Punjabi News Photo Gallery Knowledge Photo why rainbow is curved shape science behind rainbow formation know in punjabi

ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੋਲ ਹੀ ਕਿਉਂ ਬਣਦਾ ਹੈ? ਜਾਣੋ ਇਸ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ‘ਸੀਕ੍ਰੇਟ’

Published:

25 Jul 2026 18:53 PM IST

ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਿੱਧੀ ਰੇਖਾ ਦੀ ਬਜਾਏ ਗੋਲਾਕਾਰ ਜਾਂ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ 'ਚੋਂ 42 ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਕੋਣ 'ਤੇ ਲੰਘ ਕੇ 7 ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਪਰਾਵਰਤਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਉਣ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਉਪਰਲਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਮੀਂਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਸਿੱਧੀ ਰੇਖਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਧਨੁਸ਼ (ਗੋਲਾਕਾਰ) ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਸਿੱਧੀ ਰੇਖਾ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ? ਅਜਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਕਿਉਂਕਿ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਬਣਨ ਲਈ ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ- ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਅਤੇ ਸਹੀ ਕੋਣ। ਫੋਟੋ: Unsplash

2 / 5

ਕਿਵੇਂ ਬਣਦਾ ਹੈ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼… ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਉਦੋਂ ਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ 'ਤੇ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਬੂੰਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ 42 ਡਿਗਰੀ 'ਤੇ ਮੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਤ ਰੰਗਾਂ- ਜਾਮਣੀ, ਨੀਲਾ, ਅਸਮਾਨੀ, ਹਰਾ, ਪੀਲਾ, ਸੰਤਰੀ ਅਤੇ ਲਾਲ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਫੋਟੋ: Unsplash

3 / 5

ਸਿੱਧੀ ਰੇਖਾ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ… ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਸਿੱਧਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੇ ਬਣਨ ਲਈ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਕੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਬੂੰਦ 'ਤੇ ਪੈਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰਿਫ਼ਲੈਕਸ਼ਨ (ਪਰਾਵਰਤਨ) ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹੋ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਇੱਕ ਚੱਕਰ (ਵਲਯ) ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਪੂਰੇ ਗੋਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦਾ ਉਪਰਲਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫੋਟੋ: Unsplash

4 / 5

ਕਦੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼… ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਦੋ ਸ਼ਰਤਾਂ ਹਨ-ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਇਹੋ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਹਲਕੇ ਮੀਂਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਬਾਦਲ ਛੱਟ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਫੋਟੋ: Unsplash

5 / 5

ਕਦੋਂ ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਕਦੋਂ ਵੱਡਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼… ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸੂਰਜ ਸਿਰ 'ਤੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਜਾਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਛੋਟਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਇੱਕ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ 'ਡਬਲ ਰੇਨਬੋ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਬੂੰਦ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਦੋ ਵਾਰ ਪਰਾਵਰਤਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੂਜਾ ਅਤੇ ਹਲਕਾ ਧਨੁਸ਼ ਪਹਿਲੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਵੀ ਉਲਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੋਟੋ: Unsplash

LIVETV

Tag :

Malls ‘ਚ ਕੱਚ ਦੀਆਂ ਲਿਫਟਾਂ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ? ਜਾਣੋ ਅਸਲੀ ਕਾਰਨ

ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਸ਼ਰਾਬ ਕਿਹੜੀ? ਜਾਣੋ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਲਕੋਹਲ

ਭਾਰਤ ‘ਚ ਮਾਚਾ ਟੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਜ ਕਿਹੜਾ? ਕੀਮਤ 3 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਲੋ

Europe Heatwave: ਕਿੰਨੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ‘ਚੋ ਲੰਘਦੀ ਹੈ ਯੂਰਪ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਨਦੀ? ਜਿੱਥੇ ਹੀਟਵੇਵ ਕਾਰਨ ਹੋਈਆਂ 1,300 ਮੌਤਾਂ

ਲਾਲ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਗਲੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ AC, ਭਾਰਤ ਦੀ Red City ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ