ਬਜਟ

ਇੱਕ ਆਮ ਆਦਮੀ ਆਪਣੇ ਘਰੇਲੂ ਖਰਚਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਯਾਤਰਾ ਤੱਕ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਪੂਰਾ ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹੀ ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬ ਸਰਕਾਰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ‘ਦੇਸ਼ ਦਾ ਬਜਟ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ‘ਬਜਟ’ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੈਸਾ ਕਿੱਥੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕਰੇਗੀ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਅਤੇ ਕਿਸ ਕੰਮ ‘ਤੇ ਖਰਚ ਕਰੇਗੀ। ਬਜਟ ਸ਼ਬਦ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸ਼ਬਦ ‘Bougette’ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਆਮ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ‘ਛੋਟਾ ਬੈਗ’। ਸ਼ਾਇਦ ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਬਜਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ‘ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਚਮੜੇ ਦਾ ਥੈਲਾ’ ਲੈ ਕੇ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਖੈਰ, ਮੌਜੂਦਾ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ, ‘ਚਮੜੇ ਦਾ ਬੈਗ’ ਗਾਇਬ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਥਾਂ ‘ਲਾਲ ਬਹੀ ਖਾਤੇ’ ਅਤੇ ‘ਡਿਜੀਟਲ ਟੈਬਲੇਟ’ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਜਟ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ 1860 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਬਜਟ ਫਰਵਰੀ ਦੀ ਆਖਰੀ ਤਰੀਕ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮ 5 ਵਜੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ 1999 ਤੋਂ ਇਹ ਸਵੇਰੇ 11 ਵਜੇ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਲੱਗਾ। 2014 ਵਿੱਚ, ਮੌਜੂਦਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸਦੀ ਤਾਰੀਖ ਬਦਲ ਕੇ 1 ਫਰਵਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।