ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਤੇ ਜਨੇਊ ਦੀ ਰਸਮ, ਜਾਣੋ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ
Parkash Purab of Sri Guru Nanak Dev Ji: ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ 'ਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਗੋਪਾਲ ਪੰਡਤ ਕੋਲ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਪਾਸੋਂ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ। 13 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ 'ਚ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਮੌਲਵੀ ਕੁਤਬਦੀਨ ਕੋਲ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਆਪ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਜਦੋਂ ਆਪ ਜੀ ਪਾਸੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ 'ਚ ਹੀ ਇੰਨੇ ਗੰਭੀਰ ਵਿਚਾਰ ਸੁਣਦੇ ਤਾਂ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਰੋਸ਼ਨ-ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਅੱਗੇ ਸੀਸ ਝੁਕਾ ਦਿੰਦੇ।
Guru Nanak and Sacred Thread: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਰੂਹਾਨੀ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੇ ਉਹ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਜਿਸ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਫੈਲਾਉਣ ਲਈ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਤੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਯਾਈਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਹਰ ਇਨਸਾਨ ਮੰਨਣ ਤੇ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਿਤਾ ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ ਨਾਲ ਬਿਤਾਇਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਬੇਬੇ ਨਨਕੀ ਦਾ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬ ਨਾਲ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਲਗਾਉ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੂਝ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਰੁਚੀ ਨਾਲ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀ
ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ‘ਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਗੋਪਾਲ ਪੰਡਤ ਕੋਲ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਪਾਸੋਂ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ। 13 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ‘ਚ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਮੌਲਵੀ ਕੁਤਬਦੀਨ ਕੋਲ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਪੰਡਤ ਬ੍ਰਿਜ ਲਾਲ ਪਾਸੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ‘ਚ ਹੋਰ ਸਭ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪ ਜੀ ਆਪਣੇ ਉਸਤਾਦਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਤੇ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਆਪ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਜਦੋਂ ਆਪ ਜੀ ਪਾਸੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ‘ਚ ਹੀ ਇੰਨੇ ਗੰਭੀਰ ਵਿਚਾਰ ਸੁਣਦੇ ਤਾਂ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਰੋਸ਼ਨ-ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਅੱਗੇ ਸੀਸ ਝੁਕਾ ਦਿੰਦੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤਲਵੰਡੀ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ‘ਚ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੇ ਹੋ ਗਏ।
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜਨੇਊ ਧਾਰਣ ਦੀ ਰਸਮ
ਨਾਨਕ ਜੀ ਜਦੋਂ ਨੌ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਹੋਏ ਤਾਂ ਪਿਤਾ ਕਾਲੂ ਜੀ ਨੇ ਕੁਲਰੀਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਨੇਊ ਧਾਰਣ ਦੀ ਰਸਮ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮਾਰੋਹ ਆਜੋਜਿਤ ਕੀਤਾ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਂਧਾ ਪੰਡਤ ਹਰਿਦਯਾਲ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਸੱਦਿਆ ਕੀਤਾ। ਜਨੇਊ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪੁਰੋਹਿਤ ਜੀ ਨਾਨਕ ਜੀ ਨੂੰ ਜਨੇਊ ਪੁਆਉਣ ਲਈ ਜਦੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।
ਤਾਂ ਬਾਲਕ ਨਾਨਕ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਪੰਡਿਤ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਇਹ ਜਨੇਊ ਧਾਰਣ ਕਰਵਾਉਣ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ ਉਸ ਦਾ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਹੋਵੇਗਾ ?
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ਤੱਦ ਪੰਡਿਤ ਜੀ ਦੇ ਹੈਰਾਨੀ ਦਾ ਠਿਕਾਣਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਜ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਅਤ: ਪੰਡਿਤ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਨੇਊ ਦੇ ਲਾਭਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ: ਕਿ ਇਹ ਧਾਗਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪਵਿਤਰ ਜਨੇਊ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਚ ਜਾਤੀ ਦੇ ਹਿੰਦੁਵਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ੂਦਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀ ਜਨੇਊ ਧਾਰਣ ਕਰ ਲਵੋਗੇ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਪਵਿਤਰ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ। ਇਹ ਜਨੇਊ ਅਗਲੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੁਹਾਡੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੇਗਾ।
ਪਰ ਨਾਨਕ ਜੀ ਇਸ ਜਵਾਬ ਵਲੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: ਪੰਡਤ ਜੀ ! ਤੁਸੀਂ ਜਨੇਊ ਦੇ ਬਹੁਤ ਗੁਣ ਦੱਸੇ ਹਨ ਪਰ, ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਾ ਹੈ।
ਪੰਡਤ ਜੀ” ਪੁੱਛੋ ਪੁੱਤਰ ! ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਸ਼ੰਕਾ ਹੈ ?
ਨਾਨਕ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ” ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਜਨੇਊ ਮਨੁੱਖਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਜਨ ਕਰਕੇ ਮੱਤਭੇਦ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਗੀਕਰਣ ਕਰਕੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਅਸਲੀ ਆਧਾਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨੀਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਦਰਸ਼ਾਣ ਦੀ ਅਸਫਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੱਲ ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਭਰਾਭੈਣ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੀਵਾਰ ਖੜੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਜਨੇਊ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਦੇਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਰਖ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਵਲੋਂ ਵੰਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਧਾਗਾ ਉੱਚ ਜਾਤੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਪਰ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਜਾਤੀ ਵਾਲਾ ਤਾਂ ਉਹ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹੇ ਉੱਚ ਅਤੇ ਨੇਕ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ ਹੋਣ।
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਲੀ ਜਨੇਊ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ
ਪਵਿਤਰ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਕਾਰਜ ਪਵਿਤਰ ਹਨ। ਨੀਚ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਕਾਰਜ ਨੀਚ ਅਤੇ ਭੈੜੇ ਹਨ। ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਧਾਗਾ ਤਾਂ ਕੱਚਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੈਲਾ ਵੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਨਵਾਂ ਧਾਗਾ ਪਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਸ ਧਾਗੇ ਨੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੀ ਸਨਮਾਨ ਦੇਣਾ ਹੈ ? ਅਸਲੀ ਸਨਮਾਨ ਤਾਂ ਨੇਕ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਣ ਵਲੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਸੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਇਹ ਧਾਗਾ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ? ਇਹ ਧਾਗਾ ਤਾਂ ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਥੇ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗਾ।
ਇਸ ਨੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ। ਜਦੋਂ ਅੰਤਮ ਸਮਾਂ ਸ਼ਰੀਰ ਜਲੇਗਾ ਤਾਂ ਇਹ ਧਾਗਾ ਵੀ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਲ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਧਾਗਾ ਪਾਓ ਜੋ ਹਰ ਸਮਾਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹੇ। ਮੈਨੂੰ ਭੈੜੇ ਕਾਰਜ ਕਰਣ ਵਲੋਂ ਰੋਕੇ ਅਤੇ ਨੇਕ ਕਾਰਜ ਕਰਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਵੇ। ਜੋ ਅਗਲੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੇਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੇ। ਜੇਕਰ ਅਜਿਹਾ ਜਨੇਊ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਸੀ ਉਹ ਮੇਰੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿਓ।
ਪੰਡਿਤ ਜੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਂਤ ਭਾਵ ਵਲੋਂ ਕਿਹਾ: ਪੁੱਤਰ ਨਾਨਕ ! ਅੱਛਾ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਜਨੇਊ ਧਾਰਣ ਕਰਣਾ ਚਾਹਿਦਾਏ ?
ਤੱਦ ਨਾਨਕ ਜੀ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਰਸ ਦੀ ਕਪਾਸ ਬਣਾਓ ਉਸ ਤੋਂ ਸੰਤੋਸ਼ ਰੂਪੀ ਸੂਤ ਬਣੇ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦਾ ਉਸ ਨੂੰ ਵਟ ਲਗਾਵੋ ਅਤੇ ਜਤੀਪਨ ਦੀ ਗੱਠ ਲਗਾਵੋ। ਅਜਿਹਾ ਜਨੇਊ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਰਸ, ਸੱਚ ਆਦਿ ਕਰਮ ਹੋਣ, ਉਹ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਪਾਇਏ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪੁਰਖ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਜਨੇਊ ਧਾਰਣ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਧੰਨ ਹੈ।
