ਦੋ ਕਮਰਿਆਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਤੋਂ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ, ਰਵਾਇਤੀ ਫਸਲਾਂ ਛੱਡ ਕਿਸਾਨ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਵਿਲੱਖਣ ਮਸ਼ਰੂਮ ਦੀ ਖੇਤੀ

ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਤੀ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਕਰਨ ਦਾ ਜਨੂੰਨ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੀ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ‘ਚ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬੱਲੋਕੇ ਦੇ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਕਿਸਾਨ ਰਸ਼ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ਕੋਰਡੀਸੈਪਸ ਮਿਲਟਰੀਸ’ ਖੁੰਭਾ (ਮਸ਼ਰੂਮ) ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਤੇ ਅੱਜ ਬਰਨਾਲਾ ਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਰਸ਼ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਕਮਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਰਸ਼ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ‘ਚ ਕੁਝ ਵਿਲੱਖਣ ਅਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਰਸ਼ਪਾਲ ਨੇ ‘ਕੋਰਡੀਸੈਪਸ ਮਿਲਟਰੀਸ’, ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਸ਼ਰੂਮ ਦੀ ਕਿਸਮ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬਾਹਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਏ ਬਿਨਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਛੋਟੇ ਕਮਰਿਆਂ ‘ਚ ਇਸ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਕੇ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਆਪਣੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਉੱਤਮ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਨੇ ਘਰੇਲੂ ਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਪੱਕੇ ਗਾਹਕ ਬਣਾਏ। ਯੂਕੇ, ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਨੇਡਾ ਤੇ ਇਟਲੀ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ‘ਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਤੇ ਮਰੀਜ਼ ਉਸ ਤੋਂ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਸਰਕਾਰੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ 2019 ‘ਚ ਬਰਨਾਲਾ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ (ਡੀਸੀ) ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ₹60,000 ਦਾ ਨਕਦ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।

ਰਸ਼ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਕਾਸ਼ਤ 2018 ‘ਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਿਖਲਾਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਸਨ ਤੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਜਾਂ ਚੀਨ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ‘ਚ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਣ ਦੀ ਲਾਗਤ ਲਗਭਗ 2.5 ਤੋਂ 3 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਾਹਰਾਂ ਨੇ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 50 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ। ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਜੋਖਮ ਲੈਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਰਸ਼ਪਾਲ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਖੋਜ ਪੱਤਰਾਂ ਤੇ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਨ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਔਨਲਾਈਨ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਹਾਰਕ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਸ਼ਰੂਮ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖਿਆ।

1 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਉੱਦਮ

ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਰਸ਼ਪਾਲ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਕਮਰੇ ‘ਚ ਇੱਕ ਏਅਰ ਕੰਡੀਸ਼ਨਰ ਤੇ ਨਮੀ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਿਸਟਮ ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸਿਰਫ਼ 1 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਇਹ ਉੱਦਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ 7-8 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ 50 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਕੰਟੇਨਰ ਗੰਦਗੀ (ਫੰਗਸ/ਸਪੋਇਲਜ) ਕਾਰਨ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਨੇ ਤਜਰਬਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਰਜੀਵ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਅੰਦਰ ‘ਲੈਮੀਨਰ ਏਅਰ ਫਲੋ’ ਕੈਬਨਿਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਟਿਸ਼ੂ ਕਲਚਰ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਖੇਤੀ ਲਈ ਤਾਪਮਾਨ ਤੇ ਨਮੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਲੋੜ

ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ 20-22 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤਾਪਮਾਨ ਤੇ 75-80 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਨਮੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਦੁਆਰਾ ਰਸ਼ਪਾਲ ਨੇ ਇਸ ਉੱਦਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲਾਭਦਾਇਕ ਕਾਰੋਬਾਰ ‘ਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਲਗਭਗ 7.5 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਸੁੱਕੇ ਮਸ਼ਰੂਮ ਵੇਚ ਕੇ 7 ਲੱਖ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਰਸ਼ਪਾਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਥੋਕ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤਪਾਦ ਵੇਚਣ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਰਿਟਰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਹ ਸਿੱਧੇ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚਦੇ ਹਨ।

ਰਸ਼ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ (ਕੇਵੀਕੇ), ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਤੇ ਏਟੀਐਮਏ ਸਕੀਮ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਵਾਰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 2019 ‘ਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੁਆਰਾ 60,000 ਰੁਪਏ ਦਾ ਨਕਦ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਾਰਮ ‘ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਰਸ਼ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਹੀ 10 ਜਾਂ 20 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਵੱਡਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਹ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਛੋਟੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਖੇਤੀ ਲਈ ਦੋ ਕਮਰਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ

ਇੱਕ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸਮਝ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਵਧਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਸ ਉੱਦਮ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ‘ਚ ਨਾ ਤਾਂ ਬਾਹਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜੋਖਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ 10×10 (ਗ੍ਰੋਇੰਗ ਰੂਮ) ਕਮਰਾ ਤੇ 8×8 ਕਮਰਾ (ਲੈਬ) ਕਾਫ਼ੀ ਹਨ।