ ਉਤਪਾਦਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ।
ਅਸਲ ‘ਚ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ, ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਰੂਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ‘ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਪਲਾਸਟਿਕ ਲਈ ਕੱਚਾ ਮਾਲ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਕਾਰਨ ਆਰਥਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਨੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਸਮਝੌਤੇ ‘ਚ ਸਪਲਾਈ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਆਰਟੀਕਲ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
ਦੂਜੀ ਸਮੱਸਿਆ ਪੈਸੇ ਦੀ ਹੈ। ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਸੰਧੀ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਅਮੀਰ ਦੇਸ਼ ਇਸ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ। ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ ਸੰਧੀ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਾਫ਼ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਕੂੜਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਬਣਾਉਣਾ।
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਲਾਸਟਿਕ ਕਿੱਥੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਮਰੀਕਾ, ਮੱਧ ਪੂਰਬ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਹੈਲਥਕੇਅਰ, ਫੂਡ ਰਿਟੇਲ ਅਤੇ ਈ-ਕਾਮਰਸ ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਲ-ਯੂਜ਼ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਖਪਤ ਹੋਰ ਵਧ ਗਈ ਹੈ।
2000 ਅਤੇ 2019 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪਲਾਸਟਿਕ ਕੂੜੇ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 156 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ 353 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ 2060 ਤੱਕ ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਕੇ ਇੱਕ ਅਰਬ ਟਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਕੂੜੇ ਦਾ ਦੋ ਤਿਹਾਈ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੱਸਾ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਪੈਕਿੰਗ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਕੱਪੜੇ ਆਦਿ।
